زهد در نگاه امام علی(ع)، ترک فعالیت‌های اقتصادی نیست
حجت‌الاسلام‌والمسلمین حبیب‌الله شاهسون با اشاره به آموزه‌های حکمت سوم نهج‌البلاغه گفت: زهد به معنای دل نبستن به دنیا است و به معنای کناره‌گیری از فعالیت اقتصادی نیست، انسان می‌تواند از ثروت و امکانات مادی برخوردار باشد، اما آن‌ها را هدف نهایی زندگی خود نداند و در مسیر حلال، خدمت به مردم و رعایت حقوق دیگران به کار گیرد.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین حبیب‌الله شاهسون، امام جمعه فرخشهر، در گفت‌وگو با ایکنا از چهارمحال و بختیاری با اشاره به اهمیت آموزه‌های اخلاقی حکمت سوم نهج‌البلاغه در زندگی امروز اظهار کرد: کلام امیرالمؤمنین(ع) تنها به توصیه‌های فردی و عبادی محدود نمی‌شود، بلکه برای اصلاح روابط اجتماعی، مدیریت اقتصادی، مقابله با بی‌عدالتی و تقویت مسئولیت‌پذیری انسان‌ها نیز راهکارهای ارزشمندی ارائه می‌دهد.
وی افزود: بررسی حکمت‌های نهج‌البلاغه نشان می‌دهد که بسیاری از مسائل امروز جامعه، از فرهنگ مصرف و نوع نگاه به ثروت گرفته تا شجاعت در دفاع از حق، فقر، عدالت اجتماعی و مسئولیت‌پذیری، در آموزه‌های امیرالمؤمنین(ع) مورد توجه قرار گرفته‌اند.
شاهسون با اشاره به ضرورت تفکیک صرفه‌جویی از بخل در زندگی فردی و اجتماعی بیان کرد: صرفه‌جویی به معنای مدیریت صحیح منابع، پرهیز از اسراف و استفاده درست از امکانات است؛ اما بخل زمانی شکل می‌گیرد که انسان از هزینه کردن در جایی که عقل، شرع یا اخلاق آن را ضروری می‌داند، خودداری کند.
وی ادامه داد: از نگاه امام علی(ع)، بخل صرفاً یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه می‌تواند نشانه دلبستگی افراطی به مال و ضعف در مسئولیت‌پذیری اخلاقی باشد. انسان صرفه‌جو منابع خود را به‌درستی مدیریت می‌کند تا بتواند نیازهای ضروری زندگی را تأمین کند و در مواقع لازم نیز به دیگران یاری برساند، اما فرد بخیل ممکن است حتی در انجام وظایفی مانند تأمین نیازهای خانواده، ادای حقوق دیگران و کمک به نیازمندان کوتاهی کند.
امام جمعه فرخشهر با بیان اینکه نتیجه رفتار، یکی از معیارهای تشخیص صرفه‌جویی از بخل است، تصریح کرد: صرفه‌جویی به حفظ منابع و استفاده بهتر از امکانات منجر می‌شود، اما بخل می‌تواند روابط انسانی را تضعیف کند و روحیه همدلی و تعاون را در جامعه کاهش دهد. بنابراین، فرهنگ مصرف صحیح باید در کنار سخاوت، مسئولیت‌پذیری و توجه به حقوق دیگران ترویج شود.
وی در ادامه با اشاره به اهمیت شجاعت اخلاقی در آموزه‌های علوی گفت: شجاعت صرفاً به معنای نترسیدن نیست، بلکه انسان شجاع کسی است که با وجود ترس و نگرانی، هنگامی که وظیفه‌ای بر عهده دارد، از انجام آن شانه خالی نمی‌کند و برای دفاع از حق و حقیقت قدم برمی‌دارد.
شاهسون افزود: گاهی ترس از دست دادن موقعیت، منافع شخصی یا مواجهه با مخالفت دیگران، انسان را از بیان حقیقت و مقابله با نادرستی‌ها بازمی‌دارد. در چنین شرایطی، شجاعت اخلاقی اقتضا می‌کند که فرد منافع شخصی را بر حق و عدالت مقدم نداند.
وی با تأکید بر اینکه شجاعت اخلاقی نیازمند ایمان، شناخت و خودسازی است، اظهار کرد: یاد خدا، تقویت باور به ارزش عدالت، تمرین تصمیم‌گیری در موقعیت‌های دشوار و همراهی با انسان‌های صالح می‌تواند زمینه تقویت این ویژگی را فراهم کند. جامعه‌ای که در آن افراد از بیان حقیقت و دفاع از حقوق دیگران هراس نداشته باشند، ظرفیت بیشتری برای اصلاح مشکلات و مقابله با فساد خواهد داشت.
فقر، کرامت انسانی را تهدید می‌کند
امام جمعه فرخشهر با اشاره به آثار اجتماعی و روانی فقر بیان کرد: فقر تنها به معنای نداشتن امکانات مالی نیست، بلکه در برخی شرایط می‌تواند بر احساس کرامت، اعتمادبه‌نفس و میزان مشارکت اجتماعی افراد نیز تأثیر بگذارد، گاهی فردی که از دانش، توانایی و قدرت تحلیل برخوردار است، به دلیل مشکلات اقتصادی یا نگرانی از تحقیر شدن، نمی‌تواند دیدگاه خود را بیان کند یا از حقوق خویش دفاع کند. در چنین وضعیتی، فقر ممکن است زمینه محدود شدن حضور اجتماعی فرد و کاهش احساس تعلق او به جامعه را فراهم کند.
شاهسون تصریح کرد: از این منظر، مبارزه با فقر تنها یک اقدام اقتصادی نیست، بلکه اقدامی برای حفظ عزت و کرامت انسان‌هاست. جامعه باید به‌گونه‌ای عمل کند که افراد به دلیل وضعیت مالی خود احساس حقارت نکنند و بتوانند متناسب با استعدادها و توانایی‌هایشان در عرصه‌های مختلف اجتماعی حضور داشته باشند.
وی با اشاره به مضمون سخن امیرالمؤمنین(ع) درباره احساس غربت انسان تنگدست در شهر خود اظهار کرد: این مضمون، هشداری جدی درباره پیامدهای بی‌عدالتی و بی‌توجهی به اقشار ضعیف جامعه است. اگر فردی در محل زندگی خود به دلیل فقر نادیده گرفته شود یا امکان مشارکت و برخورداری از فرصت‌های اجتماعی را نداشته باشد، به‌تدریج احساس تعلق خود را به جامعه از دست می‌دهد.
امام جمعه فرخشهر افزود: مسئولان در این زمینه وظایف مهمی بر عهده دارند که از جمله آن‌ها می‌توان به گسترش فرصت‌های شغلی، حمایت از اقشار کم‌برخوردار، کاهش تبعیض، فراهم کردن فرصت‌های برابر و توجه به توزیع عادلانه امکانات اشاره کرد.
وی ادامه داد: در کنار مسئولیت دستگاه‌های اجرایی، مردم، نهادهای اجتماعی و مجموعه‌های خیریه نیز می‌توانند در کاهش مشکلات معیشتی و تقویت همبستگی اجتماعی نقش‌آفرین باشند؛ البته کمک به نیازمندان باید با حفظ احترام و شخصیت آنان همراه باشد، هدف تنها تأمین یک نیاز مادی نیست، بلکه باید زمینه توانمندسازی افراد و حضور فعال آنان در جامعه نیز فراهم شود.
شاهسون با تأکید بر ضرورت اصلاح معیارهای ارزش‌گذاری افراد در جامعه گفت: در فرهنگ اسلامی، معیار برتری انسان‌ها ثروت و موقعیت اقتصادی نیست، بلکه تقوا، دانش، اخلاق نیکو و خدمت به مردم از ارزش‌های اساسی به شمار می‌روند.
وی افزود: خانواده، مدرسه، رسانه‌ها و نهادهای فرهنگی در شکل‌گیری این نگرش نقش مهمی دارند. اگر از دوران کودکی به فرزندان بیاموزیم که ارزش انسان‌ها را نباید بر اساس میزان دارایی، نوع پوشش یا موقعیت اقتصادی آنان سنجید، زمینه شکل‌گیری جامعه‌ای مبتنی بر احترام متقابل و عدالت فراهم می‌شود.
امام جمعه فرخشهر تصریح کرد: رعایت احترام برابر در محیط‌های آموزشی، اداری و کاری، پرهیز از تحقیر افراد به دلیل شرایط اقتصادی و معرفی الگوهای موفق بر اساس فضیلت‌های اخلاقی و خدمات اجتماعی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند فرهنگ کرامت انسانی را تقویت کند.
صبر سازنده با انفعال تفاوت دارد
وی در ادامه با اشاره به مفهوم صبر در آموزه‌های امیرالمؤمنین(ع) اظهار کرد: صبر به معنای تحمل آگاهانه دشواری‌ها، استقامت در مسیر درست و ادامه تلاش برای رسیدن به هدف است؛ اما انفعال زمانی شکل می‌گیرد که انسان در برابر مشکلات تسلیم شود، مسئولیت خود را کنار بگذارد و برای اصلاح شرایط اقدامی نکند.
شاهسون ادامه داد: انسان صبور مشکلات را انکار نمی‌کند، بلکه با شناخت شرایط و حفظ امید، برای عبور از آن‌ها تلاش می‌کند. در مقابل، انفعال می‌تواند به ناامیدی، بی‌تفاوتی و کنار گذاشتن مسئولیت‌های فردی و اجتماعی منجر شود.
وی با بیان اینکه صبر سازنده یکی از عوامل پیشرفت فرد و جامعه است، گفت: در مواجهه با مشکلات اقتصادی، اجتماعی و خانوادگی، باید ضمن تحمل دشواری‌ها، از ظرفیت عقل، مشورت، برنامه‌ریزی و همکاری با دیگران برای تغییر شرایط استفاده کرد. چنین صبری نه‌تنها با مسئولیت‌پذیری منافاتی ندارد، بلکه زمینه‌ساز تقویت پشتکار و مشارکت اجتماعی است.
امام جمعه فرخشهر با اشاره به مفهوم زهد و تقوا در اندیشه علوی اظهار کرد: زهد به معنای ترک دنیا یا کنار گذاشتن فعالیت اقتصادی نیست، بلکه به معنای وابسته نبودن دل به امکانات مادی و استفاده درست از نعمت‌های الهی است، انسان می‌تواند از امکانات اقتصادی برخوردار باشد، اما ثروت را هدف نهایی زندگی خود قرار ندهد و از آن در مسیر تأمین نیازهای خانواده، کمک به دیگران و خدمت به جامعه استفاده کند. مسئله اصلی، چگونگی کسب ثروت و نوع نگاه انسان به آن است.
شاهسون با تأکید بر اینکه تقوا در زندگی روزمره نمودهای عملی دارد، بیان کرد: کسب روزی حلال، صداقت در معاملات، رعایت حقوق دیگران، پرهیز از زیاده‌خواهی، دوری از مصرف‌گرایی و توجه به نیازمندان، از جمله جلوه‌های عملی زهد و پرهیزکاری است.
وی خاطرنشان کرد: آموزه‌های نهج‌البلاغه زمانی در زندگی ما اثرگذار خواهند بود که از سطح دانستن و خواندن فراتر بروند و به رفتار فردی و اجتماعی تبدیل شوند. اگر صرفه‌جویی با مسئولیت‌پذیری، شجاعت با دفاع از حق، صبر با تلاش برای اصلاح امور و زهد با رعایت حقوق دیگران همراه شود، می‌توان امیدوار بود که این آموزه‌ها در تقویت اخلاق عمومی، عدالت اجتماعی و حفظ کرامت انسانی نقش مؤثری ایفا کنند.
انتهای پیام
