علامه‌ای ساده‌پوش با جایگاهی بی‌نظیر در تفسیر و فلسفه

مجتبی شیدایی، معاون پژوهشی حوزه علمیه خراسان‌جنوبی در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان‌جنوبی، گفت: علامه محمدحسین طباطبایی شخصیتی است که در زمینه فقه، اصول، حدیث، رجال، تفسیر، فلسفه و اخلاق صاحب نظر بودند.

وی اظهار کرد: ایشان جدای از دروس رسمی حوزه به فراگیری ریاضیات اقدام کردند چرا که تمایل داشتند با یادگیری ریاضیات دقت و تمرکز ذهنی ایشان افزایش یابد، و از جنبه دیگر عرفان را نزد عارف بزرگ علامه سید علی قاضی فراگرفتند.

معاون پژوهشی حوزه علمیه خراسان‌جنوبی بیان کرد: علامه حدود 10 سال در نجف تحصیل کردند و بعد به تبریز بازگشتند و بعد از مدتی به قم هجرت کرده و فعالیت‌های علمی شان را ادامه دادند که منشاء برکات بسیاری شد.

شبهات مادی‌گرایان و شروع تدریس فلسفه توسط علامه در حوزه قم

شیدایی ادامه داد: ایشان وقتی به قم رفتند، مصادف با زمانی بود که مادی‌گرایان و مارکسیست‌ها شبهات زیادی را علیه دین مطرح می‌کردند و از این منظر علامه جای خالی درس فلسفه را در میان دروس حوزه مشاهده کرده و شروع به تدریس فلسفه برای برخی از شاگردان خود کردند.

وی افزود: هر چند به واسطه برخی تنگ‎نظری‌ها و البته اختلاف نظرها در زمینه تدریس فلسفه فشارهایی را متحمل می‎شدند ولی کرسی درس ایشان ادامه یافت و بزرگانی چون شهید مطهری از شاگردان ایشان در این حوزه بودند.

معاون پژوهشی حوزه علمیه خراسان جنوبی گفت: ایشان در فلسفه به قدری تبحر یافت که شخصی چون هانری کربن که فلسفه غرب خوانده ولی پاسخ سوالاتش را نیافته به نزد ایشان آمده و تحت تأثیر این مرد بزرگ قرار می‌گیرد.

شیدایی با اشاره به آثار علامه در حوزه فلسفه اظهار کرد: دو کتاب فلسفی مشهور علامه طباطبایی به نام بدایه الحکمه و نهایت الحکمه به لحاظ علمی در مرتبه‌ای است که اکنون جزء دروس رسمی حوزه محسوب می‌شود.

وی بیان کرد: علامه همچنین وقتی وارد حوزه قم شدند، دریافتند که دروس فقهی و اصول فقه بسیار پررنگ برگزار می‌شود ولی به همان اندازه به درس تفسیر قرآن توجه وجود ندارد و در نهایت شروع به نوشتن تفسیر قرآن کردند.

تفسیر قرآن به قرآن، ویژگی تفسیر علامه طباطبایی

معاون پژوهشی حوزه علمیه خراسان‌جنوبی با بیان شاخصه های تفسیر المیزان ادامه داد: در اهمیت کتاب المیزان می‌توان به سخن شهید مطهری اشاره کرد که در مقایسه با سایر تفاسیر، تفسیری به قوت تفسیر المیزان وجود ندارد.

شیدایی گفت: در میان نظرات مختلف و افراط و تفریط‌هایی که در زمینه فهم و درک قرآن وجود دارد و از جنبه‌ای عده‌ای بیان می‌کردند ما قادر به فهم و درک قرآن نیستیم و برخی دیگر آیات را به گونه‌ای بیان می‌کردند که توجیه کنند نظرات علمی‌شان باشد، علامه روش ویژه ای داشتند.

وی اظهار کرد: از مجموع گفته‌های ایشان در المیزان دریافت می‌شود که ایشان معتقد بودند که ما قادر به فهم اولیه قرآن هستیم چرا که خود قرآن بیان داشته که کلام وحی تبین کننده و روشن کننده هر چیزی است و چیزی که قرار است مبین باشد، خود واضح و روشن است.

معاون پژوهشی حوزه علمیه خراسان‌جنوبی بیان کرد: بر اساس نظری که از علامه دریافت می‌شود وقتی که درستی احادیث را باید با توجه به قرآن بسنجیم، باید دریافت و فهم درستی از آیات داشته باشیم تا صحت احادیث را دریابیم.

شیدایی با اشاره به اینکه علامه تفسیر قرآن به قرآن را برای دریافت درست از آیات انتخاب کردند، ادامه داد: علامه در تفسیر هیچگاه برداشت‌های فلسفی و نظرات علوم تجربی را در تفسیر قرآن تحمیل نمی‌کردند، که این روش برعکس کسانی است که می‌خواهند پیش فرض‌های فلسفی خود را با آیات به اثبات برسانند.

نگاهی به رفتار عملی علامه

وی افزود: همچنین علامه علاوه بر مسائل علمی به اخلاق عملی و رفتاری نیز توجه ویژه‌ای داشتند، نوشتن کتابی چون سنن النبی(ص) در زمینه سنت‌های پیامبر(ص) مصداقی بر این سخن است.

معاون پژوهشی حوزه علمیه خراسان‌جنوبی ادامه داد: خود علامه طباطبایی نیز در حوزه رفتاری بسیار متواضع و ساده پوش بود به گونه ای که اگر فردی ایشان را می‌دید شاید این مرد بزرگ را یک طلبه ساده و معمولی تصور می‌کرد

شیدایی با اشاره به اقدامات عمرانی و کشاورزی علامه طباطبایی در طول 10 سال زندگی در تبریز بعد از بازگشت از قم، گفت: علامه بدون توجه به تمام این دارایی و داشته‌های دنیایی ، به قم سفر کرد و در خانه بسیار ساده و کوچک زندگی کرد، تا علاقه خود در زمینه علم آموزی را پیگیری کنند.

وی یادآور شد: علامه خود بیان می‌کردند که در تابستان  قم گاهی وقت‌ها تا صبح را به مطالعه می‌گذارندم و  همچنین اظهار داشتند که در اوایل تحصیل علاقه به ادامه تحصیل نداشتم و از این رو هر چه می‌خواندم، نمی‌فهمیدم، اما پس از آن یک باره عنایت خدایی موجب شد در خود یک نوع شیفتگی به تحصیل علم پیدا کنم.

حکیمه بهمن‌زاده