فلسفه آزمایش‌ها از دیدگاه حضرت علی(ع)

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، آزمایش و امتحان الهی در نهج البلاغه به عنوان سنتی عام و استثنا ناپذیر در جهان هستی است که ذات اقدس الهی برای حکمتی متعالی آن را در صحنه هستی قرار داده است. از دیدگاه نهج‌البلاغه دایره شمول این سنت آن قدر گسترده است که حتی فرشتگان و جن را نیز در بر می‌گیرد.

انبیای الهی و اوصیای ایشان هم نه تنها از این قانون خداوندی مستثنی نیستند، بلکه ابتلا و امتحان آنان به مراتب سخت‌تر از دیگران است. دیدگاه امام علی(ع) در نهج البلاغه درباره معنای ابتلا و امتحان الهی مبین این امر است که خداوند، بندگان خود را در کوره ی بلایا زیر و رو می‌کند تا زر ناب وجود آنان ظهور و بروز پیدا کند و به کمال شایسته خود برسند.

وسائل ابتلا و امتحان الهی در نهج البلاغه عبارتند از مال، فرزند، همسر و فتنه های اجتماعی و نعمت و نقمت و دنیا. امام علی (ع) هدف خداوند از ابتلا و امتحان را، رشد و شکوفائی استعداد ها ارزیابی اعمال بندگان، استحقاق پاداش و کیفر، جداسازی صفوف مومنان از غیر ایشان، پاک شدن از آلودگی‌ها، اصلاح درون و رساندن انسان به کمال و سعادت همیشگی می‌داند.

از دیدگاه امام علی این امتحان نتایج ارزشمندی به همراه دارد که از جمله این نتایج می‌توان به توبه و بازگشت انسان به سوی خدا، رضا به قضای الهی و بیداری انسان اشاره کرد.

این سخن را فرعون برای بزرگ شمردن طلا و تحقیر پوشش لباسی از پشم گفت در حالی که اگر خداوند سبحان اراده می‌فرمود به هنگام بعثت پیامبران درهای گنج‌ها، معدن‌های جواهرات و باغ‌های سرسبز را بر روی پیامبران می‌گشود و پرندگان آسمان و حیوانات وحشی زمین را همراه آنان به حرکت در می‌آورد .

اما اگر این کار را می‌کرد، آزمایش از بین می‌رفت و پاداش و عذاب بی‌اثر می شد و بشارت‌ها و هشدارهای الهی بی‌فایده می‌بود و بر مومنان اجر و پاداش امتحان شدگان واجب نمی شد، ایمان آورندگان ثواب نیکوکاران را نمی‌یافتند و واژه‌ها معانی خود را از دست می‌داد.

در صورتی که خداوند پیامبران را به عزم و اراده قوی، گرچه با ظاهری ساده و فقیر مبعوث کرد، با قناعتی که دل‌ها و چشم‌ها را پر سازد، هر چند فقر و نداری ظاهری آن‌ها چشم و گوش ها را خیره سازد.

اگر پیامبران دارای چنان قدرتی بودند که مخالفت با آنان امکان نمی‌داشت و توانایی و عزتی می‌داشتند که هرگز مغلوب نمی‌شدند و سلطنت و حکومتی می داشتند که همه چشم ها به سوی آنان بود از راه‌های دور بار سفر به سوی آنان می‌بستند، اعتبار و ارزش‌شان در میان مردم اندک بود و متکبران از روی ترس یا علاقه‌ای که به مادیات داشتند در برابرشان سر فرود می آوردند و تظاهر به ایمان می‌کردند.

در آن صورت نیت‌های خالص یافت نمی‌شد و اهداف غیر الهی در ایمانشان راه می‌یافت و با انگیزه‌های گوناگون به سوی نیکی‌ها می‌شتافتند.

اما خدای سبحان اراده فرمود که پیروی از پیامبران و تصدیق کتب آسمانی و فروتنی در عبادت و تسلیم در برابر فرمان خدا و اطاعت محض و فرمانبرداری با نیت خالص تنها برای خداوند صورت پذیرد و اهداف غیر خدایی در آن راه نیابد ، که هر مقدار آزمایش و مشکلات بزرگ تر باشد ثواب و پاداش نیز بزرگ تر خواهد بود .

منبع:«نهج البلاغه،خطبه 192»