سينمای بعد از انقلاب در بُعد معنوی پيشرفت كرد
گروه هنر: كارشناس و منتقد سينما در ایلام با بیان اینکه زماني ميشود از يك جريان نام برد كه پيروان، مولفهها و شاخصههايي داشته باشد، گفت: سينماي انقلاب، هنوز نه مولفه خاصي دارد و نه میتوان پيرواني براي آن متصور شد و نباید فراموش کرد که سینمای بعد از انقلاب در جنبه معنوی پیشرفت کرده است.
وحید اسلامی، کارشناس و منتقد سینما، در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن (ایکنا) از ایلام، امروز چهاردهم اردیبهشت ماه در پاسخ به این سوال که سينماي بعد از انقلاب دستخوش تحولاتي شد. كليّت اين موضوع را چطور ارزيابي ميكنيد؟ اظهار کرد: ايران از جمله كشورهايي بود كه خيلي زود سينما را پذيرفت. حتي در سالهاي ابتدايي ورود سينما به ايران، آثار مشترک هم ساخته ميشود مثل «دختر لُر» كه با كمك كشور هند توليد شد. يعني نوعي تكامل كه بعدها در دهه 30 و 40 بيشتر متبلور ميشود.
وی افزود: هر انقلابي با خود دستاوردهايي دارد و تغييرات عظيمي در مسائل ريز و كلان يك اجتماع را با خود پايهريزي ميكند، طبيعي است كه سينما هم مستثنا از اين قضيه نيست. سينماي ايران در سالهاي ابتدايي بعد از انقلاب اسلامي، دچار چالشهايي شد و اگر بخواهيم دهه 60 را سرآغاز آثار سينمايي اين دوران بدانيم، به تبع شكلگيري حكومت برآمده از انقلاب، يک سري مميزيها و قوانين بر آن مترتب شد. فكرهاي تازهاي آمدند و فيلم ساختند و البته در بُعد معنوي، رشد و پيشرفت چشمگيري حاصل شد.
این منتقد سینما اضافه کرد: هر چند در كارنامه بعضي از سينماگران دوره پهلوي اين نوع سينما در آثارشان ديده ميشد اما واقعيت آن است كه آثار ماندگار در اين برهه، مرهون افراد با تجربه و دانش سينمايي نسل فيلمسازان قبل از انقلاب است. به همين دليل است كه سينماي ما در ادامه به آنچه كه ميخواست نرسيد، شايد در سطح جهاني ديده شد اما اين موفقيتهاي جهاني بخش قابل توجهي از آن به دنياي رسانه و ارتباطات جديد باز ميگردد و دليلي بر قوت سينماي ايران نيست.
اسلامی ادامه داد: اين نكته را بايد متذكر شد كه دورخيزهايي هم در مقطع قبل از انقلاب براي كسب جايزههاي جهاني داشتهايم، مثل فيلم «دايره مينا» ساخته «داريوش مهرجويي» كه نامزد اسكار ميشود. در مجموع سينماي بعد از انقلاب از نظر معنايي و محتوا، دستاوردهاي بسيار خوبي داشت اما از نظر دانش سينمايي و تكنيكي متاسفانه هنوز به چيزي دست پيدا نكرده است.
این کارشناس و منتقد سینما در ادامه و پاسخ به سوال که در حقيقت جريان خاصي كه موجي در سینما را ايجاد كند، نداشتيم؟ اضافه کرد: بله همين طور است. بعضي از فيلمسازاني كه متعلق به سالهاي ابتدايي و مياني انقلاب اسلامي هستند، بر اساس ذوق و هوشمندي خود فيلم ساختند. يا مثلا در دهه 60 اگر «ناخدا خورشيد» ساخته ميشود به خاطر دانش «ناصر تقوايي» است، اگر مهرجويي «هامون» را ميسازد، باز هم به عقبه كارگردان و صد البته توانمندي «غلامحسين ساعدي» بر ميگردد.
وی یادآور شد: اگر در دهه هفتاد «مجيد مجيدي» فيلمهاي درخشاني ميسازد، به خاطر نوع خلاقيت شخصي و فردي خودش است نه اينكه جرياني از او پشتيباني كرده يا سواد سينمايي به او ياد داده است. حتي «اصغر فرهادي» كه در دهه 80 جهاني ميشود، نتيجه تلاشهاي شخصياش بود و نه چيز ديگر. سيستمي كه بتواند فيلمسازان خوبي پرورش بدهد و در راستاي هنر متعهد حركت كند، نداشتهايم و اگر هم نهادهايي دست به چنين كاري زدهاند، بعضا نتيجه عكس داده است. حتي فيلمساز توانمندي مثل «رضا ميركريمي» بر اساس افكار و ايدههاي خود فيلمهاي ماندگار مي سازد و نه جرياني خاص.
اسلامی در جواب این سوال که انقلاب يک سري اهداف دارد. بعضي از فيلمسازان در سالهاي ابتدايي درباره انقلاب فيلم ساختند كه البته هيچ گاه ماندگار نشدند و حتي قدرتمند نبودند. در سالهاي بعد هم آثاري كه درباره نهضت اسلامي توليد شدند انگشت شمار هستند. با اين اوصاف ما مسئلهاي تحت عنوان سينماي انقلاب داريم؟ گفت: برداشتهاي متفاوتي از اين مسئله ميشود. اما زماني ميشود از يک جريان نام برد كه پيروان، مولفهها و شاخصههايي داشته باشد. در صورتي كه سينماي انقلاب هنوز نه مولفه خاصي دارد و نه پيرواني را میتوان براي آن متصور شد. حتي از ايدههاي جنگ تحميلي هم نتوانستيم استفاده كنيم. اين در حالي است كه غرب و هاليوود بيشترين استفاده را از جنگهاي طول تاريخ خود ميكند. اگر ما شخصي به نام «ابراهيم حاتميكيا» يا «رسول ملاقليپور» در حوزه سينماي دفاع مقدس داريم، به دليل دغدغههاي شخصي است و نه موج خاصي.
این کارشناس و منتقد سینما تاکید کرد: حتي فراز و فرودهاي كارنامه كاريشان نشان دهنده شخصي بودن فيلمسازي آنهاست. يعني در حقيقت ما سبكي با عنوان سينماي انقلاب نداريم. البته در اين موضوع، محدوديتها هم دخيل هستند. مميزيهايي كه در برخي از موارد منصفانه نيست. به همين دليل است كه فيلمساز ما سراغ چنين موضوعي نميرود و تمايلي براي ساخت آثاري از اين دست ندارد.
وی عنوان کرد: به نظرم براي پديد آمدن سينمايي كه بتواند در عين قدرت در تكنيک و فرم، محتوا و آرمانهاي نظام را نيز تبليغ كند، مستلزم حضور بزرگان سينماي ايران در مقام مدرس و استاد هست. كساني مثل «عباس كيارستمي» كه به زعم بنده بهترين كارگردان تاريخ سينماي ايران است بايد بيايند و تجربههاي خود را در اختيار هنرمندان جوان قرار دهند.
اسلامی در پاسخ به اینکه آيا سينماي دفاع مقدس ميتواند مسئلهاي تحت عنوان سينماي انقلاب را يدك بكشد؟ افزود: نه. به نظرم سينماي دفاع مقدس مفهومي جداي از سينماي انقلاب است و بايد گفت كه انصافا از اين جنبه خوب استفاده نكرديم و در سطح جهان برجسته نشد. بايد گفت بخش قابل توجهي از اين بي برنامگيها متوجه مسئولين فرهنگي بعد از انقلاب است و بي ترديد يكي از موانع رشد و كارآمدي سينماي ما همين مديران فرهنگي بودند. به اين دليل كه سينما را نميفهميدند و در واقع هنرمند نبودند. به نظرم با اين نوع نگاه مديران نسبت به سينما، بعيد ميدانم كه به اين زودي جرياني به عنوان سينماي انقلاب به وجود آيد.
