جایگاه حضرت زهرا(س) در پرتو آیات قرآن و روایات نبوی
یک استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به جایگاه ممتاز حضرت فاطمه زهرا(س) در قرآن کریم و روایات پیامبر اکرم(ص)، احادیثی همچون «فاطمة بضعة منی» و آیاتی نظیر تطهیر، مباهله و مودت ذوی‌القربی را از مهمترین مستندات تبیین عظمت، فضیلت و عصمت آن حضرت دانست و بر ضرورت بازخوانی این آموزه‌ها برای شناخت ابعاد شخصیتی صدیقه طاهره(س) تأکید کرد.
ایام فاطمیه فرصتی ارزشمند برای بازخوانی ابعاد گوناگون شخصیت حضرت فاطمه زهرا(س)، شناخت جایگاه بی‌بدیل ایشان در منظومه اعتقادی اسلام و تأمل در سیره و آموزه‌های آن بانوی بزرگوار است. حضرت صدیقه طاهره(س) نه‌تنها در جایگاه دختر گرامی پیامبر اکرم(ص) از منزلتی ویژه برخوردار بودند، بلکه بر اساس آموزه‌های قرآن کریم و روایات معتبر اسلامی، شخصیتی ممتاز و الگویی بی‌نظیر در عرصه ایمان، بندگی، فضیلت، پاکدامنی و دفاع از ارزش‌های الهی به شمار می‌روند؛ جایگاهی که پیامبر اکرم(ص) در سخنان متعدد خود بر عظمت آن تأکید کرده‌اند.
شناخت مقام و منزلت حضرت زهرا(س) تنها به بیان فضائل اخلاقی و معنوی ایشان محدود نمی‌شود، بلکه بررسی روایات نبوی و آیات قرآن کریم، ابعاد عمیق‌تری از شخصیت آن حضرت را آشکار می‌کند. احادیثی همچون «فاطمة بضعة منی» و «إن الله یغضب لغضب فاطمة ویرضی لرضاها» و همچنین آیاتی نظیر تطهیر، مباهله و مودت ذوی‌القربی، از جمله مستندات مهمی هستند که در تبیین جایگاه ویژه حضرت فاطمه زهرا(س) مورد توجه مفسران و عالمان شیعه و اهل‌سنت قرار گرفته‌اند.
از سوی دیگر، بررسی این مستندات قرآنی و روایی، زمینه‌ای برای شناخت بهتر پیوند میان مقام معنوی حضرت زهرا(س) و جایگاه اهل‌بیت(ع) در معارف اسلامی فراهم می‌کند؛ موضوعی که همواره مورد توجه اندیشمندان و پژوهشگران دینی بوده و از اهمیت ویژه‌ای در تبیین مبانی اعتقادی اسلام برخوردار است.
خبرنگار ایکنا در گفتگو با حجت‌الاسلام والمسلمین محمدجعفر طبسی استاد حوزه و دانشگاه به مناسبت ایام فاطمیه به تبیین ویژگی‌های حضرت فاطمه زهرا(س) پرداخت که مشروح این گفتگو را در ادامه می‌خوانیم:
ایکنا - پیامبر اکرم(ص) در روایات خود چه ویژگی‌ها و جایگاهی برای حضرت فاطمه زهرا(س) بیان کرده‌اند و این روایات چه دلالتی بر مقام و عصمت آن حضرت دارد؟
دو منبع اصلی برای ترسیم چهره حضرت فاطمه زهرا(س)، سیره پیامبر اکرم(ص) و قرآن کریم است که پیامبر اکرم(ص) فرمود: «فاطمة بضعة منی؛ فاطمه (س) پاره تن من است.»
در روایت دوم نیز از پیامبر اکرم(ص) این عبارت مهم نقل شده است: «هر کس دخترم را به خشم آورد، مرا به خشم آورده است.»
پیش از پرداختن به معنا و تفسیر این حدیث، توجه به این نکته لازم است که این روایت را فریقین، یعنی شیعه و اهل‌سنت، نقل کرده‌اند.
منابع اهل‌سنت که این روایت را نقل کرده‌اند شامل صحیح بخاری، صحیح مسلم، سنن ترمذی، مسند احمد بن حنبل، مستدرک حاکم نیشابوری و المعجم الکبیر طبرانی می‌شود. این‌ها از مهمترین و عمده‌ترین کتاب‌های اهل‌سنت‌اند که این حدیث را نقل کرده‌اند.
منابع شیعه که به این روایت پرداخته‌اند شامل امالی شیخ صدوق، کفایة الاثر خزاز قمی، دلائل الامامة طبری، امالی شیخ مفید و بحارالانوار علامه مجلسی می‌شود.
پس این حدیث هم در منابع اهل‌سنت ثبت شده و هم در منابع شیعه آمده است. اما مهم، صرف نقل حدیث نیست؛ بلکه فهم و فقه الحدیث است.
نکات محوری در فهم این دو حدیث نخست در خصوص اینکه حضرت فاطمه اطهر(س) پاره تن رسول خدا(ص) است. از این روایت به روشنی استفاده می‌شود که آن حضرت نیز همانند رسول خدا(ص) از عصمت برخوردار و از گناه و معصیت مصون است.
نکته دوم اینکه بر اساس این روایت، آزار و اذیت حضرت زهرا(س) آزار و اذیت رسول خدا(ص) است و بدون تردید، آزار رسول خدا (ص) آزار خداوند است؛ چنانکه روایات معتبر و صحیح بر آن دلالت دارد.
در اینجا مناسب است به قرآن مراجعه کنیم. خداوند در آیه ۵۷ سوره احزاب می‌فرماید: «إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا، آنان که خدا و رسول را (به عصیان و مخالفت) آزار و اذیّت می‌کنند خدا آنها را در دنیا و آخرت لعن کرده (و از رحمت خود دور گرداند) و بر آنان عذابی با ذلّت و خواری مهیّا ساخته است.»
این احادیث بر عظمت و جایگاه حضرت زهرا(س) دلالت کامل دارد؛ به این معنا که رضایت او رضایت خدا و غضب او غضب خداست. کسی که غضبش غضب خدا و رضایتش رضایت خدا باشد، محال است خدا را معصیت کند. این مسئله در اثبات عصمت حضرت فاطمه زهرا(س) بسیار مهم است.
ایکنا - آیات تطهیر، مباهله و مودت (قربی) چگونه جایگاه و عظمت حضرت فاطمه زهرا(س) را در قرآن کریم تبیین می‌کنند و چه ابعادی از مقام و منزلت آن حضرت را به تصویر می‌کشند؟
مقام حضرت صدیقه طاهره(س) به جایی رسید که مصداق آیه تطهیر شد. همانگونه که در آیه ۳۳ سوره احزاب آمده است: «وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلَاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا؛ و در خانه‌هایتان بنشینید و آرام گیرید(و بی‌حاجت و ضرورت از منزل بیرون نروید) و مانند دوره جاهلیت پیشین با آرایش و خود آرایی بیرون نیایید، و نماز به پا دارید و زکات (مال به فقیران) بدهید و از امر خدا و رسول اطاعت کنید. خدا چنین می‌خواهد که هر رجس و آلایشی را از شما خانواده (نبوت) ببرد و شما را از هر عیب پاک و منزه گرداند (ذیل آیه موافق اخبار شیعه و اهل سنت راجع به شخص پیغمبر و علی و فاطمه و حسنین علیهم السّلام است.»
بدون تردید، شأن نزول این آیه چند نفرند: امیرمؤمنان(ع)، حضرت فاطمه زهرا(س)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع). این سخن را ابن حجر هیتمی، متوفی قرن دهم، در کتاب معروف خود «الصواعق المحرقة» تصریح می‌کند که شأن نزول این آیه این چند نفر هستند.
نکته محوری در این آیه آن است که اراده جدی پروردگار عزوجل بر این تعلق گرفته است که رجس، یعنی پلیدی، را از این افراد دور کند و آنان را پاک و پاکیزه قرار دهد.
آیه دوم، آیه مباهله است. خداوند در آیه ۶۱ سوره آل‌عمران می‌فرماید: «فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ، هر گاه بعد از علم و دانشی كه (درباره مسيح) به تو رسيده، (باز) كساني با تو به محاجه و ستيز برخيزند، به آنها بگو: بياييد ما فرزندان خود را دعوت كنيم، شما هم فرزندان خود را، ما زنان خويش را دعوت نماييم، شما هم زنان خود را، ما از نفوس خود دعوت كنيم، شما هم از نفوس خود، آنگاه مباهله كنيم، و لعنت خدا را بر دروغگويان قرار دهيم.»
تمام مفسران اهل‌سنت معتقدند مصداق «نساءنا» در این آیه تنها یک نفر یعنی حضرت فاطمه زهرا (س) است. با این حال، در مدینه زنان بسیاری بودند؛ چرا پیامبر اکرم (ص) حضرت زهرا (س) را انتخاب کرد؟ این انتخاب بیانگر برتری حضرت فاطمه (س) بر همه زنان عالم، از اولین و آخرین است.
آیه سوم، آیه قربی است. خداوند در آیه ۲۳ سوره شوری می‌فرماید: «ذَلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ ، اين همان [پاداشى] است كه خدا بندگان خود را كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده اند [بدان] مژده داده است بگو به ازاى آن [رسالت] پاداشى از شما خواستار نيستم مگر دوستى در باره خويشاوندان و هر كس نيكى به جاى آورد [و طاعتى اندوزد] براى او در ثواب آن خواهيم افزود قطعا خدا آمرزنده و قدرشناس است.»
مهمترین و کهن‌ترین منابع اهل‌سنت هنگام بحث از این آیه نقل می‌کنند که از رسول خدا(ص) پرسیدند مراد از «قربی» کیست؟ فرمود: علی(ع)، زهرا(س) و فرزندانشان. بر این اساس، امامان دوازده گانه اهل‌بیت(ع) نیز در زمره «قربی» قرار می‌گیرند.
پشتوانه این کشور و نظام، حضرت فاطمه زهرا(س) و نگهبان اصلی این مملکت، صدیقه کبری(س) است. خداوند امام شهیدمان را رحمت کند که فرمود روزی سالانه این کشور از برکت حضرت زهرا (س) تأمین می‌شود.
انتهای پیام
