رعایت تعادل؛ اصل مهم تعامل با نسل نوجوان + فیلم

شناخت نسل زد و چگونگی تعامل با آنها، از مهم‌ترین و ضروری‌ترین مباحث امروز در حوزه تربیت است. این نسل در بستری رشد کرده که فضای مجازی، رسانه و داده‌های متنوع، بخش جدایی‌ناپذیر زندگی او شده است؛ از این رو سبک ارتباطی و الگو‌های رفتاری نوجوانان با نسل‌های پیشین تفاوت‌های چشمگیری دارد. توجه به این تفاوت‌ها و اتخاذ شیوه‌های مناسب مواجهه، می‌تواند به بهبود تعامل، کاهش آسیب‌های احتمالی و هدایت صحیح این گروه سنی در فرایند هویت‌یابی کمک کند.

خبرگزاری ایکنا در راستای رسالت آگاهی‌بخشی خود و به مناسبت هفته نوجوان، اقدام به تهیه سلسله درس‌گفتار‌هایی با تدریس سیده معصومه طباطبایی، روانشناس و استاد حوزه و دانشگاه با موضوع «تکنیک‌های تعامل با نسل زد» کرده است. در سومین درس‌گفتار این مجموعه به موضوع «شیوه تعامل با نوجوانان» پرداخته شده است که در ادامه با هم می‌بینیم و می‌خوانیم.

تکنیک دوم به ما می‌آموزد که در تعامل با این نسل چگونه رفتار کنیم تا هویت و استقلال‌طلبی آنها را احیا کنیم و فضایی برای استقلال این گروه سنی فراهم کنیم. این تکنیک به ما می‌آموزد که در کنار شناخت درستی که از این نسل داریم، باید به این مسئله نیز توجه داشته باشیم که این نسل در گروه سنی قرار دارد که به دنبال هویتی مستقل است؛ هویتی که برای خود تثبیت کند، آن را به دیگران ارائه دهد و اعتماد ایجاد کند که از هویتی مستقل و توانمند برخوردار است. 

برای اینکه بتوانیم در تعامل با این نسل، این هویت را به‌درستی و در جایگاه مناسب خود تثبیت کنیم، لازم است به نکات ریز و ظرافت‌های خاصی توجه کنیم؛ گاهی برخی خانواده‌ها در ایجاد استقلال و آزادی برای گروه سنی نوجوان و جوان افراط می‌کنند و آنها را کاملاً آزاد می‌گذارند؛ با این شعار که «این‌ها نسل جدید هستند، بهتر می‌توانند تشخیص بدهند و لازم است خودشان تجربه کنند». آنها را با داده‌های مختلف فضای مجازی و روش‌ها و منش‌های گوناگون جهان پیرامون آزاد می‌گذارند و قطعاً آسیب‌هایی را می‌بینند که گاهی اوقات، غیرقابل جبران است.

در مقابل، برخی خانواده‌ها بیش از اندازه کنترل‌گر هستند و دائماً مراقب فرزندان خود هستند؛ با این عنوان و اعتقاد که اگر فرزندانمان را رها کنیم آسیب می‌بینند و فضای کنونی، فضایی مسموم است و ممکن است هر لحظه غفلت ما آسیب جدی برای فرزندانمان ایجاد کند. هر دو الگوی رفتاری و تصمیم‌ها قطعاً آسیب‌زا هستند و باعث می‌شوند به نتیجه مطلوب خود نرسیم. نتیجه مطلوب ما تربیت نسلی توانمند است که بتواند برای آینده خود درست تصمیم بگیرد و مستقل رفتار کند.

چگونه باید با این نسل رفتار کنیم؟ در عین پذیرش هویت آنها، باید فضایی برای احیای استقلالشان ایجاد کنیم تا انتخاب‌هایی محدود داشته باشند. یعنی برخلاف برخی پدر و مادرهای کنترل‌گر که با این ادبیات سخن می‌گویند: «من پدرت هستم، من مادرت هستم، من مربی تو هستم و من تشخیص می‌دهم این راه درست است و تو باید آن را انجام دهی، یا این راه اشتباه است و باید از آن پرهیز کنی»، در حالی که ما باید فضایی ایجاد کنیم تا نوجوان با انتخاب‌های محدود روبه‌رو شود و خودش انتخاب کند: «این مسیر یا آن مسیر؛ کدام را تشخیص می‌دهی؟»

این مدل مواجهه دو ظرفیت برای نوجوان ایجاد می‌کند؛ نخست، مسئولیت‌پذیری و تثبیت هویت او را؛ دوم، او را در شرایطی قرار می‌دهد که خودش بتواند انتخاب کند و مهارت حل مسئله و مهارت حل مشکل را بیاموزد. یعنی گام به گام فرایند تربیتی را با همین جمله، نوجوان را پیش می‌بریم.

نکته مهم و اساسی دیگر اینکه باید توجه داشته باشیم انتخاب‌ها و استقلالی که می‌دهیم، باید واقعی باشد. برخی پدر و مادرها ابتدا تصمیم می‌گیرند و سپس ظاهراً می‌گویند؛ «می‌توانی یکی از این دو مورد را انتخاب کنی»، در حالی که این کار اثر منفی دارد؛ زیرا وقتی نوجوان یا جوان بداند انتخابش مؤثر نیست، طبیعتاً ممکن است بازخورد منفی نشان دهد. بنابراین، انتخاب‌ها را محدود و همراه با راهبری فضا برای فرزندان ایجاد کنید تا آنها استقلال‌یابی و هویت‌یابی را در فضای خانواده تمرین کنند و بتوانند در جامعه برای تصمیم‌های مهم خود درست عمل کنند.