افول استکبار در آیینه قرآن؛ سنتی که هرگز تغییر نمی‌کند

به گزارش ایکنا، محرم، ماه بازخوانی سنت‌های الهی در بستر تاریخ است. اگر عاشورا را صرفاً یک واقعه تاریخی بدانیم، از مهم‌ترین پیام آن غفلت کرده‌ایم؛ زیرا عاشورا مدرسه‌ای است که قواعد ثابت تقابل حق و باطل را به انسان می‌آموزد.

یکی از این قواعد مهم، سرنوشت محتوم جبهه باطل در برابر اراده الهی است. هر چند قدرت‌های ظلم و استکبار در برهه‌ای از زمان، شکست‌ناپذیر به نظر برسند، اما قرآن کریم از قانونی سخن می‌گوید که بر فراز همه معادلات بشری قرار دارد؛ قانونی که از عقب‌نشینی و شکست دشمنان حق خبر می‌دهد.

ششمین پیام کتاب «سکوی پرواز» نیز بر همین سنت الهی متمرکز است؛ سنتی که قرآن کریم آن را «تغییرناپذیر» توصیف می‌کند.

آیه محوری؛ وعده‌ای فراتر از تحلیل‌های سیاسی

این پیام بر آیات ۲۲ و ۲۳ سوره فتح استوار است:

وَلَوْ قَاتَلَکُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوَلَّوُا الْأَدْبَارَ ثُمَّ لَا یَجِدُونَ وَلِیًّا وَلَا نَصِیرًا ﴿۲۲﴾

اگر کافران با شما بجنگند حتماً پشت کنان می‌گریزند، آن گاه سرپرست و یاوری [که از آنان دفاع کند] نمی‌یابند.

سُنَّةَ اللَّهِ الَّتِی قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلُ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِیلًا ﴿۲۳﴾

خدا روشی ثابت و قطعی مقرّر کرده است که از پیش [بر پیروزی مؤمنان و شکست کافران] جاری بوده است، و هرگز برای روش خدا تغییر و تبدیلی نخواهی یافت.

قرآن در این آیات از یک «سنت» سخن می‌گوید؛ نه از یک احتمال، نه از یک پیش‌بینی و نه از یک تحلیل مبتنی بر شرایط روز. سنت الهی یعنی قانونی ثابت که در طول تاریخ بار‌ها تکرار شده و همچنان جاری است.

چرا قرآن از «سنت» سخن می‌گوید؟

یکی از ویژگی‌های قرآن آن است که حوادث را صرفاً روایت نمی‌کند، بلکه از دل رخدادها، قواعد حاکم بر تاریخ را استخراج می‌کند.

در نگاه قرآنی، پیروزی مؤمنان در بدر، شکست احزاب، فروپاشی قدرت فرعون، نابودی نمرود و سرنگونی طاغوت‌های تاریخ، مجموعه‌ای از اتفاقات پراکنده نیستند؛ همه این رخداد‌ها مصادیق یک سنت واحد الهی‌اند.

همان سنتی که می‌گوید اگر جبهه حق در میدان بایستد، جبهه باطل دیر یا زود ناگزیر به عقب‌نشینی خواهد شد.

از عاشورا تا امروز؛ استمرار یک قانون الهی

شاید در نگاه نخست، عاشورا با این سنت سازگار به نظر نرسد؛ زیرا سپاه یزید در ظاهر میدان را در اختیار گرفت. اما تاریخ نشان داد که شکست حقیقی از آنِ کدام جبهه بود. حکومت اموی با همه قدرت سیاسی و نظامی خود دوام نیاورد، اما نهضت عاشورا به یکی از ماندگارترین جریان‌های تاریخ تبدیل شد.

این همان حقیقتی است که قرآن از آن سخن می‌گوید؛ پیروزی حق، لزوماً در همان لحظه و همان صحنه قابل مشاهده نیست، اما سرانجام تاریخ به سود حق رقم می‌خورد.

افول قدرت‌های استکباری؛ یک واقعیت تاریخی

کتاب «سکوی پرواز» با تکیه بر این آیات، مخاطب را به بازخوانی تحولات معاصر دعوت می‌کند. در قرن‌های گذشته، قدرت‌هایی ظهور کرده‌اند که خود را حاکمان بلامنازع جهان می‌پنداشتند؛ امپراتوری‌هایی که تصور می‌شد هرگز فرو نخواهند پاشید. اما تاریخ مسیر دیگری را رقم زد.

امروز نیز بسیاری از تحلیلگران از جابه‌جایی قدرت در نظام جهانی سخن می‌گویند. بحران‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در جهان غرب، نشانه‌هایی از همین تحول تاریخی است. در منطق قرآن، این تحولات صرفاً نتیجه رقابت‌های سیاسی نیست؛ بلکه در چارچوب سنت‌های الهی قابل فهم است.

مسئولیت مؤمنان در تحقق این وعده

نکته مهم آن است که تحقق این سنت الهی، مشروط به حضور و استقامت مؤمنان است. قرآن نفرموده است که بدون تلاش، مقاومت و مجاهدت، دشمن عقب خواهد نشست. برعکس، آیه از میدان نبرد سخن می‌گوید؛ از لحظه‌ای که مؤمنان در برابر دشمن ایستاده‌اند؛ بنابراین سنت الهی، جایگزین مسئولیت انسان‌ها نیست؛ بلکه نتیجه ایستادگی آنان را تضمین می‌کند.

جهاد تبیین؛ روایت سنت‌های الهی

یکی از مهم‌ترین وظایف فعالان فرهنگی و رسانه‌ای، تبیین همین سنت‌ها برای جامعه است.در فضایی که رسانه‌های جهانی تلاش می‌کنند، قدرت دشمن را مطلق و شکست‌ناپذیر نشان دهند، بازخوانی وعده‌های الهی می‌تواند امید اجتماعی را تقویت کند.

کتاب «سکوی پرواز» تأکید دارد که روایت درست تحولات، بخشی از جهاد تبیین است؛ زیرا مردم را از اسارت تحلیل‌های سطحی و مقطعی خارج می‌کند و آنان را با قواعد عمیق حاکم بر تاریخ آشنا می‌سازد.

جمع‌بندی

ششمین پیام محرم در کتاب «سکوی پرواز» با محوریت آیات ۲۲ و ۲۳ سوره فتح، از یک سنت قطعی و تغییرناپذیر الهی سخن می‌گوید؛ سنتی که عقب‌نشینی دشمنان حق را در صورت استقامت مؤمنان تضمین می‌کند. این پیام یادآور می‌شود که قدرت‌های استکباری هرچند در مقطعی از زمان شکست‌ناپذیر به نظر برسند، اما در برابر اراده الهی و پایداری جبهه حق سرانجام راهی جز عقب‌نشینی نخواهند داشت. از همین رو، امید، استقامت و تبیین صحیح سنت‌های الهی، از مهم‌ترین درس‌های این پیام برای جامعه امروز به شمار می‌رود.