رونمایی از ۳۴ کتابخانه سیار در هفته کتاب

به گزارش خبرنگار ایکنا، نشست خبری روز کتاب، کتابخوانی و کتابدار امروز یکشنبه، ۱۷ آبان‌ماه با حضور آزاده نظربلند، دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در محل  سالن اجتماعات کتابخانه مرکزی پارک شهر برگزار شد.

در ابتدای این نشست، آزاده نظربلند، دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با تشریح رویکرد‌ها و اقدامات این نهاد طی ۲۲ ماه گذشته، اظهار کرد: برنامه کلی نهاد در این دوره را می‌توان در یک گزاره خلاصه کرد و آن، گذار از الگوی کتابخانه‌محور به الگوی جامعه‌محور است. در این رویکرد، صرفاً افزایش تعداد کتابخانه‌ها مبنای فعالیت و ارزیابی اثرگذاری آنها نیست، بلکه نیاز‌های جامعه، دسترسی عادلانه به منابع، کیفیت تجربه مخاطبان و میزان اثربخشی خدمات در کانون توجه قرار دارد.

وی افزود: مدیریت داده‌محور و تصمیم‌گیری مبتنی بر اطلاعات، از مهم‌ترین ارکان اقدامات نهاد در این دوره بوده است. این تغییر رویکرد در چهار مسیر اصلی عملیاتی شده که یکی از مهم‌ترین آنها، توسعه نقاط خدمت در مناطق جغرافیایی با اولویت مناطق کمتر برخوردار است. در توسعه فضا‌های کتابخانه‌ای، اولویت نخست با مناطق محروم و فاقد کتابخانه بوده و تلاش شده است این مناطق در صدر برنامه‌های ایجاد فضا‌های جدید و توسعه خدمات کتابخانه‌ای قرار گیرند.

نظربلند با اشاره به رایگان‌سازی و یکپارچه‌سازی دسترسی به خدمات کتابخانه‌های عمومی تصریح کرد: عضویت در کتابخانه‌های عمومی، استفاده از کتابخانه‌ها و بهره‌مندی از خدمات فرهنگی پایه به‌صورت رایگان امکان‌پذیر است. البته استفاده از برخی خدمات اختصاصی، امانت بیش از سقف تعیین‌شده منابع یا بهره‌مندی از برنامه‌های آموزشی ویژه، مستلزم پرداخت هزینه یا حق عضویت مربوط است. همچنین با تعریف عضویت سراسری، هر ایرانی می‌تواند با عضویت در یک کتابخانه عمومی، از خدمات تمامی کتابخانه‌های عمومی کشور بهره‌مند شود.

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، افزایش نقش کتابداران و مخاطبان در انتخاب منابع کتابخانه‌ای را از دیگر اقدامات مهم این دوره دانست و گفت: در رویکرد جدید، از تمرکز کامل فرآیند انتخاب و خرید کتاب در ستاد مرکزی و ارسال فهرست‌های ثابت منابع به کتابخانه‌ها فاصله گرفته‌ایم. اکنون کتابداران براساس فهرست‌های در اختیار، نیاز‌های شناسایی‌شده اعضا و درخواست‌های مخاطبان، در انتخاب و خرید منابع مشارکت مستقیم دارند. همچنین به‌جای انباشت منابع، گردش و میزان استفاده از منابع کتابخانه‌ای مورد توجه قرار گرفته است.

وی ادامه داد: توسعه نقاط خدمت، بهره‌گیری از کتابخانه‌های سیار، بازطراحی فضا‌های کتابخانه‌ای، عضویت سراسری، استانداردسازی منابع، تقویت زیرساخت‌های دیجیتال، ارتقای سرمایه انسانی نهاد و گسترش برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی متناسب با نیاز‌های جامعه، از دیگر محور‌های اصلی اقدامات نهاد در این دوره بوده است.

توسعه نقاط خدمت و گسترش دسترسی به خدمات کتابخانه‌ای

نظربلند با توضیح مفهوم نقاط خدمت در مدیریت کتابخانه‌های عمومی بیان کرد: در ادبیات جدید مدیریت کتابخانه‌ها، مفهوم «نقطه دسترسی کتابخانه» که پیش‌تر به یک فضای ثابت و ساختمانی مشخص اطلاق می‌شد، جای خود را به مفهوم «نقطه خدمت» یا «Service Point» داده است. در این رویکرد، ارائه خدمات کتابخانه‌ای دیگر محدود به ساختمان کتابخانه یا حضور مراجعه‌کننده در فضای فیزیکی آن نیست، بلکه تلاش می‌شود خدمات به سمت مخاطبان هدایت شود و از ظرفیت سایر فضاها، امکانات و زیرساخت‌ها برای ارائه خدمات کتابخانه‌ای استفاده شود.

وی افزود: توسعه کتابخانه‌های سیار، طرح‌هایی همچون «پست کتاب» برای ارسال کتاب و «کول کتاب» برای رساندن منابع به مناطق عشایری، از نمونه‌های این رویکرد و مصادیق انتقال خدمت به مخاطبان هستند.

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با اشاره به آمار نقاط خدمت این نهاد گفت: در حال حاضر، نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور دارای ۴۸۶ نقطه خدمت است که زیربنای آنها بالغ بر یک‌ونیم میلیون مترمربع برآورد می‌شود. همچنین طی ۲۲ ماه گذشته، تعداد نقاط خدمت نهاد بیش از ۱۵ درصد افزایش یافته که بخش قابل توجهی از این توسعه، حاصل گسترش کتابخانه‌های سیار بوده است.

وی با اشاره به نقش کتابخانه‌های سیار در افزایش دسترسی عادلانه به خدمات فرهنگی اظهار کرد: کتابخانه‌های سیار عمدتاً برای مناطق محروم، روستا‌های فاقد کتابخانه و مناطقی که از سایر خدمات فرهنگی برخوردار نیستند، در نظر گرفته می‌شوند. در بسیاری از مناطقی که کتابخانه‌های سیار به آنها اعزام می‌شوند، هیچ‌گونه نقطه یا خدمت فرهنگی دیگری وجود ندارد و این کتابخانه‌ها توانسته‌اند نقش مؤثری در تسهیل دسترسی و توزیع عادلانه منابع ایفا کنند.

رونمایی از ۳۴ کتابخانه سیار در هفته کتاب

نظربلند از رونمایی و اعزام ۳۴ کتابخانه سیار هم‌زمان با سی‌وچهارمین هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران خبر داد و گفت: این ۳۴ کتابخانه سیار به ۲۵ استان کشور اعزام خواهند شد و در این برنامه، استان‌هایی که تاکنون فاقد کتابخانه سیار بوده‌اند، در اولویت قرار دارند. پیش از این، شش استان کشور فاقد کتابخانه سیار بودند و با اجرای این طرح، تمامی استان‌های کشور از خدمات کتابخانه‌های سیار بهره‌مند خواهند شد. همچنین تلاش می‌کنیم تا پایان سال، دست‌کم ۱۰ کتابخانه سیار دیگر به ناوگان کتابخانه‌های عمومی کشور اضافه شود.

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با بیان اینکه با اضافه‌ شدن این ۳۴ خودرو، حدود ۳۵۰ نقطه خدمت جدید تحت پوشش قرار خواهند گرفت، اظهار کرد: این نقاط عمدتاً مناطقی هستند که پیش از این هیچ‌گونه دسترسی به خدمات کتابخانه‌ای نداشته‌اند. امیدواریم توسعه کتابخانه‌های سیار در دولت چهاردهم، زمینه‌ساز افزایش مشارکت صنایع، نمایندگان مجلس شورای اسلامی و خیرین در توسعه دسترسی هم‌وطنان به کتاب و خدمات کتابخانه‌ای در مناطق محروم باشد.

تأسیس بیش از ۷۰ کتابخانه جدید در کشور

وی با اشاره به اقدامات انجام‌ شده در حوزه تأسیس کتابخانه‌های عمومی گفت: از آبان ۱۴۰۳ تا آبان ۱۴۰۴، بیش از ۷۰ کتابخانه جدید با زیربنایی بالغ بر ۲۵ هزار مترمربع در سراسر کشور تأسیس شده است.

نظربلند با اشاره به برخی پروژه‌های افتتاح‌شده در این دوره افزود: کتابخانه فرشتگان مینا در شیراز، از جمله پروژه‌هایی است که با زیربنایی حدود یک‌هزار و ۷۰۰ مترمربع و برخورداری از بخش‌های متنوع، از جمله بخش کودک و نوجوان و بخش سالمندان، به بهره‌برداری رسیده است. این کتابخانه در مدت کوتاهی توانسته تعداد قابل توجهی از اعضا را جذب کند و با استقبال خوبی از سوی شهروندان شیرازی مواجه شود.

وی همچنین از افتتاح کتابخانه ملا نعیمای طالقان به‌عنوان نخستین کتابخانه عمومی شهرستان طالقان یاد کرد و آن را از جمله اقدامات مهم در توسعه زیرساخت‌های کتابخانه‌ای مناطق مختلف کشور دانست.

بازسازی کتابخانه‌های آسیب‌دیده در جنگ

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با اشاره به آسیب‌های واردشده به کتابخانه‌ها در جریان جنگ تحمیلی اظهار کرد: در ماه‌های گذشته، علاوه بر توسعه خدمات و ایجاد فضا‌های جدید، بازسازی کتابخانه‌هایی که در جریان جنگ آسیب دیده بودند نیز در دستور کار قرار گرفت. در مجموع، حدود ۶۴ کتابخانه در جریان جنگ آسیب دیدند که آسیب‌های وارده در سه سطح کامل، متوسط و جزئی دسته‌بندی شده است. کتابخانه‌هایی که آسیب‌های متوسط یا جزئی داشتند، در اولویت بازگشت به چرخه خدمت قرار گرفتند و تعدادی از آنها مجدداً فعالیت خود را آغاز کردند. از جمله این موارد، کتابخانه شهید باکری در تبریز است که در کمتر از شش ماه به چرخه خدمت بازگشت و اکنون به ارائه خدمات مشغول است. همچنین کتابخانه مرکزی خرم‌آباد نیز در روز‌های ابتدایی پس از جنگ، مجدداً فعالیت خود را آغاز کرد.

بازطراحی فضا‌های کتابخانه‌ای

نظربلند با اشاره به اهمیت بازطراحی فضا‌های کتابخانه‌ای تصریح کرد: بازطراحی کتابخانه‌ها در رویکرد جدید، به معنای خلق یک اکوسیستم چندلایه است که امکان حضور، تعامل اجتماعی و تمرکز عمیق را برای مخاطبان فراهم می‌کند. در این فرآیند، شاداب‌سازی فضا‌ها در کنار ایجاد محیط‌های آرام برای مطالعه، فضا‌های مشارکتی، اتاق‌های گفت‌و‌گو، محیط‌های اختصاصی کارگاه‌های خلاق، فضا‌های یادگیری تعاملی و بخش‌های ویژه کودکان، نوجوانان و سالمندان مورد توجه قرار می‌گیرد.

وی با اشاره به ضرورت شناخت علایق و نیاز‌های نوجوانان گفت: یکی از چالش‌های ارائه خدمات در کتابخانه‌های عمومی، شناخت ناکافی از سلیقه و ذائقه نسل نوجوان و جوان بوده است که به کاهش حضور این گروه سنی در کتابخانه‌ها منجر شده است. به همین منظور، پژوهشی برای شناخت علایق نوجوانان، عوامل مؤثر بر علاقه‌مندی آنان به کتاب و کتابخانه و همچنین راهکار‌های افزایش حضور و مشارکت این گروه در کتابخانه‌های عمومی سفارش داده شده است.

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور افزود: نتایج این پژوهش به‌زودی منتشر خواهد شد و یافته‌های آن از ابعاد قابل توجه و جذابی برخوردار است که می‌تواند در سطح گسترده مورد توجه قرار گیرد و زمینه‌ساز برنامه‌ریزی‌های جدید در حوزه خدمات کتابخانه‌ای به نوجوانان باشد.

وی در ادامه با اشاره به آمار بازطراحی کتابخانه‌ها اظهار کرد: در این مدت، بیش از ۶۳ کتابخانه با زیربنایی حدود ۷۰ هزار مترمربع بازطراحی شده‌اند. این اقدام از جمله تجربه‌های کم‌نظیر نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور به شمار می‌رود و نتایج آن نشان می‌دهد که بازطراحی فضا‌ها و ایجاد محیط‌های متناسب با نیاز‌های مخاطبان، موجب افزایش چندبرابری استقبال و مراجعه افراد به کتابخانه‌ها شده است.

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، با اشاره به وضعیت پروژه‌های عمرانی این نهاد اظهار کرد: در حال حاضر، ۳۱۰ پروژه نیمه‌تمام در نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور وجود دارد که مجموع زیربنای آنها بیش از ۳۰۰ هزار مترمربع است. تکمیل این پروژه‌ها به اعتبارات قابل توجهی نیاز دارد که تأمین آن از توان مالی نهاد خارج است.

وی افزود: نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور عمدتاً بهره‌بردار فضا‌های کتابخانه‌ای است و متولی ساخت این فضا‌ها نیست. پروژه‌های عمرانی کتابخانه‌ها معمولاً توسط دستگاه‌هایی همچون وزارت راه و شهرسازی، وزارت آموزش و پرورش، شهرداری‌ها و سایر نهاد‌ها احداث و پس از تکمیل، برای بهره‌برداری در اختیار نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور قرار می‌گیرند.

نظربلند با اشاره به یکی از مهمترین پروژه‌های در حال تکمیل نهاد گفت: کتابخانه مرکزی اراک با زیربنایی بیش از ۱۸ هزار مترمربع، یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های کتابخانه‌ای کشور است که در حال حاضر در مرحله تجهیز قرار دارد و امیدواریم در آینده نزدیک به بهره‌برداری برسد. این کتابخانه را می‌توان یکی از بزرگ‌ترین کتابخانه‌های عمومی کشور دانست که طراحی و فضا‌های آن با رویکرد‌های روز و مبانی علمی جدید در مدیریت کتابخانه‌های عمومی همخوانی دارد و متناسب با نسل جدید کتابخانه‌های عمومی در جهان طراحی شده است.

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با اشاره به رویکرد خانواده‌محور در طراحی این کتابخانه اظهار کرد: یکی از ویژگی‌های شاخص کتابخانه مرکزی اراک، توجه ویژه به الگوی خانواده‌محور است و این مجموعه می‌تواند به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و شاخص‌ترین کتابخانه‌های خانوادگی کشور مطرح شود.

تحول در تأمین منابع کتابخانه‌ای

نظربلند با اشاره به تغییر رویکرد نهاد در تأمین منابع کتابخانه‌ای بیان کرد: در حوزه منابع کتابخانه‌ای نیز تحول جدی در شیوه تهیه و انتخاب کتاب‌ها صورت گرفته است. در همین راستا، طرحی با عنوان «انتخاب کن» اجرا شده که با استقبال قابل توجه مخاطبان مواجه شده است. در این طرح، مراجعه‌کنندگان در صورتی که کتاب موردنظر خود را در قفسه‌های کتابخانه مشاهده نکنند، می‌توانند درخواست خود را به کتابدار اعلام کنند. کتابداران نیز بر اساس فهرست‌های حاصل از این طرح و نیاز‌های اعلام‌شده از سوی اعضا، نسبت به انتخاب و تهیه منابع اقدام می‌کنند.

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با اشاره به اجرای طرح «شهرزاد» در حوزه تأمین منابع ادبیات داستانی گفت: این طرح با اختصاص اعتبار مناسب، امکان خرید منابع ادبیات داستانی را برای کتابخانه‌های عمومی سراسر کشور فراهم کرد و با استقبال بسیار خوبی مواجه شد. گزارش‌های کتابخانه‌ها از اجرای این طرح نشان می‌دهد که برخی منابع تهیه‌شده، پیش از آنکه فرصت ورود به قفسه‌های کتابخانه را پیدا کنند، از روی میز امانت به مخاطبان تحویل داده شده‌اند. این موضوع بیانگر میزان استقبال مخاطبان از منابع انتخاب‌شده و انطباق آنها با نیاز‌های مطالعاتی اعضاست.

نظربلند همچنین تأکید کرد: یکی دیگر از دستاورد‌های طرح شهرزاد، تقویت حضور بانوان در کتابخانه‌های عمومی بوده است. منابع تهیه‌شده در حوزه ادبیات داستانی با استقبال گسترده بانوان مواجه شدند و زمینه افزایش مراجعه و امانت‌گیری این گروه از مخاطبان را فراهم کردند.

وی با اشاره به اجرای طرح‌های دیگر در حوزه تأمین منابع کودکان و نوجوانان گفت: طرح‌های متعددی با تمرکز بر خرید منابع کودک و نوجوان نیز اجرا شده است و در صورت فراهم‌شدن منابع اعتباری، اجرای طرح‌های خرید در سایر حوزه‌های موضوعی نیز ادامه خواهد یافت.

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در ادامه از خیرین، صنایع و تمامی علاقه‌مندان به توسعه فرهنگ کتاب و کتابخوانی درخواست کرد در تأمین منابع کتابخانه‌ای مشارکت کنند و اظهار داشت: با توجه به گستردگی نقاط خدمت و تعداد بالای کتابخانه‌های عمومی کشور، تأمین منابع برای تمامی کتابخانه‌ها با دشواری‌هایی همراه است. از این رو، مشارکت خیرین و صنایع از طریق مسئولیت‌های اجتماعی و سایر ظرفیت‌های موجود می‌تواند نقش مؤثری در تقویت منابع کتابخانه‌ای ایفا کند.

وی با ارائه آماری از میزان تأمین و گردش منابع کتابخانه‌ای گفت: طی ۲۲ ماه گذشته، بیش از ۲ میلیون و ۳۶۶ هزار نسخه کتاب به کتابخانه‌های عمومی کشور ارسال شده و بیش از ۵۵ میلیون نسخه کتاب نیز به امانت رفته است.

توسعه زیرساخت‌های دیجیتال 

نظربلند با اشاره به اقدامات نهاد در حوزه فناوری اطلاعات و خدمات دیجیتال اظهار کرد: در حوزه فناوری اطلاعات، مجموعه‌ای از اقدامات با هدف تسهیل دسترسی اعضا به خدمات کتابخانه‌ای انجام شده است. در همین راستا، سامانه‌ای با عنوان «همخوان» طراحی شده که خدمات ارائه‌شده در نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در آن تجمیع شده است.

وی افزود: همچنین راه‌اندازی باشگاه کتابخوانی و کتاب‌دوستان با عنوان «باشگاه همخوان» در دستور کار قرار دارد و یکی از مهم‌ترین اقدامات این حوزه، توسعه و تدوین سامانه امانت دیجیتال کتاب است که به‌زودی رونمایی خواهد شد.

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور درباره ویژگی‌های این سامانه گفت: با راه‌اندازی این پلتفرم، اعضای کتابخانه‌های عمومی کشور علاوه بر مراجعه حضوری و امانت‌ گرفتن کتاب، امکان تجربه امانت دیجیتال را نیز خواهند داشت. پلتفرم‌های موجود در حوزه کتاب الکترونیک عمدتاً بر فروش، توزیع یا ارائه خدمات امانت الکترونیک مبتنی بر مدل‌های تجاری متمرکز هستند، اما تجربه امانت دیجیتال کتاب با پشتوانه شبکه کتابخانه‌های عمومی و عضویت سراسری، رویکردی متفاوت محسوب می‌شود. امیدواریم این سامانه بتواند به‌عنوان نخستین پلتفرم امانت دیجیتال کتاب با این ویژگی‌ها در کشور، زمینه‌ساز تحول در دسترسی عمومی به منابع مطالعاتی شود.

اجرای بیش از ۲۹۰ هزار فعالیت فرهنگی 

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در ادامه سخنان خود، برنامه‌های فرهنگی را یکی از محور‌های مهم فعالیت این نهاد دانست و گفت: گستردگی نقاط خدمت نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در سراسر ایران، ضرورت اجرای برنامه‌های فرهنگی متنوع و گسترده را ایجاب می‌کند.

وی با اشاره به برنامه‌های فرهنگی اجراشده در سال جاری اظهار کرد: فعالیت‌های فرهنگی نهاد در سال جاری، با توجه به شهادت رهبر شهید، رنگ و بوی متفاوتی به خود گرفت و برنامه‌های گسترده‌ای در کتابخانه‌های عمومی کشور برگزار شد؛ از حضور در تجمعات شبانه تا اجرای طرح‌های ویژه کتابخوانی و برنامه‌های فرهنگی مرتبط با این مناسبت. در این حوزه، طرح‌های ترویجی متعددی نیز اجرا شده است که از جمله آنها می‌توان به طرح «پیشنهاد آوا» اشاره کرد. در این طرح، کتاب‌های پیشنهادی ایشان برای مطالعه، در قالب بسته‌های مطالعاتی در کتابخانه‌های عمومی کشور ارائه شد.

وی ادامه داد: علاوه بر این، پویش‌هایی همچون «علی‌وار» و «هر نوجوان، یک شهروند هوشمند زمین» نیز با توجه به مناسبت‌های مختلف طراحی و اجرا شده‌اند. در مجموع، طی این مدت بیش از ۲۹۰ هزار فعالیت فرهنگی در کتابخانه‌های عمومی کشور در موضوعات مختلف، از جمله مسابقات کتابخوانی، کارگاه‌های آموزشی، بسته‌های ترویجی و برنامه‌های مرتبط با جشنواره‌ها و رویداد‌های فرهنگی برگزار شده است.

توانمندسازی نوجوانان در حوزه ترویج کتابخوانی و تولید محتوا

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با اشاره به برنامه‌های ویژه نوجوانان گفت: یکی از رویداد‌های قابل توجه در این حوزه، راه‌اندازی «آکادمی ترویج خواندن» بود که برای نخستین بار با مشارکت گروهی از نوجوانان اجرا شد. در این برنامه، نوجوانان در حوزه تولید محتوای مرتبط با کتاب آموزش دیدند و قرار است در برنامه‌های آینده نهاد از ظرفیت آنها برای تولید محتوا استفاده شود. تعامل شکل‌گرفته با این گروه، تجربه‌ای بسیار جذاب و ارزشمند بوده و امیدواریم این نوجوانان در آینده به تولیدکنندگان جدی محتوا و مروجان کتابخوانی در نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور تبدیل شوند.

نظربلند تأکید کرد: هدف از این برنامه، علاوه بر توانمندسازی نوجوانان در حوزه تولید محتوا، فراهم‌کردن زمینه نقش‌آفرینی آنها در ترویج کتابخوانی میان همسالان و هدایت نسل نوجوان به سمت کتاب و کتابخانه‌های عمومی است.

وی همچنین با اشاره به برگزاری جشنواره‌ها و رویداد‌های مختلف فرهنگی اظهار کرد: در جریان جنگ تحمیلی، پویش‌هایی همچون «ایستاده برای ایران» و «کتابخانه هم‌مکتب» و برنامه‌های فرهنگی متنوع دیگری در سراسر کشور اجرا شد که هر یک با توجه به شرایط و مناسبت‌های خاص، طراحی و عملیاتی شدند.

در ادامه، سیامک محبوب، دبیر همایش هم‌خوان و معاون توسعه و ترویج کتابخوانی نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور نیز با اشاره به جایزه ملی کتابخانه عمومی ایران با عنوان «نشان هم‌خوان» اظهار کرد: این نشان از سال گذشته آغاز شده و با هدف ایجاد تحول در فعالیت‌های جمعی و اثرگذار کتابداران و فعالان حوزه کتاب و کتابخوانی طراحی شده است. نشان هم‌خوان دارای ۱۳ محور است و امسال در مجموع ۹۴۳ پرونده از سوی اشخاص حقیقی و حقوقی در این رویداد مشارکت داشته‌اند.

وی با تشریح محور‌های این جایزه افزود: بخش خدمات کتابخانه‌ای به کودکان، بیشترین میزان مشارکت را به خود اختصاص داده و ۳۶۰ پرونده در این حوزه ثبت شده است. همچنین در بخش خدمات کتابخانه‌ای به نوجوانان ۱۳۲ پرونده، در حوزه سالمندان ۵۰ پرونده و در بخش گروه‌های خاص ۷۰ پرونده مشارکت داشته‌اند.

محبوب با اشاره به اهمیت توجه به خانواده در فعالیت‌های کتابخانه‌ای گفت: در نشان هم‌خوان، موضوع خانواده در دو محور مورد توجه قرار گرفته است. نخست، کتابخانه دوستدار خانواده که بر فراهم‌کردن فضایی مناسب برای حضور هم‌زمان اعضای خانواده، شامل پدر، مادر و فرزندان، تأکید دارد تا هر یک بتوانند از خدمات کتابخانه بهره‌مند شوند و تجربه‌ای مستمر و مشترک از حضور در کتابخانه داشته باشند. محور دیگر، خانواده کتابخوان است که خانواده‌هایی را مورد توجه قرار می‌دهد که به‌صورت جمعی به کتابخانه مراجعه می‌کنند، عضو کتابخانه هستند و فعالیت‌های کتابخوانی را در محیط خانواده دنبال می‌کنند.

وی با اشاره به بخش آموزش کاربران اظهار کرد: در این محور ۱۵۶ پرونده مشارکت داشته‌اند. اهمیت این بخش از آن جهت است که آموزش‌های رسمی معمولاً فرآیند‌های پیچیده‌تری دارند و دستیابی به نتایج آنها زمان‌بر است، اما کتابخانه‌های عمومی می‌توانند متناسب با نیاز‌های اجتماعی و رویداد‌های فرهنگی، آموزش‌های موردنیاز جامعه را با فرآیندی ساده‌تر و سریع‌تر ارائه دهند. آموزش‌های مرتبط با فناوری، کتاب و کتابخوانی و سایر نیاز‌های مخاطبان، در چارچوب آموزش کاربران در کتابخانه‌های عمومی ارائه می‌شود.

دبیر همایش هم‌خوان با اشاره به محور کتابخانه ارزش‌آفرین بیان کرد: این جایزه به کتابخانه‌هایی اختصاص دارد که مجموعه فعالیت‌های آنها در جامعه اثرگذار بوده و توانسته‌اند خدمات ارزشمندی متناسب با نیاز‌های محیط اجتماعی خود ارائه دهند. در این بخش ۸۰ پرونده ثبت شده است.

وی همچنین از اضافه‌شدن محور نوآوری به نشان هم‌خوان در سال جاری خبر داد و گفت: این بخش امسال برای نخستین بار به جایزه اضافه شده است و ایده‌هایی را مورد توجه قرار می‌دهد که صرفاً در ذهن کتابداران یا مجریان خدمات باقی نمانده‌اند، بلکه به مرحله اجرا رسیده و نتایج مشخصی به همراه داشته‌اند.

محبوب با اشاره به اهمیت خدمات برون‌کتابخانه‌ای در توسعه دامنه فعالیت کتابخانه‌های عمومی اظهار کرد: یکی دیگر از محور‌های مهم نشان هم‌خوان، خدمات برون‌کتابخانه‌ای است که به‌صورت جدی در نهاد دنبال می‌شود. کتابخانه‌های سیار، طرح پیک کتاب و فعالیت‌هایی که کتابداران با حضور در مدارس و سایر فضا‌های اجتماعی انجام می‌دهند، از جمله مصادیق این خدمات هستند که با هدف گسترش دامنه دسترسی جامعه به خدمات کتابخانه‌ای اجرا می‌شوند. در این محور ۱۵۴ پرونده ثبت شده که حدود ۱۶ درصد از مجموع پرونده‌های مشارکت‌کننده در نشان هم‌خوان را شامل می‌شود.

تقدیر از حامیان کتابخانه‌های عمومی

معاون توسعه و ترویج کتابخوانی نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با اشاره به محور حامیان کتابخانه‌های عمومی گفت: افراد، سازمان‌ها و گروه‌هایی که از فعالیت‌های کتابخانه‌های عمومی حمایت می‌کنند، از جمله تهیه منابع، تأمین تجهیزات و سایر نیاز‌های کتابخانه‌ها، در این بخش مورد توجه قرار می‌گیرند.

وی ادامه داد: بخشی از این حمایت‌ها از طریق سامانه «دانش» انجام می‌شود و حمایت‌کنندگان در سطوح مختلف، از کمک‌های گسترده تا مشارکت‌های کوچک، نقش ارزشمندی در تقویت فعالیت‌های کتابخانه‌های عمومی دارند. هیچ‌یک از این حمایت‌ها بی‌ارزش نیست و تمامی مشارکت‌ها در توسعه خدمات کتابخانه‌ای اهمیت دارد. در این بخش، از حامیانی که همراهی بیشتری با کتابخانه‌های عمومی داشته‌اند، تقدیر خواهد شد.

محبوب با اشاره به بخش ترویج خواندن اظهار کرد: این جایزه در سه گروه به فعالان حوزه ترویج خواندن اختصاص می‌یابد. نخستین گروه، افراد و فعالان رسانه‌های اجتماعی و شبکه‌های مجازی هستند که با معرفی کتاب و تولید محتوا، مردم را به کتاب و کتابخوانی تشویق می‌کنند. در این بخش ۷۹ پرونده مشارکت داشته‌اند.

وی افزود: گروه‌های مردم‌نهاد و جهادی که به‌صورت خودجوش در زمینه کتاب و کتابخانه فعالیت می‌کنند، دومین گروه مورد توجه در این بخش هستند. فعالیت این گروه‌ها بسیار ارزشمند و الهام‌بخش است و می‌تواند الگو‌های مناسبی برای سایر مروجان کتابخوانی باشد. در این حوزه ۴۱ پرونده ثبت شده است.

دبیر همایش هم‌خوان با اشاره به مشارکت سازمان‌های فعال در حوزه ترویج خواندن گفت: سومین گروه، سازمان‌هایی هستند که علاوه بر مأموریت اصلی خود، در حوزه ترویج خواندن نیز فعالیت کرده‌اند. در این بخش ۲۹ سازمان در جایزه مشارکت داشته‌اند.

وی همچنین از پیش‌بینی محور ترویج کتابخانه عمومی خبر داد و گفت: در این بخش، خبرنگاران و رسانه‌ها، اعضای کتابخانه‌های عمومی و کنشگران اجتماعی از جمله معلمان، روحانیون و سایر افرادی که در معرفی و ترویج کتابخانه‌های عمومی نقش دارند، مورد توجه قرار می‌گیرند. این افراد با فعالیت‌های خود زمینه آشنایی بیشتر جامعه با کتابخانه‌ها و جذب مخاطبان جدید را فراهم می‌کنند و از برگزیدگان این بخش نیز تقدیر خواهد شد.

محبوب در پایان این بخش از سخنان خود با اشاره به مجموع پرونده‌های دریافت‌شده در نشان هم‌خوان اظهار کرد: ۹۴۳ پرونده در این دوره از جایزه ملی کتابخانه عمومی ایران ثبت شده است و این پرونده‌ها در حال بررسی هستند. برگزیدگان نشان هم‌خوان هم‌زمان با هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران معرفی و مورد تقدیر قرار خواهند گرفت.

برنامه‌های نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در هفته کتاب

دبیر همایش هم‌خوان در ادامه با اشاره به برنامه‌های نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در هفته کتاب گفت: افتتاح پروژه‌های جدید کتابخانه‌ای از جمله برنامه‌های مستمر نهاد در این مناسبت است. علاوه بر کتابخانه‌های سیاری که پیش‌تر اعلام شده، پنج پروژه جدید با زیربنای مجموع یک‌هزار و ۲۵۰ مترمربع به مجموعه کتابخانه‌های عمومی کشور اضافه خواهد شد. همچنین ۱۰ پروژه با زیربنای نزدیک به ۲ هزار و ۲۰۰ مترمربع نیز در راستای توسعه و بهبود کیفیت فضا‌های کتابخانه‌ای به بهره‌برداری خواهد رسید.

وی افزود: برنامه تجدید میثاق نیز از جمله برنامه‌های آغازین هفته کتاب خواهد بود که روز سه‌شنبه، ۱۹ آبان‌ماه، رأس ساعت ۹ صبح برگزار می‌شود. از خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای نیز دعوت می‌کنیم در این برنامه حضور داشته باشند و در پوشش و انعکاس فعالیت‌های هفته کتاب مشارکت کنند.

محبوب با اشاره به برنامه‌های استانی هفته کتاب اظهار کرد: از روز جمعه ۲۹ آبان‌ماه، مدیران کل نهاد در استان‌ها با حضور در نماز جمعه و استفاده از ظرفیت خطبه‌های پیش از نماز، به تبیین مسائل حوزه کتاب، کتابخوانی و فعالیت‌های کتابخانه‌های عمومی خواهند پرداخت.

وی همچنین از برنامه رونمایی از کتاب استاندارد کتابخانه سیار، طراحی خدمت «کتابخانه برای همه» با همکاری معاونت پژوهش، افتتاح کتابخانه‌ها، معرفی و تقدیر از برگزیدگان نشان هم‌خوان، اجرای پویش اهدای کتاب و طرح بخشودگی جرایم دیرکرد به‌عنوان دیگر برنامه‌های هفته کتاب نام برد.

دبیر همایش هم‌خوان ادامه داد: برگزاری مراسم گرامیداشت هفته کتاب در استان‌ها و شهرستان‌ها، نخستین نشست از سلسله نشست‌های هوش مصنوعی مولد ویژه کتابداران، رونمایی از سامانه علمی و پژوهشی نهاد، رونمایی از داشبورد تحلیلی داده‌های نهاد و برگزاری نشست مجازی با موضوع نقش کتابداران نیز از جمله برنامه‌های پیش‌بینی‌شده در سطح ملی هستند.

وی با اشاره به گستردگی برنامه‌های هفته کتاب در کتابخانه‌های عمومی کشور گفت: علاوه بر برنامه‌های ملی، بیش از ۲۱ هزار برنامه فرهنگی و ترویجی در سطح کتابخانه‌های عمومی کشور پیش‌بینی شده است که شامل فعالیت‌های ترویج کتاب، کتابخوانی، کتابخانه و رویداد‌های فرهنگی متنوع می‌شود.

محبوب اظهار کرد: استان‌های فارس، گلستان، اصفهان، همدان و خراسان، پنج استانی هستند که بیشترین تعداد برنامه را برای هفته کتاب پیش‌بینی کرده‌اند. امیدواریم با اجرای این برنامه‌ها بتوانیم به اهداف تعیین‌شده دست یابیم و رویداد‌هایی شایسته مردم ایران و جامعه کتابخانه‌های عمومی کشور برگزار کنیم.

یادآور می‌شود، در پایان این نشست خبری و با حضور مسئولان حاضر از پوستر هم‌خوان، جایزه ملی کتابخانه عمومی ایران رونمایی شد.