نگاهی به دیدنیهای شهر طبس
بقعه امامزادهای از سلاله پاکان تا چشمهای منحصر به فرد در دل کویر
گروه اجتماعی: شهر طبس یکی از شهرهای مشهور و بزرگ خراسان جنوبی است که جاذبههای گردشگری زیادی را در خود جای داده است. این جاذبهها از بزرگترین فطب مذهبی خراسان جنوبی تا نقاط دیدنی طبیعی را شامل میشود.
به گزارش خبرگزاری بین المللی قرآن (ایکنا) ازخراسان جنوبی، طَبَس مرکز شهرستان طبس، شهری کویری است در غرب استان خراسان جنوبی ایران. شهرستان طبس تا تیرماه سال ۱۳۳۹، یکی از بخشهای سهگانهٔ شهرستان فردوس بود که در این سال از فردوس جدا شده و بهصورت شهرستان مستقل درآمد.
این شهرستان جاذبههای گردشگری زیادی را در خود جای داده است. اینجاذبهها از بزرگترین فطب مذهبی خراسان جنوبی تا نقاط دیدنی طبیعی را شامل میشود.
جنگل سنو
جنگل سنو در ۲۴ کیلومتری شهرستان طبس واقع شده است و بیشتر اراضی این منطقه کوهستانی است و ارتفاعات صعبالعبوری دارد. در شهریور ماه ۱۳۷۵ خورشیدی هنگام بازدید مرحوم دکتر جوانشیر (از گیاهشناسان بزرگ ایران) از رستنیهای اطراف دامنه کوه شتری در شرق طبس، چوبدستی یکی از روستاییان توجه ایشان را جلب میکند که آن را با نام محلی سنو میخواندند.
آثار جوانههای روی آن نشاندهنده آن بود که از زبان گنجشک است. این گونه جنگلی به صورت انحصاری در شرق کشور و فقط در این منطقه وجود دارد.
استفاده بیرویه از پوشش گیاهی عامل اصلی تخریب جنگلهای طبیعی استان میباشد که سبب شده است در سطح این استان اثری از جنگلهای انبوه دیده نشده و از وسعت جنگلهای نیمه انبوه نیز به مقدار زیادی کاسته شود.
شرایط طبیعی و محیطی حاکم بر منطقه مانند کمبود منابع آب، خشکی و شوری خاک، باعث ایجاد و گسترش پوشش گیاهی خاصی (عمدتاً مرتعی) شده است. مراتع استان اغلب شامل گیاهان شورپسند است. این مراتع به دلیل اهمیت محیطی و اقتصادی نظیر تولید علوفه، استفاده در داروسازی، ایجاد اشتغال و نیز چشماندازهای طبیعی و تفرجگاهی، ارزش حیاتی دارند. مراتع استان یزد به لحاظ پوشش گیاهی به سه دسته خوب، متوسط و ضعیف دستهبندی میشوند. مهمترین گونههای موجود در این مراتع را درمنه، قیچ، گون، علف شور و اِشنان تشکیل میدهند.
کارشناسان محیط زیست و پژوهشگران تاکنون ۸۰۰ گونه گیاهی در مناطق مختلف این استان شناسایی کردهاند که اغلب این گونهها دارویی است و بسیاری از آنها منحصر به استان یزد است و در سایر استانها کمتر یافت میشود. بسیاری از مناطق استان یزد کانون گونهزایی گیاهی به شمار میروند اما در این میان شیرکوه و کوهپایههای آن رکورددار تنوع گونههای گیاهی است.
بقعه امامزاده حسین بن موسی الکاظم (ع)
حسین بن موسی الکاظم (ع) از جمله امامزادگانی است که مورخان آن را از فرزندان بلافصل امام کاظم (ع) دانستهاند.
با توجه به برخی از اسناد، زمان بنای اولیه مزار این امامزاده در قرن پنجم هجری بوده است.
مقبره امامزاده حسین بن موسی الکاظم در طبس از قدیم مورد توجه و استقبال مردم بوده اما متاسفانه در زلزله ویرانگر طبس در سال ۱۳۵۷ این بنا به کلی ویران شد
پس از آن، آستان قدس رضوی با مساعدت کامل، اقدام به بازسازی آن بقعه مبارکه و رواقهای اطراف آن کرد و به سبکی بسیار عالی بنای کاملا مطلوب و در خورشان این امامزاده لازم التعظیم و برای رفاه حال زائران با به کار گیری طرح جامع احداث کرده است.
این امامزاده اکنون فضایی بسیار وسیع و بسیار زیبا دارد و اغلب مسافرانی که از جنوب شرق، جنوب و مرکز کشور قصد سفر به مشهد مقدس را دارند، حتما شبی را در جوار برادر امام رضا (ع) به صبح خواهند رساند.
فضای این امامزاده با درختان نخل به زیبای تزئین شده و حوضها و فوارهها فضایی بسیار زیبا ایجاد کرده است. زائرسراهای این امامزاده نیز با تلفیق معماری سنتی و مدرن، فضایی دلپذیر برای زائران این آستان مقدس فراهم کرده است.
قلعه اسماعیلیان
سبک بنای قلعه طبس آشکار میکرد که در یکی از دورههای گذشته بنا گردیده، شاید در دورهای هنوز اسلام به خراسان نیامده بود. قلعه در میان کوه به طوری بنا شده بود که وقتی کسی از قلعه خارج میشد و به آن مینگریست متوجه میگردید که کوه با یک سربالایی خیلی ملایم به طرف بالا میرود. شیب کوه از خارج به سوی قلعه بقدری کم بود که در موقع راه رفتن شخص احساس نمیکرد که از یک سربالایی بالا میرود. بهمین جهت شیب مزبور مانع از این نمیشد که از پایین کوه قلعه طبس را در بالای کوه مشاهده ننمایند. در چهار طرف قلعه وضع کوه همین طور بود و در چهارسمت، زمین با یک شیب ملایم به سوی قلعه میرفت و در هر سمت مجراهای مخصوص از خارج منتهی به قلعه میشد.
سازندگان قلعه، بدین سبب زمین را نسبت به قلعه دارای شیب کرده بودند که آب باران و برف از چهار سمت به سوی قلعه برود و از راه مجاری مخصوص وارد مخازن آب شود، چون به طریق دیگر نمیتوانستند در آن کوه برای سکنه قلعه آب فراهم نمایند. همچنین وضعیت فیزیکی قلعه به گونهای بود که دروازه قلعه احتیاج به نگهبان نداشت.
برای اینکه از هیچ طرف امکان صعود از کوه میسر نبود و کسی نمیتوانست خود را به قلعه برساند و هیچکس نمیتوانست بعد از خروج از قلعه از کوه پایین برود مگر اینکه خود را پرت کند که در اینصورت لاشهاش به زمین میرسید. در طرفهای مشرق و مغرب و شمال قلعه فقط کوه بود و جز قلل کوهها چیز دیگری به چشم نمیخورد. اما در قسمت جنوب یک وسعت روشن وجود داشت که آنجا جلگهای بود بنام طبس و چون قلعه مزبور نزدیک به این جلگه بود، اسماعیلیان آنرا «قلعه طبس» میگفتند.
پناهگاه حیات وحش نایبندان
پناهگاه حیات وحش نایبندان در عمق کویر یزد – طبس نیز از جمله جاذبههای بکری است که کمتر به معرفی آن پرداخته شده در حالی که این پناهگاه میتواند به عنوان جاذبه گردشگری حیات وحش معرفی شود و سالانه هزاران نفر از علاقمندانذرا به سوی خود جذب کند.
پناهگاه حیات وحش نایبندان طبس واقع در مناطق خشک ایران با هدف حمایت از گونههای جانوری کمیاب مانند جبیر، یوزپلنگ و … از اول آذرماه سال ۱۳۷۴ تا اول آذرماه سال ۱۳۷۹ به مدت پنج سال به عنوان منطقه شکار ممنوع انتخاب شد و در نهایت با تلاش ماموران محیط زیست و احیای حیات وحش منطقه در سال ۱۳۸۰ مساحتی بالغ بر یک میلیون ۴۲۲ هزار و ۵۴۲ هکتار از این عرصه به پناهگاه حیات وحش نایبندان طبس ارتقا یافت.
بخش عمده این منطقه را سیمای دشتی تشکیل میدهد که در نزدیکی تیپ کوهستان قرار دارد و دارای شوره زارهای وسیع است.
نایبندان را به دلیل برخورداری از گونههای مختلف و متنوع جانوری و گیاهی میتوان تصویری از اوج زیباییهای خلقت دانست. از مهمترین ویژگیهای این پناهگاه، وجود یکی از مهمترین زیستگاههای یوزپلنگ آسیایی در این منطقه است و وجود زیستگاههای متنوع و کاروانسراهای قدیمی نیز زمینه فعالیت علمی و گردشگری در این پناهگاه را فراهم کرده است.
پناهگاه حیات وحش نایبندان در جنوب و جنوب غربی طبس واقع شده است. فاصله پناهگاه با مرکز استان حدود ۲۰۰ کیلومتر و فاصله تا شهر طبس حدود ۴۰۰ کیلومتر است و مسیرهای دسترسی به آن شامل جاده اصلی یزد – طبس و نیز جاده اصلی طبس – راور است که هر دو جاده به عنوان بخشی از مرز منطقه نیز محسوب میشوند. پناهگاه حیات وحش نایبندان طبس، بیابانی با چشم اندازهای وسیع و زیبا، واجد ارزشهای گردشگری طبیعی است.
چشمه آب گرم مرتضی علی
پس از گذر از شهر طبس برای رسیدن به این چشمه حدود ۵ کیلومتر مسیر را باید پیاده طی کرد که عمده آن یک مسیر آبی است. در طول مسیر چشمه آبگرم مرتضی علی، دیوارههای بلند دره مانندی در دو طرف خودنمایی میکند و روی این دیوارهها حفرههایی است که به نظر میرسد با نظم خاصی بنا شده است.
پس از دقایقی پیاده روی به منطقهای میرسیم که چشمههای متعدد آب به ویژه چند چشمه آب گرم و سرد قرار دارد و بزرگترین آنها از درون حفرهها نشات میگیرد که به حمام مرتضی علی معروف شده است.
آبگرم چشمه از دیواره سمت راست به داخل رودخانه میریزد و همین اختلاف دمایی را در چشمه ایجاد میکند که گاهی به ۱۰ درجه هم میرسد چشمه آب گرم مرتضی علی و طاق شاه عباسی از جمله مناطق نمونه گردشگری استان یزد و از جاذبههای گردشگری کشورمان به حساب میآیند.
وجود این چشمه جوشان با دو نوع آب سرد و گرم کنار هم در دل کویر ایران زمین انسان را به تفکری عمیق وا میدارد. این چشمه مبدا آبی اغلب مزارع و تامین آب باغات طبس میباشد که از طریق نهر آبی به این شهر منتقل میشود. پس از حدود ۱۰دقیقه پیاده روی به منطقهای میرسیم که چشمههای متعدد آب بویژه چند چشمه آب گرم و سرد قرار دارد و بزرگترین آنها از درون حفرهای نشات میگیرد که به حمام مرتضی علی معروف شدهاست. .
غلظت بیشتر آب گرم و تفاوت ساختاری آن با آب سرد جاری در کف رودخانه باعث میشود که این آبها تا مسافت حدود ۳۰۰ متری بستر رودخانه هم پیش بروند، در حالی که به طور کامل با هم مخلوط نشدهاند و در بستر رودخانه قابل تفکیک هستند. به این ترتیب در یک طرف رودخانه آب سرد و در طرف دیگر آب گرم جریان دارد و میتوان یک پا را در طرف گرم رودخانه فرو برد و پای دیگر را در طرف سرد رودخانه. پدیده نادری که شاید در هیچ نقطه دیگر کشور فرصت تجربه آن را نداشته باشید.
