بیرجند؛ شهری کویری با جاذبههای گردشگری چشم نواز
گروه اجتماعی- شهر بیرجند در دل کویر ایران یکی از مناطق گردشگری محسوب میشود که با توجه به قرار گرفتن در مرکز کویر میتواند مکان مناسبی برای سیاحت دوستداران کویر تبدیل شود.
به گزارش ایکنا از خراسان جنوبی، شهر بیرجند از شمال به شهرستان قاین از جنوب به شهرستان نهبندان و کرمان از شرق به افغانستان و از غرب به شهرستانهای فردوس و طبس محدود میشود.
شهر بیرجند در دل کویر ایران یکی از مناطق گردشگری محسوب میشود که با توجه به قرار گرفتن در مرکز کویر میتواند مکان مناسبی برای سیاحت دوستداران کویر تبدیل شود.
نام اصلی این شهر از دیرباز بیرجند بوده که به صورتهای بیرجند، برجن، برکند و بیرگند نیز در نوشتهها و فرهنگنامهها آمده است.
از لحاظ وضعیت اقلیمی دو عنصر مهم کوه پایههای بلند و دشتهای وسیع از مهمترین عوامل تاثیرگذار در آب و هوای این منطقه به شمار میروند. نزدیکی به کویر مرکزی ایران و وجود دشتهای وسیع باعث به وجود آمدن آب و هوای بیابانی با تابستانهای گرم در این منطقه شده است.
از سوی دیگر کوههای منطقه که بیشتر در جهت غربی - شرقی کشیده شدهاند، باعث شده از شدت گرما کاسته شود و منطقه نسبت به مناطق اطراف از اعتدال بیشتری برخوردار باشد.
این شهر دارای مناطق گردشگری فراوانی است که میتوان به عمارت کلاه فرنگی اشاره کرد.
مجموعه عمارت و باغ کلاه فرنگی
عمارت کلاه فرنگی یکی از بنای تاریخی بیرجند است این بنا در شش طبقه به شکل زیگورات ساخته شده که از شش طبقه بنا تنها دو طبقه آن قابل کاربری است و بقیه طبقات تنها به منظور فرم بخشی ساخته شدهاند.
در مرکز این بنا که محل حکمرانی حسام الدوله بوده و زمان ساخت آن به دوره زندیه بر میگردد.
حوضخانه با ویژگیهای معماری جالب توجهی وجود دارد که در حال حاضر استانداری خراسان جنوبی در مجاورت این بنا قرار دارد.
این مجموعه شامل باغ عمارت سردر ورودی، اصطبل، حمام، خمخانه، بخش اداری، تالار تشریفات، استخر و غیره است.
قدیمیترین بخش این مجموعه در شرق آن واقع است که در زمان حشمت الملک در دو طبقه ساخته شده و اکنون به کتابخانه و معاونت گردشگری سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی اختصاص داده شده است.
بخش مرکزی که از لحاظ معماری جالب ترین بخش مجموعه است در دو طبقه ساخته شده و اکنون به عنوان موزههای باستان شناسی و مردم شناسی استفاده میشود.
آخرین بخش مجموعه که با عنوان بخش اداری ساخته شده در غرب مجموعه قرار دارد و شامل یک راهروی طویل با اتاقهایی در دو طرف است.
مدرسه شوکتیه بیرجند، بنایی به سبک معماری کویری
مدرسه شوکتیه بیرجند، جزء اولین مدارس تاریخ ایران، به سبک معماری کویری ساخته شده است.
این مدرسه به صورت چهار فصل ساخته شده و شامل؛ یک فضای مرکزی بهصورت حیاط و بخشی پیوسته دور تا دور آن تشکیل شده است.
حیاط، بخش عمدهای از بنا را دربر میگیرد که با آجر فرش شده است و در میان آن حوضی قرار گرفته که در وسط آن سکویی به ارتفاع حدود ۳۰ سانتیمتر قرار دارد.
مدرسه شوکتیه در داخل بافت قدیمی شهر بیرجند قرار دارد که تک ایوانی بوده و هشتی، دهلیز، ایوان رفیع، حیاط، حجرههای دور تا دور حیاط شاه نشین و حمام از متعلقات این بنا است.
سر در ورودی بنا دارای طاق جناغی با تزئینات مقرنس است.
بنای شوکتیه در سال 1312 قمری به منظور برگزاری مراسم عزاداری ماه محرم ساخته شد و در سال 1326 ه.ق اولین مدرسه جدید بیرجند در آن تاسیس شده است.
باغها و عمارتهای تاریخی خراسانجنوبی جلوهای از ذوق و هنر ایرانی
باغها و عمارتهای تاریخی استان خراسانجنوبی با طراحی فضای سبز، جویهای آب، استخرها و فوارهها در محیطی زیبا و دیدنی، جلوهای از ذوق و هنر ایرانی است که هر ساله گردشگران زیادی را به سوی خود جلب میکند.
باغ و عمارت رحیم آباد دارالحکومه اسماعیل خان شوکت الملک در حدود سال 1315 قمری بوده است که دارای باغ، انبار، بنای ورودی، استخر وعمارت اصلی است، ویژگی مهم این بنا، تزئینات زیبای آن است که شامل آیینه کاریها وگچبری های بسیار زیبایی با نقش سردیس حیوانات، گل وگیاه و نقوش اسلیمی است.
این حسینیه که به فرمان امیرزاده خاتون ملقب به بیبی نواب یکی از بانوان خاندان خزیمه علم ساخته شده است، به شیوه دو ایوانی است و مهمترین عناصر معماری آن عبارتند از سردر ورودی، فهشتی، صحن، دو ایوان و اتاقهای متعدد، تزئینات این بنا شامل مقرنس کاری، رسمی بندی، کتیبه های گچی و گچبریهای اسلیمی و گل و گیاه است.
این خانه تاریخی در خیابان پاسداران شهر بیرجند جای گرفته است.
از جاذبههای پیرامون بنا، باغ و عمارت اسکویه و باغ و عمارت شوکت آباد را میتوان نام برد.
307 نقش و کتیبه بر سنگ نگاره لاخ مزارکوچ بیرجند
مجموعه نگارههای لاخ مزار به 307 مورد میرسد که شامل نقوش انسان، حیوان، گیاه، علامت و نشانه، کتیبه های پهلوی، اشکانی، ساسانی، کتیبه های عربی و کتیبه های فارسی هستند.
مجموعه نگارههای لاخ مزار در روستای کوچ بیرجند جزو معتبرترین اسناد تاریخی مربوط به خراسان جنوبی به شمار میآیند.
این نگارهها که بر سطح صخرهای به رنگ سبز مایل به سیاه و به ابعاد پنج در پنج متر ایجاد شدهاند، دوره طولانی پیش از تاریخ تا دوران متاخر اسلامی را در بر میگیرند.
بر مبنای شواهد باستانشناسی سابقه تاریخی این سنگ نگاره فراتر از دوره اسلامی است و ریشه در دوران پیش از تاریخ دارد.
22 نقش انسانی در این سنگ نگاره وجود دارد. نقوش انسانی از لحاظ سبک در 2 گروه استلیزه و تجدیدی طبقه بندی میشود که گروه دوم تا حدی واقع گرایانه است و شامل مفاهیمی همانند بزم و رزم، غلبه بر شخص، صحنه شکار و جنگ یا شخصی در حال دعا و نیایش است.
تعداد نقشهای حیوانی این سنگ نگاره 33 مورد است که این نقوش که بر لایه رویی صخره قرار گرفته به نسبت زیاد و متنوع بوده و به دو گروه پستانداران و پرندگان قابل تفکیک است، ولی در مجموع نقش حیوانات به مراتب از نگارههای انسانها واقعیتر ترسیم شده است.
بند دره بیرجند منطقه نمونه گردشگری
قدمت این سد به اواخر دوره زندیه و اوایل دوره قاجاریه میرسد. این بند چون آب آن از دره بالا و پایین عبور میکند به این اسم مشهور گشته است.
این بند که مهمترین بند تاریخی و بزرگترین بند کوهستانی شهر بیرجند محسوب میشود به دستور امیر شوکتالملک در سال ۱۲۹۴ قمری ساخته شدهاست.
بنای این سد با پیروی از شیارهای واقع در کوه و در مناسبترین قسمت دره پایین روی طبقات رسوبی کف رودخانه بنا شده است.
بند دره با مصالحی چون سنگهای شکسته شده کوهها و آجر و آهک و در بعضی نقاط با ساروج ساخته شده و با توجه به گذشت زمان مقاومت خوبی از خود نشان داده است.
این بند یک سازه وزنی بوده و برای تقویت دیواره بند، پشت بند عظیمی احداث شده است. در وسط دیواره بند یک محفظهای عمودی به شکل چاه وجود دارد که در هر یک متر ارتفاع به سمت بند دریچهای تعبیه شده که به داخل بند راه دارد.
بند دره از سنگ، آجر و ملات ساروج ساخته شده و تاج آن ۳۱ متر طول، ۳ تا ۵ متر عرض و حدود ۱۳ متر ارتفاع دارد. ضخامت دیوار سد در پایه به 8 متر میرسد و در قسمت تاج از 3 تا 5 متر متفاوت است.
بند دره ازجمله نقاط گردشگری استان خراسان جنوبی و شهرستان بیرجند نیز به حساب میآید.
بند دره در سال 1381 از سوی سازمان سازمان میراث فرهنگی با شماره 4816 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
عمارت اکبریه، بنایی به وسعت تاریخ
عمارت و باغ اکبریه، یکی از بناهای تاریخی شهر بیرجند است. این بنا در دوره قاجاریه و توسط شوکت الملک در دو طبقه ساخته شدهاست.
باغ اکبریه با وسعتی حدود 45 هزار مترمربع در بستری کوهستانی واقع شده و متشکل از دو بناست که ساختمان قدیمیتر متعلق به حشمتالدوله، پدر ابراهیم شوکتالملک است که تاریخ احداث آن به اواخر دوره زندیه و اوایل دوره قاجاریه برمیگردد.
بنای دیگری که در این مجموعه واقع شده، ساختمان تشریفات است که توسط شوکتالملک بنیان شده است. این باغ به عنوان محل سکونت، پذیرایی و انجام امور دیوانی مورد استفاده قرار میگرفت، به طوری که در لهجه محلی به کلاته سرکار امیر شهرت یافته بود.
فرم معماری آن ترکی با الهامی از معماری روسی است که تلفیق آن با معماری اسلامی، سبک معماری نوینی را نشان میدهد. این بنا شامل تالار آیینه، گنبد کلاه فرنگی، تزئینات مقرنس لانه زنبوری و رسمی بندی که صرفا جهت پذیرایی از نمایندگان سیاسی داخلی و خارجی مورد استفاده قرار میگرفتهاست. این عمارت در خیابان معلم بیرجند واقع است.
اولین و قدیمیترین بناهای این مجموعه که به بنای شوکت الملک معروف است هم اکنون به کتابخانه و دانشکده هنر اختصاص دارد. بخش مرکزی آن نیز که بنای حکومتی بوده در دو طبقه مجزا به عنوان موزه باستان شناسی و مردم شناسی بیرجند مورد استفاده قرا میگیرد.
چهارده، روستای آبشارهای ایران
یکی از جاذبههای گردشگری در ایران دیدن روستاهای کوچک و دور افتاده است که مردمان پاک و سادهدلی در آن زندگی میکنند. مردمانی که هر کدام به روش خودشان مهماننوازی را در حق مسافران تمام میکنند.
آبشارهای چهارده در مسیر کوهنوردی قله باقران در جنوب شهرستان بیرجند واقع شده و از حدود هشتاد آبشار کوچک و بزرگ متفاوت تشکیل شده که مسیری مناسب برای آبشار نوردی و سنگنوردی به حساب میآید. وجود این همه آب در کنار کویر گوارایی و خنکی آن، نظر هر بینندهای را جلب میکند.
در نزدیکی روستای چارده پایین نیز آبشار کوچکی در کنار یک امامزاده قدیمی به نام «سلطان شیخ حسین» واقع گشته که محل تجمع و استراحت خانوادهها است و برای دسترسی به آبشارهای اصلی چارده نیاز به دو ساعت کوهنوردی و گذشتن از موانع سخت است.
بیرجند، شهری کویری است که جاذبههای بکر دارد، بناها و باغهای تاریخی واقع در این شهر، نشان از اصالت فرهنگی و تاریخی مردم این شهر دارد.
انتهای پیام
