اصول طب از منظر آموزههای دینی
گروه اجتماعی: رهنمودهای اسلام در زمینه طب و سلامت بسیار مهم و ارزشمند است و با در نظر گرفتن عصر صدور آنها معجزه علمی پیشوایان دین به شمار میآید که در این نوشتار به برخی از آنان اشاره میشود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، بیشک رعایت اصول طب اسلامی و سنتی از مهمترین عوامل سلامت، شادابی و طول عمر انسان است. اگر مردم این اصول را به کار ببندند، بیشتر بیماریها از جامعه بشری رخت برمیبندد و انسان لذت زندگی را خواهد چشید.
رهنمودهای اسلام در این زمینه بسیار مهم و ارزشمند است و با در نظر گرفتن عصر صدور آنها معجزه علمی پیشوایان دین به شمار میآید. اما در باره این رهنمودها دو نکته اهمیت دارد، نخست اینکه رهنمودهای اسلام درباره سلامتی، افزون بر تأمین تندرستی جسم، سلامت روح انسان ها را نیز تأمین میکند.
و دوم اینکه عقل و علم بشر به همه رازهای آفرینش احاطه ندارد و بسا حکمت برخی از رهنمودهای اسلام برای دانش امروز مجهول باشد، ولی این مسئله به معنای بی دلیل بودن آن رهنمودها نیست، چنان که حکمت شماری از احکام اسلام در گذشته ناشناخته بوده و امروز علم به راز آنها پی برده است. و اما برخی از این رهنمودها عبارتند از؛
تأثیر آب و هوا بر جسم انسان
در قرآن کریم، از تأثیر مهم بادها و هوا بر زندگی بشر و جسم و جان انسان ها سخن به میان آمده است. خداوند حکیم سوره ذاریات را با سوگند به بادها آغاز کرده و به باور مفسران سبب سوگند الهی به بادها دو چیز میتواند باشد، سودمندی فراوان بادها برای بندگان و دلالت بادها بر وحدانیت خدای سبحان و نوآوری آفرینش او.
گفتنی است که در برخی روایات اسلامی نیز از تأثیر شگرف هوا بر جسم و جان آدمی سخن به میان آمده است و آثار مخصوص هوای هر فصل و سودمندی های آن بیان شده است که به نمونه ای از آنان درادامه اشاره میشود.
برای مثال امیرالمؤمنین(ع) درباره آثار هوای هر فصل فرمود: در آغاز سرما، از آن(از سرما) پرهیز کنید و در پایان آن به استقبالش بروید. زیرا سرما بر بدن انسان، همانگونه اثر دارد که بر درختان تأثیر میگذارد، نخست درختان را میسوزاند و سرانجام آنها را میرویاند. نهج البلاغه حکمت 128
ضرورت تصحیح و تعدیل خوردن و آشامیدن
اصل خوردن و آشامیدن و علاقه انسان به آن و لذت بردن از غذاها و نوشیدنیها امری فطری و غریزی است که خدای رحمان در نهاد او قرار داده است و هرگز نکوهیده و بده نیست و گواه این مدعا آموزههای دینی است که به نعمتهای مختلف الهی و خوردنی و آشامیدنیها اشاره دارد.
اما در آموزههای دینی و روایات معصومین(ع) به تعادل در خوردن و آشامیدن سفارش و از افراط و اسراف و زیاده روی در آن دو نهی شده است. بی شک سبب بسیاری از بیماریها خوردن و آشامیدن نادرست و نابهنگام است
چنان که امام رضا(ع) فرمود: سلامت و پایداری بدن و همچنین بیماری آن به غذا و نوشیدنی وابسته است که اگر آن دو را اصلاح ساختی بدن اصلاح میشود و چنان چه آن دو را تباه و فاسد ساختی بدن تباه میگردد. بحارالانوار ج 59 ص316
و یا امام صادق(ع) در سفارشی به یکی از یاران خود فرمود: مبادا چیزی را بخوری که به آن اشتها نداری، چون این امر سبب حماقت و نادانی میشود. همچنین تا گرسنه نشدی چیزی مخور و هنگام خورن غذا آن را از حلالها برگزین طب الائمه ص211
نقش ورزش و حرکت در سلامت
دین مبین اسلام افزون بر توجه به روح آدمی، به آمادگی جسمانی او نیز عنایت دارد؛ از این رو درباره ورزشهایی مانند شنا، سوارکاری و تیراندازی تأکیدات فراوانی میکند. ورزش سلامت انسان را تضمین میکند و خطر بسیاری از بیمارهای متداول را کاهش میدهد.
از این جهت امام سجاد(ع) در نیایشی به درگاه الهی عرض کرد: خدایا نعمت سرزندگی و کوشایی را به ما ارزانی دار و ما را از سستی و تنبلی و ناتوانی و بهانهآوری و زیان دل مردگی . ملال ایمن بدار و یا امام باقر(ع) فرمود: رسول الله(ص) مسابقه اسب دوانی ترتیب میداد و جوایز آن را از مال خویش می پرداخت.
البته ورزش و نرمش باید اصولی و عاقلانه انجام پذیرد و متناسب با سن و جنس و مزاج افراد باشد. از این رو برخی از ورزشهای سنگین و سخت برای سلامت انسان مفید نیستند و هرگز ارزش درمانی ندارند و چه بسا سبب آسیبهای جدی به بدن فرد میشوند.
ضرورت تدبیر حالت خواب و بیداری
آفرینش انسان به گونهای است که نمی تواند پیوسته در حالت فعالیت باشد و به استراحت و رفع خستگی و تجدید قوا نیاز دارد و از طرف دیگر اصول طب اسلامی و سنتی که سبب حفظ تندرستی میشود بر توازن و تعادل خواب و بیداری تأکید دارد و اختلال در هر یک از خواب و بیداری بیماری های جسمی و روحی را در پی دارد.
امام رضا(ع) فرمود: مرکز فرماندهی خواب، در مغز است و خواب بدن را نیرو و استقامت میبخشد، و از امام باقر نیز فرمود: خواب در آغاز روز سبب سفاهت، خواب قیلوله( بعد از نماز ظهر) نعمت است، خواب بعد از ظهر حماقت است و خواب میان نماز شام و خفتن انسان را از روزش محروم میگرداند.
منبع: طب اسلامی/ مبانی و اصول نوشته حجتالاسلام علی رضایی بیرجندی امام جمعه شهرستان بیرجند
