ویژگی ترجمه خرمشاهی؛ اوج فخامت قلم در جزء پایانی
گروه ادب: یک مترجم قرآن با اشاره به ویژگیهای ترجمه بهاءالدین خرمشاهی گفت: اوج فخامت قلم استاد را باید در ترجمه جزء سی دید.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی
قرآن(ایکنا) نشست نقد و بررسی ترجمه قرآن استاد بهاءالدین خرمشاهی عصر امروز 2 بهمنماه با حضور مسعود انصاری و بهاءالدین خرمشاهی در کتابخانه حسینیه ارشاد برگزار شد.
مسعود انصاری مترجم قرآن درباره ترجمه استاد خرمشاهی گفت: اگر میخواهید اوج فخامت قلم استاد را ببینید ترجمه جزء سی و سورههای مکی را بخوانید. همچنین وی فردی انتقادپذیر بوده و نقدهایی که به ترجمهشان شده، را چاپ کردهاند، از اینرو خرمشاهی فقط یک نویسنده نیست، بلکه سلسله جنبان است.
مسعود انصاری مترجم قرآن درباره ترجمه استاد خرمشاهی گفت: اگر میخواهید اوج فخامت قلم استاد را ببینید ترجمه جزء سی و سورههای مکی را بخوانید. همچنین وی فردی انتقادپذیر بوده و نقدهایی که به ترجمهشان شده، را چاپ کردهاند، از اینرو خرمشاهی فقط یک نویسنده نیست، بلکه سلسله جنبان است.
وی افزود: بیست و سه سال از ترجمه استاد خرمشاهی میگذرد و امروز که در حسینیه ارشاد درباره این ترجمه سخن میگوییم به دلیل حضور پیوسته این ترجمه در جامعه است که با مخاطب ارتباط برقرار میکند و نیاز مخاطبان در آن سنجیده شده است؛ همین ویژگیها سبب شده ماندگار بماند و آثاری با این ویژگیها در تاریخ ماندگار خواهد شد.
انصاری در ادامه ویژگیهای ترجمه استاد خرمشاهی را مورد اشاره قرار داد و بیان کرد: متون زیادی داریم که با وجود نقش مؤثر آنها، بر پایههای خود استوار نیستند، در حالی که ترجمه استاد در یک نقطه عطف پدید آمده است به این دلیل که ترجمهها نتوانسته بودند با ذوق و سلیقه مخاطب هماهنگ شوند و مخاطب آشنای زبان پارسی از همین موضوع رنج میبرد؛ چرا که برخی ترجمه تحت اللفظی بودند، برخی از گزارههای قرآنی معنا مغفول مانده بود و خواننده را ملول میکرد، اما ترجمه خرمشاهی به عنوان سرمشق سایر متون از فخامت و استواری برخوردار بود.
در ادامه این نشست استاد خرمشاهی گفت: متولد 1324 هستم و 71 سال دارم و در خانوادهای مذهبی و شیعی به دنیا آمدم، پدرم طلبهای بود که دروس سطح و خارج هم خوانده بود و همسر اولش که مادر من نبود قبل فوتش به پدرم میگوید؛ میرزا ابوالقاسم میخواهی چه کاره شوی، میخواهی به جایی برسی؟ پدرم میگوید: هیچکدام. همسرش میگوید: یعنی چه؟ پدرم میگوید: فقط میخواهم به مردم خدمت کنم. در همین ایام سال 1305 امتحان اصول و فقه و شرعیات را داده و پذیرفته شده بود. به همین دلیل اولین معلمم در بسیاری از مباحث پدرم بود و از وی آموختم.
وی افزود: پدرم 40 سال پیش فوت کرد و من با وی 50 سال اختلاف سن داشتم. کتابهای سنگی بسیاری در حوزه علوم قرآن داشت که همه آنها را میخواندم. در خانواده ما، همه با قرآن مأنوس بودند و من نیز تفاسیر قرآنی را مطالعه میکردم. به دلیل کمبود کتاب، اغلب به سراغ کتابخانه پدرم میرفتم و من خودم نیز بیش از هزار عنوان کتاب در حوزه علوم قرآنی دارم و از خیابان ناصرخسرو کتاب را با وانت خریداری میکردم؛ از این رو پیش از انقلاب بار خود را بستم و کتابهای بسیاری دارم که اگر کسی به آنها نیاز داشته باشم به امانت یا هدیه میدهم.
خرمشاهی ادامه داد: با قرآن بسیار انس داشتم و میخواندم، برخی اوقات دور از چشم پدر به سینما میرفتم و مادرم میگفت؛ اگر نان خوب از نانوایی نخری، به پدرت میگویم که سینما رفته بودی. از وقتی خودم را شناختم عاشق قرآن شدم؛ چرا که قرآنی جذابیتی وحیانی دارد و من برای نخستین بار واژه وحیانی را مورد استفاده قرار دادم که اکنون رواج یافته است.
این مترجم قرآن گفت: زمانی که 13 - 14 سال بیشتر نداشتم دوست داشتم قرآن را با ترجمه بخوانم اما ترجمهای که بود چندان مفهوم نبود و من از همان موقع در آرزو و اشتیاق سوزان داشتم تا ترجمهای خوب پیدا کنم و یا انجام دهم؛ چرا که فصیحترین کتاب تاریخ، ترجمه روانی نداشت و من فقط نسخه خوشنویسی شده ترجمه قرآن الهی قمشهای را داشتم اما در آن نیز خطاهایی وجود داشت.
وی در ادامه درباره ترجمه قرآن خود گفت: ترجمه قرآن را با احتیاط شروع کردم و مترجم حرفهای بودم، به این معنی که درباره شروط مترجمی معتقدم مترجم مسلمان نباشد اما موحد باشد، اشکالی ندارد. از این رو ترجمه را انجام دادم و دو ویراستار، مسعود انصاری و کریمینیا هر کدام دو بار ویراستاری کردند و از وقتی این ترجمه منتشر شد، 70 نقد دریافت کردم و به خاطر این نقدها خدا را شکر کردم؛ از این رو جایی که صحیح بود اصلاح کردم.
انصاری که ویراستار ترجمه خرمشاهی نیز بوده است، در بخش دیگری از این نشست گفت: در چند مورد با ترجمه استاد خرمشاهی نمیتوانم آشتی کنم، یکی از این موارد در آیه «هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُكُمْ فِي الْأَرْحَامِ»، یصورکم را نقشبندی ترجمه کرده است که با وجود توجه استاد به زبان عربی و فارسی، به نظرم این ترجمه چندان روان نیست. مورد دیگر درباره واژه «فحذروا» است که به معنی کناره کنید آمده و یا در آیه «وَ لِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيها» آمده است؛ که خداوند روی آورشان گرداند. این ترجمه برای من ملموس نیست.
وی ادامه داد: من بارها سراسر ترجمه استاد را خواندهام و نمیتوانم با این سه ترجمه آشتی کنم و از این باب نقد میکنم که نقدپذیر هستند؛ چرا که ما مدیون نگاه تیزبین منتقدان هستیم و انسان در کوره نقد تفتیده میشود و استوار میماند.
خرمشاهی در ادامه در پاسخ به این نقدها گفت: عبارت کناره کنید را از بیتی از حافظ «به دور لاله دماغ مرا علاج کنید/گر از میانه بزم طرب کناره کنم» گرفتهام و چندان به این واژهها فکر نکردهام. در مورد ترجمه روی آورشان کند، راست میگویید، ترجمه خوبی نیست اما به راحتی میتوان معادلی برای آن یافت.
وی در ادامه نظر خود درباره ترجمه منظوم قرآن را مورد اشاره قرار داد و بیان کرد: به شدت با ترجمههای منظوم مخالفم و معتقدم زمانی که ترجمه منثور هزاران مشکل و پرتگاه دارد، چگونه ترجمه منظوم میخواند انجام شود و به نظرم با این ترجمه دست خود را بیش از پیش میبندیم. تاکنون سه، چهار آیه از قرآن را به نظم ترجمه کردهام و راضی نیستم.
انصاری نیز درباره این نوع ترجمه گفت: وقتی خداوند در قرآن میفرماید پیامبر ما به تو شعر نیاموختیم و قرآن شعر نیست، چرا باید آن را به شعر و نظم ترجمه کرد؟!
