حقوق شهروندی در کلام امام سجاد(ع)
گروه اندیشه: رساله حقوق امام سجاد(ع) پر از نکات ظریف و پندآموز در حوزه حقوق شهروندی است که دقت در آن و مهمتر، عمل به این نکات در روابط اجتماعی زمینهساز همزیستی مسالمتآمیز میان انسانها خواهد شد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، امروزه بسیاری از انسانها از همسایه، همکار، دوست و همشهری خویش گلایهمندند و بیان میدارند دیگرانی که در عرصه اجتماع با او در ارتباطند به حقوق او واقف نیستند و این موضوع علاوه بر دلخوری و بیاعتمادی پیوند بین انسانها را سست میکند.
رساله حقوق امام سجاد(ع) پر از نکات ظریف و پندآموز در حوزه حقوق شهروندی است که دقت در آن و مهمتر، عمل به این نکات در روابط اجتماعی زمینهساز همزیستی مسالمتآمیز میان انسانها خواهد شد. در این نوشتار بخشی از این حقوق را بررسی میکنیم.
با بزرگواری با همسایهات معاشرت کن
سید الساجدین در بخشی از رساله حقوق خویش به حق همسایه اشاره میکند چرا که یکی از اولین پیوندها در روابط اجتماعی حق همسایه است که در کلام دیگر معصومین(ع) نیز به آن اشاره شده است. اگر انسانها به حقوق همسایه خویش احترام نگذارند آیا میتوان انتظار داشت حق همکار و همشهری را مراعات کنند؟
امام درباره حق همسایه میفرماید: «حق همسایه این است كه وقتى غایب است، حرمت و حقوق او را در نبودنش از هر جهت حفظ كنى و چون حاضر است، تكریمش نمایى و او را احترام كنى و در هر حالى به او كمك نمایى. براى پى بردن به عیبها و لغزشهاى او تفحص و جستوجو ننمایى و اگر هم ناخودآگاه از عیب او مطلع شدى، در خصوص دانستههاى خویش نسبت به معایب او بسیار پردهپوش باش.
..... اگر كسى خواست درباره او زبان به بدگویى بگشاید، جلوگیرى كن و اگر فردى خواست مكرى دربارهاش به اجرا بگذارد، با دلسوزى این نقشه را خنثى كن و با كرامت و بزرگوارى با وى معاشرت نما. هیچ نیرو و توانى به جز خدا نیست».
بهراستی اگر اینگونه با همسایه رفتار کنیم پیوندهای همسایگی از خویشاوندی قویتر نخواهد شد و همسایگان مانند خواهر و برادر در سختی به یاری یکدیگر نخواهند شتافت؟ بهراستی چرا امروزه اینگونه شدهایم؟
پشت و پناه دوستت باش
گاه در روابط اجتماعی انسانها با افرادی تعامل برقرار میکنند و این تعاملات روز به روز قویتر میشود و به همان نسبت صمیمیت و اعتماد میان آن دو فرد بیشتر میشود که در نهایت به آنان دوست یا رفیق میگویند.
اما این دوستیها گاه به علت مراعات نکردن حقوق متقابل سست میشود و افراد گنجینه ارزشمند دوستی را از دست میدهند. دوستیها که در زمانهای سخت زندگی بسیار اهمیت دارد و انسانها را از تنهایی نجات میدهد.
از زیباییهای رساله حقوق امام سجاد(ع) این است که این روابط ارزشمند نیز مورد غفلت واقع نشده و حضرت علی بن حسین(ع) درباره حقوق متقابل دو دوست و یا همان رفیق اینگونه میگویند: «اما حق رفیق و همصحبتت اینست كه تا توانى بهاو احسان كنى و اگر نتوانى لااقل با انصاف باشى.
او را به اندازهاى كه احترامت میكند احترام كنى و چنانت كه نگه مىدارد نگاهش بدارى، و در هیچ كرمى بر تو پیشدستى نكند و اگر پیشدستى كرد به او عوض بدهى و تا آنجا كه شایدش در دوستى او كوتاهى مكنى، بر خود لازم دانى كه خیرخواه، نگهدار، پشت و پناه او باشى در طاعت پروردگار او و كمك او بر خودش در اینكه قصد نافرمانى پروردگارش را نكند سپس بر او رحمت باشى و عذاب نباشى، و لا قوة الا باللَّه».
بدون مشورت با شریک تصمیم نگیر
انسانها در مسائل مختلف بهویژه در حیطه موضوعات اقتصادی با یکدیگر ارتباطاتی دارند. زمانی با یکدیگر شریک میشوند و در حوزههای مختلف این شراکت را ادامه میدهند. اما بهراستی در این شراکت چه مواردی را باید مراعات کرد تا کار به اختلاف و دلخوریها نرسد و چرخ شراکت و اقتصاد بچرخد.
امام سجاد(ع) در این زمینه میفرماید: «و اما حق شریك اگر غایب باشد كار او را بكنى و اگر حاضر است با او برابر كار كنى و بهنظر و رأى خود بدون مشورت او تصمیمنگیرى و مالش را نگهدارى و در آن كم یا بیش خیانت نكنى زیرا به ما رسیده است كه دست خدا بر سر هر دو شریك است تا بهم خیانت نكرده اند، و لا قوة الا باللَّه».
به راستی که بسیاری از اختلافات و به خوردن شراکتها به علت بیتوجهی به همین حقوق بیان شده توسط حضرت زین العابدین(ع) رخ میدهد. چه زیباست اگر شرکاء این جملات امام را به خطیخوش بنویسند و در شرکت خویش نصب کنند.
به کافر در پناه اسلام ستم نکن
وقتی میگوییم اسلام دین رحمت و مهربانی است، اغراق نکردهایم. اسلام نه تنها حقوق مسلمانان بلکه حقوق غیر مسلمانانی که در پناه اسلام زندگی میکنند را محترم شمرده و به وفاداری به حرمت آنان تأکید کرده است.
امام سجاد(ع) در رساله حقوق خویش در اینباره اینگونه میفرماید: «و اما حق ذمیان، حكم درباره آنان این است كه آنچه خدا از آنان پذیرفته بپذیرى و به آن عهدى كه خدا براى آنها مقرر داشته وفا كنى و در رفتارى كه میان تو و ایشان مىگذرد به حكم خدا عمل كنى و باید رعایت این (نكته) كه آنها در پناه تو و ذمه خدا و پیمان پیامبر خدا(ص) هستند، میانه تو و ستم بر آنان حایل شود زیرا به ما رسیده است كه فرمود: هر كس بر پیمان بستهاى ستم كند من طرف و دشمن او باشم.
