شکوهی به قدمت 120 سال در سومین مدرسه ایران

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان‌جنوبی، حسینیه‌ها فعالیت‌هایی از قبیل کارکرد دینی (مراسم عزاداری، اعیاد مذهبی، نماز جماعت، روضه خوانی)، آموزشی (احکام، قرآن) و رفاهی (اسکان زائران، اطعام یتیمان) را به تناسب انجام می‌دهند.

حسینیه امام رضا(ع) در داخل بافت تاریخی بیرجند و در خیابان شهید منتظری قرار دارد و در سال 1303 هجری قمری ساخته شد.

حسينيه امام رضا(ع) بيرجند يا همان مدرسه «شوكتيه» با قدمتی 120 ساله جزء نخستين مدارس نوين كشور است.

بنای تاريخی حسينيه امام‌رضا(ع) با مساحت 3178 متر مربع در داخل بافت تاريخی شهر بيرجند و در جوار بناهای تاريخی ديگر نظير بنای خواجه خضر‌، ‌ارگ بهارستان‌، ‌حسينيه آراسته‌ و ‌خانه هادوی‌ قرار گرفته است.

اين بنا طی چهار سال از (۱۳۰۸ تا ۱۳۱۲ ه‍.ق) تحت عنوان حسينيه شوكتيه از محل موقوفات ‌امير اسماعيل‌خان‌ معروف به ‌شوكت‌الملك اول‌ توسط ‌محمدابراهيم خان‌علم (شوكت الملك دوم)‌ ساخته و در ماه ذی‌الحجه سال 1326 هجری قمری به مدرسه تبديل شده است.

اين بنا پس از مدرسه عالی دارالفنون و كمی پس از مدرسه ابتدایی ‌رشديه‌ تبريز ساخته و سومين مدرسه از نوع مدارس جديد در ايران محسوب می‌شود كه به دنبال آن دبيرستان شوكتيه و مدارس دشت بياض نهبندان، سربيشه، خوسف و دبستان دخترانه شوكتيه افتتاح شد.

اين بنا تك ايوانی است كه ايوانی بلند و باشكوه دارد و از اجزا و عناصر معماری ايرانی از قبيل ورودی، هشتی، دهليزها، ايوان، حجره‌های اطراف حياط، شاه‌نشين و حمام تشكيل شده‌ است.

حیاط بخش عمده‌ای از این بنای تاریخی را در بر می‌گيرد كه با آجر فرش شده و در ميان آن حوضی قرار گرفته كه در وسط آن سكويی به ارتفاع حدود ۳۰ سانتی‌متر قرار دارد و سر در ورودی بنا با طاق جناقی دارای تزئينات مقرنس است.

در اين بنا يك كلاه‌فرنگی زيبا در ميان گنبد تالار شوكتيه وجود دارد كه با رسمی‌بندی زيبايی تزئين شده است.
صحن بنای حسينيه در مركز قرار دارد كه دارای اتاق كليل دو گلويی است كه بر روی دهانه‌ای به اندازه 5/18 متر ايجاد شده و در داخل ايوان تزئيناتی وجود دارد كه به شكل قاب‌های گچی است. در اين بنا تمامی هزينه‌های مربوط به مدرسه از جمله هزينه‌های اداری، حقوق معلمان وكاركنان،كمك خرج دانش‌آموزان كم بضاعت به دستور ابراهيم‌خان علم تأمين و پرداخت می‌شده است.

اين بنا با 120 رقبه در حال حاضر به عنوان حسينيه در ايام محرم و پذيرايی عزاداران مورد استفاده قرار می‌گيرد.

سبک معماری کویری را در شوکتیه به نظاره بنشینید

این بنا یک بنای تک ایوانی است و اجزا و عناصر مختلف معماری مانند سردر ورودی، هشتی، دالان، حوض‌خانه، ایوان، گنبد خانه و رواق‌ها و حجره‌هایی در اطراف صحن است.

بنا در دو طبقه احداث شده است و تزئیناتی چون طاق‌نماهای تزئینی، قاب‌های گچی، مقرنس‌ها و رسمی‌بندی‌ها دارد و از مواردی است که به بنا، زیبایی خاصی داده است.

این بنا، دو ورودی، یک ورودی در ضلع جنوب و ورودی دوم در ضلع غربی دارد، ورودی واقع در ضلع جنوبی دارای سردر با تزئینات مقرنس گچی است، در بالای درب ورودی کتیبه‌ای سنگی نصب‌شده که اشعار شوکت‌الملک مؤسس شوکتیه بر آن حک شده است.

هشتی بنا به‌وسیله‌دالان‌هایی به دیگر بخش‌های بنا ارتباط دارد، دالان در جبهه‌شمالی هشتی به هشتی دوم و سپس به حیاط راه دارد، تزئینات هشتی عمدتاً رسمی‌بندی در سقف و نیز طاق‌نماهایی در اطراف است.

مهم‌ترین بخش از بنا به‌لحاظ معماری ایوان است که در قسمت جنوب بنا واقع‌شده و این ایوان ۷۰ سانتی‌متر از کف حیاط برجسته‌تر، با طاق کلیل و در داخل آن تزئیناتی مانند قاب‌های گچی دارد.

گزارش و عکس از سپیده قلندری اسفدن