وقتی شعر، موسیقی و سنت، عاشورا را به نمایش میگذارد
گروه هنر: در این گزارش تلاش کردیم تا نگاهی به پیشینه هنر ارزشمند تعزیه داشته باشیم و بایدها و نبایدهای یک تعزیه تأثیرگذار را از فعالان این عرصه بپرسیم؛ هنری که آئین، سنت، ادبیات، موسیقی و... را در خود جمع کرده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، وقتی سخن از فرهنگ میشود، مردم بسیاری از کشورها بر سابقه تئاتر در دیارشان به عنوان یکی از مصداقهای ریشهدار بودن فرهنگ در سرزمین خود اشاره میکنند.
این در حالی است که سابق نمایش تعزیه در کشور ما بسیار بیشتر از تئاتر در بسیاری از کشورها است و از این رو تبیین این هنر آئینی میتواند نشانهای از فرهنگ دیرین ایرانیان و نقش هنر در ترویج مفاهیم دینی داشته باشد.
در خراسانجنوبی نیز شرایط همینگونه است. بسیاری از مردم استان به خاطر دارند که در گذشته نه چندان دور در مدرسه قدیمی و کهن شوکتیه یا همان حسینیه امام رضا(ع) بیرجند نمایش تعزیه برپا میشد .
در این گزارش تلاش کردیم تا نگاهی به پیشینه این هنر ارزشمند داشته باشیم و بایدها و نبایدهای یک تعزیه تأثیرگذار را از فعالان در این عرصه بپرسیم. هنری که آئین، سنت، ادبیات، موسیقی و.. را در خود جمع کرده است.
علی شریفی که از سال 67 در بازیگری، طراحی صحنه و بازخوانی متون تعزیه فعالیت داشته است، در اینباره گفت: تعزیه با احساسات و باورهای مذهبی مردم گره خورده است و از اینرو هر چه اجرای تعزیه به اجرای سنتی نزدیک تر باشد برای مردم قابل قبولتر است.
تعزیه یک نمایش سنتی، آئینی و تاریخی است
وی اظهار کرد: تعزیه در حقیقت یک نمایش سنتی، آئینی و تاریخی است که به ریشههای فرهنگ مردم این مرز و بوم برمیگردد که اگر برخی از تحریفات تاریخی که گاه در نسخ برخی تعزیهها دیده میشود حذف و این نسخ به روز رسانی شود نقش مهمی در تحکیم باورهای مذهبی دارد.
شریفی بیان کرد: کسی که میخواهد نسخ تعزیه را به روز کند باید اطلاعات تاریخی و مذهبی بالایی داشته باشد و من نیز در تصحیح نسخ تعزیه آن را با کتب اساتیدی چون شهید مطهری، استاد سید جعفر شهیدی و..تطبیق میدهم.
این فعال در عرصه نمایش تعزیه یادآور شد: در برخی از اشعار موجود در تعزیه نیز اشکالاتی ادبی وجود دارد که برای اجرا باید تصحیح شود تا اجرای تعزیه خوب و تأثیرگذاری داشته باشیم.
حسین عباس زاده، کارگردان تعزیه و کارشناس ارشد کارگردانی تئاتر نیز در اینباره گفت: در نمایش تعزیه نقش آیین بسیار پررنگ است که پرده خوانی، مصیبت خوانی و.. نیز در دایره نمایش تغزیه قرار میگیرد.
تعزیه مبتنی بر موسیقی سنتی است
وی با اشاره به نوع موسیقی استفاده شده در نمایش تعزیه، اظهار کرد: بیشک تعزیه همواره مبتنی بر اشعار، نواها و موسیقی سنتی ما است و از دستگاههای موسیقی سنتی در این نمایش سنتی و آئینی استفاده میشود.
عباسزاده بیان کرد: تعزیه از دوره زندیه کم کم شکل گرفته و در دوره صفویه به اوج خود میرسد و شاعران و عاشقان اهل بیت(ع) با نگاهی به مقاتل و کتبی چون تاریخ طبری و تاریخ یعقوبی اشعاری متناسب با نمایش تعزیه سرودند.
وی ادامه داد: تغییر و یا هر نوع نگاه جدید به نسخ تعزیه کار بسیار سخت و دشواری است، هر چند اگر شاعران جدید نیز اشعاری در این رابطه گفتهاند، آن ها نیز مستند به مقاتل معتبر شیعه و نسخ قدیمی تعزیه بوده است.
کارشناس ارشد کارگردانی تئاتر با اشاره به همکاری خوب فعالان تعزیه در کشور با یکدیگر، گفت:ارتباط فعالان تعزیه کشور به گونهای است که اگر در موردی احساس نیاز کردیم به راحتی می توانیم با هنرمندان تعزیه در خوانسار، اراک و اصفهان که مهد تعزیه است ارتباط بگیریم.
فعالیت 33 گروه تعزیه در خراسان جنوبی
عباسزاده با اشاره به فعالیت 33 گروه تعزیه در خراسان جنوبی، اظهار کرد: در طی دو سال گذشته دو گروه تعزیه را در خراسان جنوبی راهاندازی کردیم که یک گروه، گروه عاشقان اهل بیت(ع) و یک گروه نیز جوانان علاقمند به تعزیه روستای سرچاه هستند.
وی یادآور شد: بر اساس سفرنامههایی که از گذشته باقیمانده، نمایش تعزیه در خراسان جنوبی قدمتی بالای 100 سال دارد که امیدواریم همچنان نقش تأثیرگذار خود در فرهنگ را داشته باشد.
علیرضا نظری، مسئول گروه تعزیه عصر عاشورا نیز در اینباره گفت: یکی از کارهای حائز اهمیت در حوزه نمایش سنتی و آئینی تعزیه نوشتن نسخ و اشعار تعزیه است که باید مستند و براساس مقاتل معتبر باشد و گرنه تأثیر واقعی خود را نخواهد گذاشت.
وی اظهار کرد: من نیز معمولا براساس مقاتلی چون لهوف و کتابهایی چون منتهی الامال و در کربلا چه گذشت نسخ تعزیه را بازخوانی میکنم و امسال نیز که قرار است تعزیه شهادت حضرت عباس(ع) را اجرا کنیم نیز همین روش را برای بازخوانی نسخ انجام دادم.
نسخ قدیمی تعزیه نیاز به تصحیح دارد
این فعال در عرصه نمایش تعزیه، اظهار کرد: برخی از نسخ قدیمی تعزیه حاوی کلماتی چون زینب ستمکش و... هستند، که من این واژهها را براساس نظر بزرگان حذف میکنم چون شأن اهل بیت(ع) بالاتر از این کلمات و واژهها است.
نظری ادامه داد: فرق نمیکند که در نمایش تعزیه موافق خوان یا مخالف خون باشیم، بلکه منظور خدمت به اهل بیت(ع) است چرا که گاه مخالف خوان طوری میخواند که بیش از موافق خوان بر مستمع تأثیر میگذارد.
وی یادآور شد: تعزیهها معمولا به صورت مردمی و کاملا خودگردان است و از سوی هیچ نهادی حمایت از فعالان عرصه تعزیه صورت نمیگیرد.
حکیمه بهمنزاده
