تجلی احسن الحال در خانواده/ ۱۳
خانوادههای بهشتی در قرآن؛ الگوهایی برای زندگی امروز + صوت
از توحیدمحوری ابراهیم(ع) تا تربیت حکیمانه لقمان، قرآن کریم خانوادههایی را به عنوان الگو معرفی کرده که با محوریت ایمان، گفتوگوی محترمانه و مهرورزی، نسخهای الهی برای ساختن زندگی متعالی ارائه میدهند.
نوروز، این رویش کهن، همیشه با نوید «حول حالنا» همراه بوده است. این دعا، فراتر از یک عبارت نیایشی، آرزوی تحولی ژرف و همگانی در جان و جهان آدمیان است؛ تحولی که باید در دل زندگی روزمره خانوادهها جاری شود و کوچههای شهر و خانههایمان را معطر کند. اما پرسش اصلی اینجاست؛ این «دگرگونی حال» چگونه میتواند در شرایط پیچیده امروز محقق شود؟پاسخ در گرو التزام به اصول اخلاقی است. اخلاق، تنها مجموعهای از بایدها و نبایدها نیست؛ بلکه زیربنای هر تحول اصیل فردی و اجتماعی است. در فضای کنونی، که تشویشها و فشارهای بیرونی ممکن است بر آرامش درونی سایه افکند، رعایت اصول اخلاقی در کنشها و پیامهای ما، خود به عاملی برای تجلی همان «حول حالنا» تبدیل میشود. اخلاق، چراغی است که مسیر تحول را روشن میکند.
ایکنا در آستانه فرا رسیدن سال نو و ایام نوروز، با هدف بهرهگیری از آموزههای قرآنی در مسیر تحول و تربیت خانواده، سلسله درسگفتارهایی را با عنوان «تجلی احسن الحال در خانواده» تهیه و تقدیم مخاطبان گرامی میکند. در این مجموعه، مریم فرضی، مدرس دانشگاه و کارشناس دینی، با تبیین نکات کلیدی از قرآن کریم، به بررسی ابعاد مختلف این تحول روحی و معنوی میپردازد تا خانوادهها بتوانند سال جدید را با نشاط ایمانی و انس با تعالیم آسمانی آغاز کنند.
در سیزدهمین و آخرین درسگفتار به موضوع «ویژگی خانوادههای الگو و متعالی قرآنی برای بازسازی زندگی امروز ما» پرداخته شده است که در ادامه با هم میشنویم و میخوانیم:
در قرآن کریم چند خانواده به عنوان الگو معرفی شدهاند که هر یک نماینده بُعد مهمی از یک خانواده متعالی و روحانی هستند. دلیل اینکه آنها را نمونههای الگو میدانیم این است که وقتی فرد یا خانوادهای به عنوان الگو قرار میگیرد، دیگران نیز میتوانند در همان مسیر حرکت کنند و این مسیر برای آنها آسانتر و هموارتر میشود.
یکی از این خانوادههای متعالی، خانواده حضرت ابراهیم(ع) است. محوریت این خانواده بر توحیدمحوری و توحیدباوری استوار است. تربیت از سوی ابراهیم(ع) که به فرزندانش آموزش میدهد و در جان و روح آنها پرورش مییابد، یک اصل اساسی است. در ماجرای ذبح حضرت اسماعیل(ع)، گفتوگوی بسیار محترمانهای را در اوج بحران از سوی ابراهیم(ع) نسبت به اسماعیل(ع) مشاهده میکنیم؛ در این گفتوگو تحکم وجود ندارد، بلکه مشورت و اقناع دیده میشود و از سوی دیگر فرزند نیز با ادب و متانت و براساس روحیهای که در مکتب توحیدی شاهد هستیم، پاسخ پدر را میدهد. این نمونهای متعالی از خانواده ابراهیم(ع) است. توحیدمحوری در تربیت یک اصل مهم است.
از سوی دیگر، خانواده حضرت عمران را داریم که در سوره مبارکه آلعمران مورد ستایش قرار گرفته است. نذر معنوی مادر حضرت مریم(س) قبل از تولد فرزند و وقف او برای خداوند، نشاندهنده تربیتی است که در فضای طهارت، پاکی و عفت شکل میگیرد. دختری در این خانواده رشد مییابد که در فضای عفاف و عبادت جلوهگری میکند و به بهترین شکل ممکن، الگوی راستینی برای همه زنان و مردان در طول تاریخ میشود. در واقع، مادر مریم(س) الگویی کامل از یک مادر مؤمن و آیندهنگر است.
خانواده سوم، خانواده حضرت رسول اکرم(ص) با محوریت حضرت خدیجه(س) و حضرت فاطمه(س) است. همدلی در سختترین شرایط ویژگی برجسته این خانواده است. حضرت خدیجه(س) پشتوانهای اعتقادی، اقتصادی و عاطفی برای پیامبر اکرم(ص) بودند و پیامبر نیز در جامعهای دخترستیز، جایگاه دختر را ارتقا داده و تکریم میکردند. نکته دیگر، مشارکت عاطفی فعال در خانواده پیامبر است؛ این خانواده الگوی عملی و میداندار اخلاق عملی برای همه نسلهای بشر است.
نکته بسیار قابل تأملی که ساعتها میتوان درباره آن صحبت کرد، خانواده چهارم، یعنی خانواده حضرت لقمان است. ویژگی این خانواده، تربیت حکیمانه با نصیحتهای تدریجی است. در سوره مبارکه لقمان، تعبیر «یا بُنَیَّ» (ای پسرک عزیزم) بارها تکرار میشود که نشاندهنده عاطفه کامل در تربیت است. آموزش توحید، اخلاق و ادب اجتماعی(از نماز تا تواضع در راه رفتن) در سفارشهای حکیمانه حضرت لقمان به فرزندش دیده میشود.
در جمعبندی مختصر این خانوادههای متعالی، کاملترین، بارزترین و مؤثرترین آنها که همه ویژگیهای مثبت را یکجا در خود دارد، خانواده متعالی حضرت رسول(ص) است که میتوان بسیار درباره آن صحبت کرد.
در پایان، پیام کاربردی خانوادههای الگو در قرآن که میتوانند نسخه الهی برای بازسازی زندگی امروز ما باشند، این است که شاخصههای مشترک خانوادههایی که بوی بهشت میدهند عبارتند از؛ ایمان مشترک و توحیدباوری، گفتوگوی محترمانه، نیت پاک والدین، عاطفه و مهرورزی در تربیت و صبر و تحمل مشکلات.
رعایت این شاخصهها میتواند بوی بهشت را به خانوادههای ما انشاءالله منتقل کند. با آرزوی اینکه روزبهروز حال ما در مسیر تحقق پیام الهی متعالیتر شود.
