جایی که توبه‌ها سخت پذیرفته می‌شود

بر همین اساس توبه به معناى رجوع به خداى سبحان، و دل‏زده شدن از لوث گناه و تاريكى است که زمینه رستگاری را فراهم می‌کند، مشروط بر اینکه واقعی بوده و همه شرایط توبه واقعی در آن مورد توجه قرار گیرد، همانطور که در بخشی از آیه 31 سوره مبارکه نور خدای متعال فرموده است: «...وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ»؛ «...به درگاه خدا توبه كنيد اميد كه رستگار شويد ».

با مراجعه به ترجمه تفسیرالمیزان به نکته‌ای برمی‌خوریم که بیان شده: «يكى از مواردى كه توبه در آنجا صحيح نيست چون هيچ انتخابى در اختيار انسان نيست، گناهان مربوط به حقوق الناس است، در باره حق‌اللَّه، توبه تصور دارد، چون خداى تعالى خودش وعده داده از گناهان گذشته توبه‌كاران صرفنظر فرمايد، ولى مردم چنين وعده‌اى به ما نداده‌اند، و من كه حق آنان را ضايع كرده‌ام از بين بردن آثار سوء اين ظلم در اختيار من نيست، هر چه من بگويم توبه كردم، مادام كه صاحب حق از من راضى نشده فائده ندارد، چون خود خداى سبحان هم حقوقى براى مردم جعل كرده، و حقوق مردم را محترم شمرده، و تعدى به يک فرد از بندگانش به اموال و ناموس و آبرو و جانش را ظلم و عدوان‏ خوانده، و حاشا بر خداى عز و جل كه به كسى اختيار تام دهد، تا بدون هيچ جرمى آن حقوق را از بندگانش سلب كند. و در حقيقت خودش كارى بكند كه بندگانش را از آن نهى كرده، و از اين راه به آنان ستم روا بدارد، هم چنان كه خودش فرمود: «إِنَّ اللّهَ لاَ يَظْلِمُ النَّاسَ شَيْئًا وَلَكِنَّ النَّاسَ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ»؛ «خدا به هيچ وجه به مردم ستم نمى‌‏كند ليكن مردم خود بر خويشتن ستم مى‌‏كنند»

از این نوشتار بر‌می‌آید که توبه در زمینه حق‌الناس بسیار سخت‌تر از توبه حق‌الله بوده و باید در زمینه رعایت این حق، دقت نظر کافی داشت.

در همین رابطه حجت‌الاسلام محمد نوری، امام‌جمعه سلطانیه در گفت‌وگو با ایکنا، در زمینه توبه از حق‌الناس، اظهار کرد:‌ حق‌الناس به صورت مادی و یا معنوی بر عهده فرد قرار می‌گیرد و هر زمان فرد خواستار توبه شد باید این حقوق را تمام و کمال به جا بیاورد.

وی با بیان اینکه در گام اول توبه باید اظهار پشیمانی واقعی و قلبی بر درگاه الهی داشته باشد، گفت: یکی از معانی توبه، جبران است و بر همین اساس فرد باید هر حقی را که تضعیع کرده و یا به‌جای نیاورده است، جبران کند.

حجت‌الاسلام نوری تصریح کرد: در حقوق مادی توبه‌کننده باید حق صاحب مال را ادا کرده و علاوه بر آن رضایت فرد مقابل را جلب کند تا توبه‌اش مورد قبول واقع شود.

امام‌جمعه سلطانیه با بیان اینکه باب رحمت الهی همواره بر روی بندگان باز است، خاطرنشان کرد: فردی خواهان توبه است‌، ولی نمی‌داند از چه کسی و چه میزان مال ضایع کرده است، باید یک پنجم مال خود را به عنوان خمس بپردازد.

وی افرود: البته این شائبه پیش خواهد آمد که افرادی که هم‌اکنون به لحاظ مالی استطاعت ندارند نمی‌توانند توبه کنند، در حالی که طبق روایات متعدد، باریتعالی در این زمینه نیز اجازه توبه را به شرط استغفار واقعی، قرار داده ولی مقرر کرده است در روز قیامت و برای فردی که حق او از سوی توبه‌کننده ضایع شده است از حسنات فرد توبه کننده به قدری پاداش دهد تا صاحب مال راضی شده و توبه فرد مورد قبول درگاه باریتعالی واقع شود.

حجت‌الاسلام نوری در خصوص توبه‌هایی که به عنوان حق‌الناس معنوی هستند، تصریح کرد: یکی از این موارد غیبت است، که فرد برای توبه باید از کسی که مورد غیبت واقع شده عذرخواهی کرده و رضایت وی را جلب کند ولی در مواردی که امکان آن دارد که همین معذرت خواهی زمینه کدورت بیشتری را فراهم کند، استغفار واقعی و عدم ارتکاب مجدد به این عمل ناپسند نیز برای توبه کافی است.

با این تفاسیر و طبق همان ضرب‌المثل معروف «چرا عاقل کند کاری که باز آرد پشیمانی»؛ بهتر است از همین امروز مراقب اعمال و رفتار خود در زمینه رعایت حقوق به‌ویژه حق‌الناس باشیم.