بررسی آسیبهای نگاه ثواب مدارانه به دین
گروه معارف: معاون دانشجویی و فرهنگی دانشگاه بزرگمهر قائن گفت: سخن این نیست که در عرصه دین ثواب وجود نداشته و یا ثواب ارزشی ندارد، بلکه سخن اینجاست که ثوابمداری صِرف، نشاندن مشوق به جای غایت و هدف است، همچون کودکی که به محض قطع پاداش، تحصیل را رها میکند و نمیاندیشد که نفس تحصیل کردن برایش رشد دهنده است.
میثم کهن ترابی، معاون دانشجویی و فرهنگی دانشگاه بزرگمهر قائن در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسانجنوبی با اشاره به آسیبشناسی پیشرفت در جامعه کنونی گفت: یکی از این آسیبها نگرش ثوابمدارانه به دین است.
وی اظهار کرد: بدون تردید دین آمده است تا بهترزیستن را به آدمی بیاموزد تا او ناچار نشود در آنچه مستقیماً سعادت و شقاوت وی را در ابدیّت رقم میزند دست به آزمون و خطا زده و صرفاً بر تجربه خویش متکی باشد.
معاون دانشجویی و فرهنگی دانشگاه بزرگمهر قائن بیان کرد: دین به هدف رشد انسان و وصول او به کمال مطلوبش پا به عرصه حیات آدمی نهاده است و از طرفی بشر برای پذیرش دین با موانعی روبروست وحتی اگر از آن موانع هم بگذرد، گاه به سبب عدم درک فلسفه دستورات دین، در انجام آنها سستی و تعلل میورزد.
کهنترابی ادامه داد: اینجاست که پای ثواب به میان میآید تا انگیزهای باشد برای انجام آنچه به سود آدمی است و او نسبت به سبب و یا غایتش بی اطلاع است.
وی افزود: برای نمونه کودکی را فرض کنید که والدیناش برای ترغیب او به درس خواندنی که کودک از آن طفره میورد و میداند که به سختی میافتد و از این رو انگیزهای برای انجام آن ندارد و در عین حال برای رشد و سعادتش لازم است ، به او پاداشی را وعده میدهند.
معاون دانشجویی و فرهنگی دانشگاه بزرگمهر قائن گفت: پروردگارِ مهربانتر از مادر نیز برای تشویق بندگانش به انجام آنچه سعادتمندشان میکند، برایشان ثواب مقرر فرموده است، اما سؤال این است که آیا ثواب هدف نهایی حضور دین بوده است.
کهنترابی اظهار کرد: به عبارتی ما باید نماز بخوانیم، روزه بگیریم، حج برویم تا فقط به ما ثواب بدهند و از طرفی دروغ نگوییم، ظلم نکنیم ، دزدی نکنیم تا عذابمان نکنند و به دیگر سخن، اگر روزی به ما گفته شد که دیگر از ثواب و عقاب خبری نیست، پای بند بودن به دین چقدر ضرورت دارد و اساساً لازم است باز هم دستورات دین را گردن نهیم.
وی بیان کرد: گاه ثوابمداری به اندازه ای پررنگ میشود که آدمی همچون کاسبی که صرفا به دنبال سود بیشتر است در پی اعمالی میگردد که ثواب بیشتری برایش به ارمغان آورد.
معاون دانشجویی و فرهنگی دانشگاه بزرگمهر قائن ادامه داد: بیشک سخن این نیست که ثواب وجود نداشته و یا ثواب ارزشی ندارد، بلکه سخن اینجاست که ثوابمداری صِرف، نشاندن مشوق به جای غایت و هدف است، همچون کودکی که به محض قطع پاداش، تحصیل را رها میکند و نمیاندیشد که نفس تحصیل کردن برایش رشد دهنده است.
کهنترابی افزود: ثوابمداری محض، کارکرد دین و بُعدِ پیشرفت دهندگی آن را به حاشیه میراند در حالی که احترام به حقوق دیگران، کار و تلاش مستمر، تولید علم و ثروت، سیاستمداری اخلاق مدارانه، اقتصاد سالم و بدون ربا، پرهیز از دروغ و غیبت و تهمت، قانونمداری، مشارکت اجتماعی و ..... همگی دستورات دین است که به کارگیری آن، علاوه بر سعادت اخروی، ترقی و پیشرفت را در جامعه به ارمغان می آورد.
وی با اشاره به اینکه از آن سوی دیگر نگاه کارکردگرایانه به قرآن و دین موجب استخراج و عمل به مفاهیمی میشود که فرد و جامعه را با حیاتی معقول و روبه کمال مواجه می سازد، افزود: در نگاه کارکردگرایانه، اعطاء ثواب هست اما عکس آن صادق نیست یعنی در نگاه ثواب مدارانه، کارکردها لزوما پدیدار نمی شوند.
معاون دانشجویی و فرهنگی دانشگاه بزرگمهر قائن با بیان اینکه در نگرش ثوابمدارانه، فلسفه نزول دین تنها ثواب رساندن و عقاب کردن است یادآور شد: اما مولای متقیان ثوابمداران را به تاجرانی توصیف میکند که به طمع سود، خدا را عبادت کردهاند و کسانی که از ترس عقوبت او را پرستیدهاند همچون بردگانی میداند که از ترس عذاب اطاعتش نمودهاند و خود را آزاده ای میداند که نه به طمع بهشت و نه از ترس جهنم خدایش را میپرستد.
وی اظهار کرد: بدون تردید دین آمده است تا بهترزیستن را به آدمی بیاموزد تا او ناچار نشود در آنچه مستقیماً سعادت و شقاوت وی را در ابدیّت رقم میزند دست به آزمون و خطا زده و صرفاً بر تجربه خویش متکی باشد.
معاون دانشجویی و فرهنگی دانشگاه بزرگمهر قائن بیان کرد: دین به هدف رشد انسان و وصول او به کمال مطلوبش پا به عرصه حیات آدمی نهاده است و از طرفی بشر برای پذیرش دین با موانعی روبروست وحتی اگر از آن موانع هم بگذرد، گاه به سبب عدم درک فلسفه دستورات دین، در انجام آنها سستی و تعلل میورزد.
کهنترابی ادامه داد: اینجاست که پای ثواب به میان میآید تا انگیزهای باشد برای انجام آنچه به سود آدمی است و او نسبت به سبب و یا غایتش بی اطلاع است.
وی افزود: برای نمونه کودکی را فرض کنید که والدیناش برای ترغیب او به درس خواندنی که کودک از آن طفره میورد و میداند که به سختی میافتد و از این رو انگیزهای برای انجام آن ندارد و در عین حال برای رشد و سعادتش لازم است ، به او پاداشی را وعده میدهند.
معاون دانشجویی و فرهنگی دانشگاه بزرگمهر قائن گفت: پروردگارِ مهربانتر از مادر نیز برای تشویق بندگانش به انجام آنچه سعادتمندشان میکند، برایشان ثواب مقرر فرموده است، اما سؤال این است که آیا ثواب هدف نهایی حضور دین بوده است.
کهنترابی اظهار کرد: به عبارتی ما باید نماز بخوانیم، روزه بگیریم، حج برویم تا فقط به ما ثواب بدهند و از طرفی دروغ نگوییم، ظلم نکنیم ، دزدی نکنیم تا عذابمان نکنند و به دیگر سخن، اگر روزی به ما گفته شد که دیگر از ثواب و عقاب خبری نیست، پای بند بودن به دین چقدر ضرورت دارد و اساساً لازم است باز هم دستورات دین را گردن نهیم.
وی بیان کرد: گاه ثوابمداری به اندازه ای پررنگ میشود که آدمی همچون کاسبی که صرفا به دنبال سود بیشتر است در پی اعمالی میگردد که ثواب بیشتری برایش به ارمغان آورد.
معاون دانشجویی و فرهنگی دانشگاه بزرگمهر قائن ادامه داد: بیشک سخن این نیست که ثواب وجود نداشته و یا ثواب ارزشی ندارد، بلکه سخن اینجاست که ثوابمداری صِرف، نشاندن مشوق به جای غایت و هدف است، همچون کودکی که به محض قطع پاداش، تحصیل را رها میکند و نمیاندیشد که نفس تحصیل کردن برایش رشد دهنده است.
کهنترابی افزود: ثوابمداری محض، کارکرد دین و بُعدِ پیشرفت دهندگی آن را به حاشیه میراند در حالی که احترام به حقوق دیگران، کار و تلاش مستمر، تولید علم و ثروت، سیاستمداری اخلاق مدارانه، اقتصاد سالم و بدون ربا، پرهیز از دروغ و غیبت و تهمت، قانونمداری، مشارکت اجتماعی و ..... همگی دستورات دین است که به کارگیری آن، علاوه بر سعادت اخروی، ترقی و پیشرفت را در جامعه به ارمغان می آورد.
وی با اشاره به اینکه از آن سوی دیگر نگاه کارکردگرایانه به قرآن و دین موجب استخراج و عمل به مفاهیمی میشود که فرد و جامعه را با حیاتی معقول و روبه کمال مواجه می سازد، افزود: در نگاه کارکردگرایانه، اعطاء ثواب هست اما عکس آن صادق نیست یعنی در نگاه ثواب مدارانه، کارکردها لزوما پدیدار نمی شوند.
معاون دانشجویی و فرهنگی دانشگاه بزرگمهر قائن با بیان اینکه در نگرش ثوابمدارانه، فلسفه نزول دین تنها ثواب رساندن و عقاب کردن است یادآور شد: اما مولای متقیان ثوابمداران را به تاجرانی توصیف میکند که به طمع سود، خدا را عبادت کردهاند و کسانی که از ترس عقوبت او را پرستیدهاند همچون بردگانی میداند که از ترس عذاب اطاعتش نمودهاند و خود را آزاده ای میداند که نه به طمع بهشت و نه از ترس جهنم خدایش را میپرستد.
