در گردنههای مهآلود و صخرههای سختگذر ارسباران، جایی که شیبهای تند و پیچهای تکرارشونده جادههای ورزقان مرزهای پایداری آموزشی را به تصویر میکشند، سکوت سنگین پاییز با قدمهای دو معلم جوان شکسته شده است.
به گزارش ایکنا از آذربایجانشرقی، در گردنههای مهآلود و صخرههای سختگذر ارسباران، جایی که شیبهای تند و پیچهای تکرارشونده جادههای ورزقان مرزهای پایداری آموزشی را به تصویر میکشند، سکوت سنگین پاییز با قدمهای دو معلم جوان شکسته شده است. در پاییز سرد این خطه، مدرسه معنایی فراتر از دیوارهای سیمانی دارد؛ هادی غفاری در روستای چیچکلو با مدرسهای با یک تختهسیاه و تنها دو دانشآموز «خواهر و برادر پایههای سوم و پنجم»، و علی حسنپور در جایگاه مدیر آموزگار روستای برازین، تجسم نسلی از فرهنگیان دهه هشتادی هستند. این معلمان برآمده از مکتب قرآن که حفظ کلام وحی را از روزهای کودکی آغاز کردهاند، اکنون اعجاز معنوی، اخلاقی و علمی آیات را به متن زیست کلاسی و تربیتی محرومترین مناطق آذربایجانشرقی آوردهاند تا قرآن را نه بهعنوان تشریفاتی حاشیهای، بلکه بهمثابه قطبنمای زیستی و راهبرد رشد علمی بهکار ببندند.
سکوت روستای چیچکلو را تنها صدای همخوانی نامنظم دو کودک و لحن آرام هادی غفاری میشکند؛ معلم جوانی متولد ۱۳۸۰ از دیار اهر که حالا دومین سال تدریسش را در محرومترین نقاط تجربه میکند. نگاهش به دو دانشآموزش دختری در پایه پنجم و برادری در پایه سوم نگاه یک مربی معمولی نیست؛ وی به این دو کودک بهعنوان بذرهای امیدی مینگرد که میتوانند حافظان فردای منطقه باشند.
داستان پیوند هادی با کلام وحی به هفت سالگی و نیمکتهای کلاس اول ابتدایی در اهر بازمیگردد. وی در میان خاطراتش از معلم آن سالها، علیرضا مغانی، با احترامی عمیق یاد میکند؛ مردی که نخستین تصویر نماز جماعت را در ذهن کودکانه هادی ترسیم کرد. اما موتور محرکه این مسیر 10 ساله، مادری با مدرک دیپلم سال ۱۳۷۹ بود که خانه را به مکتبخانهای صمیمی بدل کرد و پایاپای فرزند، مشقهای ریاضی، فارسی و قرآن را تمرین کرد.
این سیر 10 ساله هرگز هموار نبود. اوج تلاطم روحی هادی در پاییز ۱۴۰۱ رقم خورد؛ روزهایی که داغ سنگین و ناگهانی درگذشت برادر، روحش را درهم شکست و بیماری سختی تنش را فرسود.
هادی غفاری در بازخوانی آن ایام با لحنی متأثر به خبرنگار ایکنا میگوید: آن یک ماه به اندازه سالها زجر و سختی گذشت، اما اعتکاف پای کلمات مصحف و چنگ زدن به ریسمان وحی، وی را از سیاهچالههای افسردگی نجات داد و قرآن برای من آرامشی فراتر از همصحبتی با صمیمیترین انسانها بود؛ پناهگاهی که در تنهاییها به دادم رسید.
وی مفاخر بومی شهرش را سرمایههای هویت خود میداند؛ از فقیه فقید آیتالله حسین برقی(ره) تا استاد قیاسی، مفسر و قرآنپژوه مسجد تاریخی ابواسحاق اهر نام میبرد و معتقد است: چنین چهرههای گمنامی، سنگبنای اخلاق و درستکاریاند و جوان امروز بیش از هر چهره پرزرقوبرق رسانهای، نیازمند تأسی به چنین مربیانی است.
کمی آنطرفتر در روستای برازین، علی حسنپور روزهای کاریاش را با دو مسئولیت سنگین سپری میکند. مدیر آموزگار مدرسه دولتی روستاست. وی که دیپلم علوم تجربی دارد و دانشآموخته رشته آموزش ابتدایی از دانشگاه فرهنگیان است، سیمایی دقیق و تحلیلی از معلم تراز تمدن اسلامی ارائه میدهد.
وی ورودش به وادی حفظ را از سنین زیر 10 سالگی با هدایت و تشویق بیدریغ پدر و مادر کلید زد؛ مسیری دو ساله که در آن توانست جزء 30 و یکم قرآن مجید را با تسلطی مثالزدنی به خاطر بسپارد. وی با چالش ذهنی جامعه درباره افت تحصیلی حافظان قرآن برخوردی تجربی و مستدل دارد.
این معلم دوره دبستان تجربه زیسته خود را پیش میکشد و استدلال میکند که حفظ عبارات موزون، قواعد تجویدی و بار معنایی آیات نه تنها سدی در برابر درسهای مدرسه نیست، بلکه ساختار حافظه فعال را گسترش میدهد و درک ریاضی و علوم را تسهیل میکند. حفظ قرآن ذهن را برای یادگیری چندبعدی آماده میکند و دانشآموز حافظ، چند گام از دیگران در فهم دروس جلوتر است.
در نگاه حسنپور، تدریس صرفاً بازگو کردن سرفصلهای مصوب نیست. وی در کلاس درس برازین، مفاهیم انتزاعی قرآن را به ابزاری ملموس برای تربیت تبدیل میکند. وقتی صحبت از عدالت و جایگاه انسانی است، وی آیه کرامت و تقوا را به میان میکشد و برای دانشآموزان توضیح میدهد که سرویسهای طلا، داراییهای پرزرقوبرق و خودروهای مدلبالا، مقیاسهای پوچ برتری هستند و تنها سنجش حقیقی، فضیلت تقواست. یا در پیوند علم و دین، کلیپهای علمی تأییدشده درباره انبساط و گسترش کیهان را روی صفحه نمایش میبرد تا به کودکان نشان دهد فیزیک و اخترشناسی معاصر، تازه در حال رسیدن به سرنخهایی هستند که قرآن بیش از ۱۴ سده قبل از آن پرده برداشته بود. الگوی مطلقش در این ثبات قدم، پیوند قلبی ناگسستنی با سیره مادر سادات، حضرت فاطمه زهرا(س) است.
وقتی سخن از آسیبشناسی نسل نو و مواجهه با بحران سرگرمیهای دیجیتال به میان میآید، هر دو آموزگار منظومهای هماهنگ، واقعبینانه و در عین حال عملگرایانه پیش مینهند؛ رویکردی که حضور فضای مجازی را انکار نمیکند، اما انفعال در برابر آن را نیز نمیپذیرد.
هادی غفاری در این میانه بر اصل تعادل و پرهیز از هرگونه افراطوتفریط دست میگذارد. وی معتقد است: حتی در مسیر حفظ و انس با قرآن نیز نباید دچار زیادهروی شد تا مبادا این اشتیاق به دلزدگی دانشآموز یا عقبماندگی او از تکالیف متداول درسی بینجامد.
یشنهاد غفاری برای نوجوانان امروز، تغییر کاربردی تلفن همراه از یک ابزار وقتگیر به سکویی برای یادگیری است؛ اینکه هر دانشآموز تنها روزانه ۱۰ تا ۲۰ دقیقه از زمان خود را به کار با نرمافزارهای قرآنی و جستوجوی پاسخ پرسشهای فکری و عقیدتی در فضای مجازی اختصاص دهد تا پیوند میان ایمان و فناوری به تدریج قوام یابد.
در نقطه مقابل، علی حسنپور فرمولی فشردهتر و متناسب با کمحوصلگی نسل شبکههای اجتماعی پیشنهاد میکند. وی با تکیه بر تجربه زیسته خود و سیره بزرگان، بر این باور است: ایجاد عادتهای کوچک پنجدقیقهای در روز حتی با خواندن نیمصفحه از قرآن و درنگ بر ترجمه فارسی آن کافی است تا مغناطیس معنا، ذهن جستجوگر نوجوان را مجذوب کند و مانع غرق شدن او در گرداب محتواهای سطحی وب شود.
این نگرش اعتدالی و معنامحور، در افقهای تحصیلی و دانشگاهی هر دو معلم نیز سایه انداخته است. غفاری که دوره کارشناسی خود را در رشته علوم تربیتی به پایان رسانده، اکنون ادامه مسیر را در مقطع ارشد رشتههای علوم قرآن و حدیث یا فقه و حقوق اسلامی جستوجو میکند؛ و در سوی دیگر، حسنپور ماندگاری و ارزش هر علم دانشگاهی را در گره خوردن آن با مبانی معرفتی کلام وحی میداند تا دانش روز از دایره محفوظات و نظریههای بیاثر، به عرصه عمل و زیست اجتماعی راه یابد.
سخن پایانی این دو معلم جوان، نه شکوههای معیشتی و سختی راههای مواصلاتی، بلکه دغدغهای عمیق از جنس مهجوریتزدایی است. هادی غفاری با نقدی صریح بر ساختار اجرایی برخی مدارس گلایه میکند: تفکری اشتباه در برخی مجموعهها شکل گرفته که زنگ قرآن را در سایه ریاضی و علوم، بیاهمیت جلوه میدهد؛ باوری غلط که ساختار هویتی کودک را پیش از ریشهدواندن اخلاق مخدوش میکند.
علی حسنپور نیز دست روی کمبودی ملموس میگذارد. کمبود شدید نسخههای قرآن فیزیکی در کتابخانههای مدارس روستایی است. وی صریحاً از مسئولان ادارهکل آموزش و پرورش استان آذربایجانشرقی میخواهد مدارس را به مصاحف نفیس و باکیفیت مجهز کنند تا ارتباط حسی، بساوایی و عینی کودکان با متن قرآن کریم برقرار شود و کتاب آسمانی از طاقچهها به دستهای جستجوگر دانشآموزان بیاید.
کلاس درس در چیچکلو و برازین به پایان میرسد. مه دوباره گردنههای ورزقان را میپوشاند، اما در عمق این صخرهها، دو آموزگار دهه هشتادی توانستهاند با نور کلمات وحی، سرمای پاییز را برای کودکان ارسباران به گرمایی پایدار از جنس امید و آگاهی بدل کنند.
گزارش از زهرا ژرفیمهر
انتهای پیام