برات؛ تلنگری برای یادآوری معاد

به گزارش ایکنا از خراسان‌جنوبی، برات نیز یکی از این آیین‌ها است، آیینی کهن که از گذشته‌های دور در بین مردم خراسان جنوبی رواج داشته است.
مبنای این رسم و آیین، در حقیقت، یادآوری روزی بزرگ است که تمام انسان‌ها، دیر یا زود با آن مواجه می‌شوند. برات، در لغت به معنای حواله است.
علت نام گذاری این روز با نام برات نیز این است که مردم خراسان‌جنوبی در این روز، برای مردگان و عزیزان ازدست رفته خویش، خیرات و دعا حواله می‌کنند و تقارن آن را با جشن نیمه شعبان، موجب پاک شدن رفتگان خویش می دانند.
ثبت مراسم آیینی برات، در فهرست آثار ملی کشور
فریبا کاهنی، کارشناس مردم شناسی اداره‌کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان‌جنوبی در گفت و گو با ایکنا گفت: مراسم آیینی برات خراسان‌جنوبی، به شماره 809 در تاریخ چهارم بهمن ماه 91 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
وی افزود: مردم خراسان‌جنوبی در نیمه ماه شعبان هر سال، یعنی طی روزهای دوازدهم تا چهاردهم شعبان با برگزاری مراسم مذهبی ویژه‌ای با عنوان برات، یاد و خاطره عزیزان از دست رفته را گرامی می‌دارند.

کاهنی با بیان اینکه دامنه این رسم آن چنان گسترده است که به ماه شعبان در این منطقه ماه برات نیز می‌گویند، تصریح کرد: برات در خراسان‌جنوبی، مصداقی بر اعتقاد به اصل معاد است که مردم در این خطه با انجام اعمال مخصوص به استقبال آن می‌روند.
وی بیان کرد: این مراسم به مدت سه روز و با عناوین مخلتف برگزار می‌شود و مردم هر روز آن را با بزرگداشت قشر خاصی از مسلمانان برگزار می‌کنند.
کارشناس مردم شناسی اداره‌کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان‌جنوبی ادامه داد: برات غریبان، برات اسرا، برات مسافران، برات زندگان و برات مردگان، از عناوینی است که برای این سه روز در نقاط مختلف استان استفاده می‌شود که از این میان برات مردگان در 14 شعبان با شور و حال خاصی برگزار می‌شود.
آیین‌های ویژه روز برات
کاهنی تصریح کرد: پخت انواع نان‌های سنتی مانند روغن جوشی، چلبکی، کماچ، ساچ و حلوا و پخش آن در بین مردم به ویژه کودکان از مراسم ایام برات در شهرهای گوناگون خراسان‌جنوبی است.
وی اظهار کرد: در روز 14 شعبان نیز که به برات مردگان شهرت دارد، مردم با حضور بر سر قبور خویشاوندان، خواندن فاتحه و پخش انواع شیرینی، شکلات، میوه و نانهای سنتی یاد و خاطره عزیزان را گرامی می‌دارند.
کارشناس مردم شناسی اداره‌کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان‌جنوبی ادامه داد: در این روز کسانی که به تازگی عزیزی را از دست داده‌اند با پهن کردن فرش، خیرات، پخش انواع خوراکی و خواندن روضه، یاد و خاطره تازه گذشته را گرامی می‌دارند.
کاهنی یادآور شد: قرائت قرآن و فاتحه نیز در این روز، هدیه‌ای است که از سوی مردم، نثار روح درگذشتگان می‌شود.

احترام و یاد مردگان، هدف اصلی سنت حسنه برات
حجت‌الاسلام سیدحسن سیدی، مسئول نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه علوم پزشکی بیرجند نیز در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌جنوبی گفت: از جمله سنت‌های مرسوم در خطه خراسان بزرگ، «برات» است که معمولا در روزهای دوازدهم تا چهاردم ماه شعبان برگزار می‌شود.
وی افزود: این سنتی است چند صد ساله به طوری که در بین مردم و قدیمیان مرسوم بوده و است که اکنون در برخی مناطق از ماه شعبان به ماه برات تعبیر می‌شود.
مسئول نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه علوم پزشکی بیرجند بیان کرد: احترام و به نوعی یاد و زنده نگه داشتن مردگان و به تعبیری طلب آمرزش برای مردگان از جمله و یا هدف اصلی این مراسم است که مردم این خطه با حضور بر سر قبر مردگان و با اهداء خیرات برای مردگان، ادای احترام و طلب آمرزش می‌کنند.
خیراتی از جنس دعا برای رفتگان
سیدی ادامه داد: به نظر می‌رسد با توجه به نزدیک شدن به روز ولادت حضرت مهدی(عج) و موعود جهانیان، قبل از این روز مردم با توجه به جایگاه آن منجی بشریت برای رفتگان خاک نیز در این ایام دست به دعا برمیدارند.
وی اظهار کرد: البته در این امر که هر آیین و سنتی که از قدیم مرسوم بوده در طی ادوار مختلف دستخوش تغییرات و یا به نوعی اضافاتی می‌شود، این آیین سنتی نیز از این قائده مستثنی نیست.
مسئول نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه علوم پزشکی بیرجند خاطرنشان کرد: در برخی نقاط استان، در طی برگزاری چند روزه، این مراسم با عنوان برات‌های مختلف اعم از برات زندگان، مردگان، مسافران و غریبان برگزار می‌شود.
سیدی ادامه داد: اما باید توجه داشت که همان ماهیت اصلی و قدیمی و معقول زنده نگه داشتن صدقات و خیرات برای شادی ارواح درگذشتگان در راس این مراسم بوده و باید باشد.
عدم ترویج اسراف در مراسم چراغ برات
وی اظهار کرد: نکته بسیار مهمی که باید مومنین توجه داشته باشند عدم آلوده کردن این مراسم سنتی خوب با محرماتی از قبیل اسراف است که پدیده بسیار شومی است.
مسئول نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه علوم پزشکی بیرجند بیان کرد: باید با حداقل هزینه برگزاری مراسم و رفتن بر سرقبر مردگان و تهیه کردن برخی ملزومات اندک، رسم قناعت و عدم اسراف را ترویج دهیم.
سیدی با اشاره به اینکه باید بدانیم که اصل مهم، رفتار انسانی و الهی است، تصریح کرد: باقیات‌الصالحات مفید که در راه ارشاد و تربیت آیندگان موثر باشد بهترین صدقه و فرستادن خیرات برای رفتگان از بین ما است.

وی با بیان اینکه اسراف انواع میوه و شیرینی و غذاهای مختلف شاید نتواند صدقه مطلوبی باشد، افزود: البته سیر کردن گرسنگان و پوشاندن برهنگان و به طور کلی دست گیری از مستمندان نیازمند، باید از اولویت‌های این مراسم باشد که بسیار موثر نیز است .
مسئول نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه علوم پزشکی بیرجند بیان کرد: هزینه‌های بسیار زیادی که بعضی اوقات مشاهده می‌شود نه تنها شکم گرسنه و نیازمندی را سیر نمی‌کند؛ بلکه فقط و فقط اسراف است.
سیدی با بیان اینکه ترویج اسراف‌، مطلوب دین مقدس اسلام نیست، تصریح کرد: البته توجه به این نکته منحصر به این مراسم نیست بلکه باید در تمام مراسم اعم از شادی و غم که در عصر حاضر وضعیت مطلوبی از حیث مغایرت با آموزه‌های اسلامی دارد، دقت و توجه بیشتری کرد.
وی یادآور شد: باید در برگزاری مراسمات، به ویژه مراسم روز برات، سنت الهی امامان معصوم(ع) را همواره نصب العین خود قرار دهیم.

چه خوب است که با نگاهی به فلسفه وجودی این آیین، از ورود تشریفات و روزمرگی ها به این آیین های کهن جلوگیری کنیم.
گزارش از زهرا حمیدی

انتهای پیام