سیره حضرت زهرا(س)؛ الگویی برای ترویج فرهنگ مواسات در جامعه

حجت‌الاسلام والمسلمین سعید سعیدی، کارشناس دینی و مسئول حوزه نمایندگی ولی‌فقیه در سازمان جهادکشاورزی استان چهارمحال و بختیاری در گفت‌وگو با ایکنا از چهارمحال‌وبختیاری با تبیین مفهوم مواسات و تفاوت آن با انفاق اظهار کرد: برای فهم دقیق مواسات باید از این نکته اساسی آغاز کنیم که انسان رنج، نیاز و دشواری زندگی دیگران را چنان جدی بگیرد که آنان را در برخورداری از امکانات و نعمت‌های خود شریک بداند، بنابراین بر این اساس، فردی که از مال و ثروت برخوردار است، نباید نسبت به نیازمندان بی‌تفاوت باشد، بلکه باید برای بهبود شرایط زندگی آنان احساس مسئولیت کند.

وی با اشاره به اینکه خداوند متعال در اموال انسان‌ها برای نیازمندان حقی قرار داده است، افزود: قرآن کریم در آیه ۱۹ سوره مبارکه ذاریات می‌فرماید: «وَفِی أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ؛ در اموال آنان حقی برای سائل و محروم قرار دارد»، این آموزه نشان می‌دهد که رسیدگی به نیازمندان صرفاً یک رفتار پسندیده فردی نیست، بلکه بخشی از مسئولیت اخلاقی و دینی انسان در برابر جامعه به‌شمار می‌رود.

سعیدی با بیان اینکه مواسات انسان را از خودمحوری، منفعت‌طلبی و بی‌تفاوتی نسبت به رنج دیگران دور می‌کند، ادامه داد: یکی از مهم‌ترین جلوه‌های اخلاق اسلامی این است که انسان درد و گرفتاری دیگران را درد خود بداند و برای کاهش آن قدم بردارد، چنین نگرشی با این مفهوم اخلاقی همراه است که بی‌تفاوتی در برابر رنج دیگران با حقیقت انسانیت سازگار نیست.

مسئول حوزه نمایندگی ولی‌فقیه در سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال‌وبختیاری با اشاره به سیره عملی اهل‌ بیت(ع)، تصریح کرد: در زندگی معصومین(ع)، نمونه‌های فراوانی از انفاق، دستگیری از نیازمندان و مواسات مشاهده می‌شود که یکی از برجسته‌ترین آن‌ها، اطعام نیازمندان از سوی حضرت زهرا(س) و خانواده ایشان است.

سعیدی با اشاره به آیات ۸ و ۹ سوره مبارکه «انسان» و ماجرای اطعام مسکین، یتیم و اسیر از سوی امیرالمؤمنین علی(ع)، حضرت زهرا(س) و فرزندان ایشان، بیان کرد: در این ماجرا، اهل‌بیت(ع) در حالی که خود روزه‌دار بودند و به غذا نیاز داشتند، در سه نوبت غذای خود را به مسکین، یتیم و اسیر بخشیدند، اهمیت این رفتار در آن است که آنان در شرایط برخورداری کامل و رفاه نبودند، اما نیاز دیگران را بر نیاز خود مقدم دانستند، مواسات را باید در همین رفتار جست‌وجو کرد، آنجا که انسان حتی در شرایطی که خود با محدودیت روبه‌رو است، از نیاز دیگران غافل نمی‌شود؛ بنابراین، اقدام حضرت زهرا(س) صرفاً یک حرکت خیرخواهانه نبود، بلکه الگویی برای فرهنگ‌سازی اجتماعی به‌شمار می‌رفت، فرهنگی که بر اساس آن پیروان اهل‌بیت(ع) نباید نسبت به وضعیت معیشتی و گرفتاری‌های اطرافیان خود بی‌تفاوت باشند.

تفاوت مواسات با انفاق چیست؟

این کارشناس دینی با تبیین تفاوت مواسات و انفاق گفت: انفاق به معنای بخشیدن بخشی از مال و امکانات در راه خداوند متعال است، برای مثال، زمانیکه فردی به نیازمندی کمک مالی می‌کند، هزینه درمان بیماری را می‌پردازد یا بخشی از دارایی خود را برای رفع گرفتاری دیگری اختصاص می‌دهد، انفاق انجام داده است، اما مواسات مفهومی گسترده‌تر از کمک مالی موردی دارد و به معنای شریک کردن دیگران در امکانات و سطح‌ معیشت خود است و در این نگاه، انسان تنها به پرداخت مبلغی برای رفع یک نیاز مقطعی بسنده نمی‌کند، بلکه تلاش می‌کند شرایط زندگی دیگران را نیز در تصمیم‌گیری‌های خود در نظر بگیرد و خود را در رنج و دشواری آنان شریک بداند.

وی با اشاره به شرایط دشوار ناشی از جنگ تحمیلی و فشارهای واردشده بر مردم تأکید کرد: امروز که جامعه با گرفتاری‌ها و نیازهای مختلف روبه‌رو شده است، هر فرد باید متناسب با توانایی و موقعیت خود به میدان بیاید و سیره عملی حضرت زهرا(س) را سرلوحه رفتار خود قرار دهد.

سعیدی با بیان اینکه ایمان و مواسات ارتباطی بنیادین با یکدیگر دارند، اظهار کرد: ایمان، ریشه و مبنای اعتقادی رفتار انسان است، یعنی فرد بر اساس باور خود به خداوند متعال، معاد و ولایت اهل‌بیت(ع)، تلاش می‌کند رفتار، گفتار و کردار خود را با آموزه‌های دینی هماهنگ کند. مواسات نیز به معنای تبدیل این باور به رفتار اجتماعی و عملی است.

مسئول حوزه نمایندگی ولی‌فقیه در سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال‌وبختیاری افزود: انفاق یکی از جلوه‌های عملی ایمان و مسئولیت‌پذیری است، زیرا فرد با مشاهده نیاز و فقر دیگران، احساس مسئولیت می‌کند و بخشی از امکانات خود را برای کمک به آنان اختصاص می‌دهد و در واقع، ایمان زمانی در زندگی اجتماعی اثرگذار خواهد بود که در رفتار انسان و نحوه مواجهه او با نیازهای دیگران نمود پیدا کند، جامعه‌ای که در آن افراد اهل نماز، مسجد و شعائر دینی باشند، اما نسبت به گرسنگی، فقر و گرفتاری دیگران بی‌تفاوت بمانند، نمی‌تواند به شکوفایی و تحقق کامل ارزش‌های اسلامی دست یابد. ایمان به انسان جهت می‌دهد، اما مواسات نشان می‌دهد که این جهت‌گیری تا چه اندازه در زندگی واقعی او تحقق یافته است.

وی با تأکید بر ضرورت توجه به سیره حضرت زهرا(س) در فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی، گفت: کسی که خود را پیرو حضرت زهرا(س) می‌داند، در کنار حضور در مجالس عزاداری و ابراز ارادت به اهل‌بیت(ع)، باید این ارادت را در رفتار روزمره خود نیز نشان دهد، باید از خود بپرسیم اگر امروز در عصر امام علی(ع) و حضرت زهرا(س) زندگی می‌کردیم، این بزرگواران در مواجهه با مشکلات مردم چه رفتاری داشتند و ما به‌عنوان پیروان آنان چگونه باید عمل کنیم؟ آیا کسی که به سیره عملی حضرت زهرا(س) اعتقاد دارد، می‌تواند با احتکار، گرانفروشی یا کم‌فروشی، شرایط زندگی مردم را دشوارتر کند؟

سعیدی بیان کرد: اگر آموزه‌های انفاق و مواسات در زندگی انسان جاری باشد، مؤمن نمی‌تواند نسبت به مشکلات معیشتی جامعه بی‌تفاوت بماند، به‌ویژه فعالان اقتصادی و بازاریان باید در شرایط دشوار مردم، انصاف و مسئولیت‌پذیری را سرلوحه کار خود قرار دهند و از هر رفتاری که فشار بیشتری بر زندگی خانواده‌ها وارد می‌کند، پرهیز کنند.

عبادت فردی باید با مسئولیت اجتماعی همراه باشد

این کارشناس مذهبی با بیان اینکه در سیره اهل‌بیت(ع) میان عبادت فردی و مسئولیت اجتماعی جدایی وجود نداشت، گفت: معصومین(ع) در کنار عبادت، نماز شب و مناجات، به اخلاق، امر به معروف و نهی از منکر، انفاق و مواسات نیز توجه داشتند و از این منظر، دینداری تنها به انجام مناسک فردی محدود نمی‌شود، بلکه مسئولیت انسان در برابر جامعه و تلاش برای کاهش رنج دیگران را نیز در بر می‌گیرد.

وی بیان کرد: جامعه فاطمی، جامعه‌ای نیست که در آن گروهی در وفور نعمت زندگی کنند و گروهی دیگر در حسرت تأمین نیازهای اولیه خود باشند، بلکه جامعه‌ای است که در آن هیچ‌کس نسبت به رنج دیگران بی‌تفاوت نمی‌ماند و افراد متناسب با توان خود برای رفع مشکلات یکدیگر تلاش می‌کنند، بی‌توجهی به فاصله‌های معیشتی و نیازهای اساسی مردم می‌تواند زمینه‌ساز آسیب‌های اجتماعی و احساس ناامنی شود، زمانیکه فردی از امکانات و رفاه برخوردار است، اما همسایه و اطرافیان او برای تأمین نیازهای اولیه زندگی با دشواری روبه‌رو هستند، ضرورت همدلی، حمایت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی بیش از پیش احساس می‌شود.