مؤلفههای زندگی اقتصادی از منظر قرآن کریم
گروه معارف: تدبیر در هزینهها، توجه به سنت قرضالحسنه و استقلال اقتصادی از جمله مؤلفههای زندگی اقتصادی از منظر قرآن کریم است.
در این نوشتار اشارهای به آیات قرآن کریم پیرامون مسائل اقتصادی داشته و تأملی در درسهای برگرفته از این آیات میکنیم.
تدبیر در هزینهها
انسانها همواره در افراط و تفریط به سر میبرند، در حوزه اقتصاد نیز همینگونه است و افراد یا در وادی بخل و خساست میافتند و یا زیادهروی کرده و در دخل و خرج خود اسراف میکنند که خود گناهی بزرگ و نابخشودنی است.
قرآن کریم نیز به این مهم اشاره دارد و از جمله در آیه 67 سوره مبارکه فرقان تأکید دارد که یکی از ویژگیهای انسانهای مورد تأکید پروردگار تدبیر در مسائل مالی و پرهیز از بخل و یا اسراف در بعد اقتصادی زندگی است .
در آیه 67 سوره فرقان آمده است« وَالَّذِينَ إِذَا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَامًا و كسانىاند كه چون انفاق كنند نه ولخرجى مىكنند و نه تنگ مى گيرند و ميان اين دو روش حد وسط را برمىگزينند»
توجه به سنت قرضالحسنه
یکی از مؤلفههای زندگی اقتصادی جامعه اسلامی توجه به سنت نیک قرض الحسنه است. مسلمانان باید به گونهای با یکدیگر پیوند مستحکمی داشته باشند که هر گاه یکی از آنان با مشکل مالی رو به رو شود دیگری به او یاری رساند.
سنت قرضالحسنه هم در آیات و هم سیره و سنت معصومین(ع) مورد تأکید قرار گرفته و حتی در برخی از احادیث آمده که از انفاق پاداش بیشتری دارد چرا که انسان را برای بازپرداخت قرضی که گرفته است به تلاش و تکاپو وا میدارد.
در آیه 245 سوره بقره به این مسئله اشاره شده و آمده است« مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ كيست آن كس كه به بندگان خدا وام نيكويى دهد تا خدا آن را براى او چند برابر بيفزايد و خداست كه در معيشت بندگان تنگى و گشايش پديد مىآورد و به سوى او بازگردانده مىشويد»
پرهیز از انباشت ثروت
در مبانی دینی ما تلاش و تولید ثروت مورد تأکید قرارگرفته است، اما بر این نکته نیز پافشاری شده که این تولید ثروت نباید به انباشت سرمایه و ثروت بدون توجه به عدالت منجر شود. نباید در جامعه اسلامی در گوشهای شاهد تجمیع ثروت باشیم در حالی که در نقطهای دیگر عدهای محتاج شام شب باشند.
تأکید به جهتدهی ثروت به بحث تولید، انفاق و کمک به نیازمندان، پرداخت واجبات دینی چون خمس و زکات همه برای پرهیز از این انباشت ثروت است. قرآنکریم نیز در آیات متعددی توصیه به پرهیز از جمعآوری ثروت بدون توجه به نیازمندان میکند.
در آیه 34 سوره توبه نیز به این مسئله اشاره شده و میفرماید« وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ و كسانى كه زر و سيم را گنجينه مىكنند و آن را در راه خدا هزينه نمىكنند ايشان را از عذابى دردناك خبر ده»
استقلال اقتصادی
آیه 141 سوره نساء اشاره دارد که« وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا خداوند هیچ گاه برای کافران نسبت به اهل ایمان راه تسلّط باز نخواهد نمود».
بیشک مسائل اقتصادی نیز از این قضیه مستثنی نیست و جامعه اسلامی باید نهایت تلاش خود را برای استقلال اقتصادی و قدرتمند کردن اقتصادشان داشته باشند و شایسته نیست که در عرصه اقتصادی استقلال جامعه اسلامی محقق نشود.
حکیمه بهمن زاده
