آمادگی پیش از بحران و هماهنگی در بحران؛ الگوی مدیریت امنیتی کرج در جنگ ۱۲ روزه

حمید حشمدار، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی فرمانداری کرج  در گفت‌وگو با ایکنا از البرز با تشریح بخشی از اقدامات انجام‌شده در حوزه سیاسی، امنیتی و اجتماعی، اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که در شرایط جنگی اهمیت خود را نشان داد، آمادگی قبلی دستگاه‌ها برای مواجهه با تهدیدات بود و در همین راستا، در حوزه پدافند اقدامات گسترده‌ای در شهرستان کرج انجام شد.

 

وی افزود: با تعاملی که میان مجموعه شهرستان و پدافند ارتش جمهوری اسلامی ایران برقرار شد، سامانه‌های پدافندی در نقاط حساس کرج تقویت و جانمایی شدند و مجموعه مدیریت شهرستان تلاش کرد تا متناسب با شرایط، هماهنگی لازم میان دستگاه‌های مسئول وجود داشته باشد.

 

حشمدار با اشاره به عملکرد سامانه‌های پدافندی در جریان جنگ ۱۲ روزه ادامه داد: در آن مقطع، بخشی از پرنده‌ها و هواگردهای متخاصم پیش از ورود به محدوده‌هایی که مورد نظر آنها بود، با واکنش سامانه‌های پدافندی مواجه شدند و این موضوع نشان داد که تقویت آمادگی دفاعی و پیش‌بینی تهدیدات تا چه اندازه در مدیریت شرایط مؤثر است.

 

معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی فرمانداری کرج البته تأکید کرد: موضوع پدافند را نمی‌توان در چارچوب مقابله با یک تهدید هوایی خلاصه کرد. وقتی از امنیت یک شهر صحبت می‌کنیم، مجموعه‌ای از مؤلفه‌ها در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند؛ از آمادگی دستگاه‌های نظامی و انتظامی گرفته تا مدیریت بحران، حفظ آرامش عمومی، صیانت از زیرساخت‌ها و فراهم کردن امکان تصمیم‌گیری سریع در شرایط غیرعادی.

 

حشمدار در ادامه با اشاره به موقعیت جغرافیایی و راهبردی کرج اظهار کرد: این شهرستان به دلیل نزدیکی به پایتخت، تنها مسئول تأمین امنیت محدوده خود نیست و شرایط آن با امنیت تهران نیز ارتباط دارد. این شهرستان از نظر تاریخی نیز همواره یکی از مسیرهای مهم منتهی به پایتخت بوده و در بسیاری از مقاطع به عنوان دروازه ورود به تهران شناخته شده است؛ بنابراین امروز نیز جایگاهش در معادلات امنیتی و پدافندی، اهمیت ویژه‌ای دارد.

 

به گفته وی، وجود زیرساخت‌های مهم، جمعیت قابل توجه و همجواری با تهران موجب شده است که هرگونه برنامه‌ریزی برای مدیریت بحران در کرج، نیازمند نگاه فراتر از محدوده جغرافیایی شهرستان باشد. به همین دلیل، تقویت زیرساخت‌های پدافندی شهرستان در دستور کار قرار گرفت و تلاش شد هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول به شکلی باشد که در صورت وقوع تهدید، فاصله میان شناسایی خطر تا تصمیم‌گیری و اقدام به حداقل برسد.

 

حشمدار با اشاره به ارتباط مستقیم فرمانداری کرج با ارتش جمهوری اسلامی ایران در طول جنگ گفت: در آن روزها ارتباط میان فرمانداری و مجموعه ارتش برقرار بود و در موضوعاتی مانند مدیریت شرایط، انجام تخلیه‌های مورد نیاز و کاهش آسیب‌های احتمالی، هماهنگی‌های لازم انجام می‌شد. در کنار این ارتباط، سازوکاری میان معاونت امنیتی فرمانداری، دستگاه‌های نظامی، انتظامی و امنیتی شکل گرفته بود و هر مجموعه بر اساس مأموریت خود وارد عمل می‌شد.

 

معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی فرمانداری کرج ادامه داد: در شرایطی که تهدید به سرعت تغییر می‌کند، نمی‌توان منتظر تشکیل جلسات معمول و طی فرآیندهای طولانی ماند؛ بنابراین یکی از ضرورت‌های مدیریت بحران، داشتن ارتباط و هماهنگی از پیش تعریف‌شده میان دستگاه‌هاست. به محض اینکه پرنده‌های متخاصم وارد حریم کشور می‌شدند، موضوع در کرج نیز رصد می‌شد و دستگاه‌های مربوطه در سریع‌ترین زمان ممکن اقدامات لازم را انجام می‌دادند. تلاش مجموعه مدیریت شهرستان این بود که با استفاده از ظرفیت‌های موجود و با پیش‌بینی شرایط مختلف، میزان خسارت و آسیب به حداقل برسد.

 

معاون فرمانداری کرج در بخش دیگری از سخنان خود به پدافند غیرعامل پرداخت و اظهار کرد: بخش مهمی از آمادگی برای شرایط بحرانی، اساسا به اقداماتی بازمی‌گردد که پیش از وقوع حادثه انجام می‌شود. در همین چارچوب جلسات متعددی درباره نقاط حساس شهرستان و موضوعات مرتبط با آنها برگزار شد و متناسب با شرایط، تصمیمات لازم برای کاهش آسیب‌پذیری اتخاذ شد.

 

حشمدار ادامه داد: یکی از مواردی که در حوزه پدافند غیرعامل مورد توجه قرار گرفت، شناسایی برخی اقلام و مواد حساس موجود در مؤسسات و اماکن مختلف بود و در مواردی که ضرورت داشت، این اقلام جابه‌جا شدند تا در صورت وقوع حادثه، احتمال افزایش دامنه خسارت و تبعات آن کاهش پیدا کند.

 

این مسئول با اشاره به ملاحظات امنیتی موجود در این حوزه گفت: طبیعی است که جزئیات همه این اقدامات قابل طرح عمومی نیست و اطلاعات مربوط به نقاط حساس و تصمیمات اتخاذشده تنها در اختیار افراد و دستگاه‌های مسئول قرار داشت. هدف از این اقدامات، ایجاد شرایطی بود که حتی در صورت وقوع حادثه، آسیب‌ها قابل کنترل‌تر باشد و یک حادثه محدود به یک بحران گسترده تبدیل نشود.

 

حشمدار در ادامه با اشاره به فعالیت شورای تأمین شهرستان گفت: در طول این دوره و پس از آن، جلسات متعددی در حوزه مسائل امنیتی برگزار شد و موضوعاتی که نیازمند تصمیم‌گیری در سطح شهرستان بود، در این جلسات مورد بررسی قرار گرفت. بخشی از مسائل امنیتی که مردم و مسئولان با آنها مواجه شدند، از طریق همین جلسات پیگیری و برطرف شد و بخشی دیگر نیز به دلیل ماهیت موضوع، در چارچوب‌های امنیتی و بدون ایجاد حاشیه مدیریت شد.

 

معاون فرمانداری کرج با اشاره به فعالیت کمیسیون‌های تخصصی اظهار کرد: کمیسیون کارگری، کمیسیون دانشجویی و کمیسیون ورزشی نیز فعال بودند و مسائل هر حوزه در جلسات تخصصی مورد بررسی قرار گرفت.

این مسئول توضیح داد: در مدیریت اجتماعی، بسیاری از بحران‌ها زمانی شکل می‌گیرند که یک مطالبه یا مشکل کوچک برای مدت طولانی بدون پاسخ باقی بماند؛ بنابراین یکی از رویکردهای ما این بود که مسائل را تا حد امکان پیش از رسیدن به مرحله بحرانی شناسایی و برای آنها تصمیم‌گیری کنیم.

 

حشمدار همچنین به اقدامات انجام‌شده پس از حملات اشاره کرد و گفت: پس از وقوع اصابت‌ها، مجموعه مدیریت بحران و دستگاه‌های امنیتی در جریان جزئیات قرار می‌گرفتند و اطلاعات مربوط به حادثه در کوتاه‌ترین زمان منتقل می‌شد. در چنین شرایطی، سرعت انتقال اطلاعات اهمیت زیادی دارد، زیرا تصمیم‌گیری درباره اقدامات بعدی به اطلاعات دقیق و به‌موقع وابسته است.

 

حشمدار تصریح کرد: علاوه بر مدیریت فوری حوادث، موضوع شناسایی و ثبت وضعیت افرادی که در جریان این حوادث آسیب دیده بودند نیز پیگیری شد و پرونده‌های مربوط به شهدا، جانبازان و مجروحان تشکیل شد. کرج از جمله فرمانداری‌های نخست کشور بود که تشکیل این پرونده‌ها را انجام داد و پس از اقدامات اولیه، پرونده‌ها برای ادامه فرآیند به استان و بنیاد شهید منتقل شد.

 

حشمدار با تأکید بر ضرورت توجه به مرحله پس از بحران، گفت: پایان یک حادثه به معنای پایان مسئولیت دستگاه‌های اجرایی نیست و رسیدگی به وضعیت آسیب‌دیدگان، ثبت اطلاعات، تشکیل پرونده و پیگیری حقوق آنان نیز بخشی از فرآیند مدیریت بحران محسوب می‌شود. آنچه در چنین شرایطی اهمیت دارد این است که فرد یا خانواده آسیب‌دیده احساس نکند پس از پایان حادثه تنها مانده است و دستگاه‌های مسئول باید تا جای ممکن روند رسیدگی را دنبال کنند.