كاشمر و آرامگاه علویان؛ میزبان خیل زائران و مشتاقان ائمه(ع)

گروه اجتماعی: شهرستان‌ کاشمر مانند بسياری از نقاط ايران، از بركت وجود علويان بهره‌مند است و آرامگاه‌های متبرّك بسیاری را در خود جای داده است که سالیانه میزبان خیل عظیمی از مشتاقان و زائران است و در مناسبت‌های مذهبی نیز شاهد آئین و رسوم خاصی در این منطقه هستیم.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه خراسان رضوی، شهرستان‌ کاشمر نيز به سان بسياری از ديگر نقاط ايران، از بركت وجود علويان بهره‌مند است و مقابر متبرّك چندی در اين ناحيه وجود دارد كه به‌جهت انتساب اغلب آن‌ها به فرزندان و نوادگان امامان معصوم(ع) مورد عنايت خاص مردم متدین و ميهمان‌نواز اين ديار قرار دارند و اكثر اوقات، به‌ويژه در ایام سوگواری يا مناسبت‌های مذهبی، شاهد حضور چشم‌گير مردم و نذر و نيازهای آنان در اين اماكن هستیم.

در خصوص علل حضور سادات علوی در ايران، نظرات مختلفی ارائه شده است. در مجموع نظر غالب بر اين است كه به دنبال شهادت امام رضا(ع) و انتقال مركز خلافت از خراسان به عراق، تعدادی از علويان، به هر دليلی، اعمّ از اينکه از تعقيب مأموران مأمون عبّاسی گريخته يا به قصد انتقام و قصاص خون امام و خويشاوند خود و يا … حجاز را ترك كرده، به ايران آمده‌اند، امّا در ايران، در اثر جنگ و گريزهايی با مأموران و گماشتگان دستگاه خلافت، متواری شده و هريك در گوشه‌ای به شهادت رسيده‌اند. از اين ميان، سید حمزه(ع) و سید مرتضی(ع) نیز در ترشيز به شهادت رسيدند.

تاريخچه كاشمر

كاشمر در واقع شهر امام‌زاده سيد مرتضی، سيدحمزه و سيد محمد(ع)، شهری كه مرقد شهيد بزرگوار مدرس را در خود جای داده و پر است از مناطق ديدنی! شهری كه مردمی خونگرم و مهربان با لهجه‌های شيرين دارد. اين ادعا حاصل مدت زيادی زندگی نگارنده با مردمان اين ديار است. كاشمر ديدنی‌های بسيار زيادی دارد اما در اين مطلب به معرفی 4 آرامگاه معروف بسنده می‌كنيم.

نام كاشمر در طول تاريخ دستخوش تغييرات زيادی بوده است؛ كشمر، كيشمر، كشمير، كشمار و كاشمر، در ضمن اين شهر تا سال ۱۳۱۳ ه.ش «ترشيز» ناميده می‌شد. برخی از يافته‌های باستان شناسی گويای قدمت زيست انسانی در اين شهر حتی تا اواخر هزاره دوم پيش از ميلاد است. اين شهر در سال ۳۱ هجری به دست مسلمانان فتح شد.

مزار امام‌زاده سيد حمزه(ع)

مزار بسيار زيبا و ديدنی كه خواندن نماز جماعت در آن صفای بسياری دارد. شايد برای خيلی از ما كمتر فرصت پيش بيايد كه نماز جماعت را در زير سقف آبی آسمان و بين انبوهی از درختان و همراه با نغمه زيبای پرندگان بخوانيم.

اگر گذرتان به كاشمر افتاد تجربه اين نماز جماعت را از دست ندهيد. مزار وسيع و ديدنی امام ‌زاده سيدحمزه(ع) در يكی از خيابان‌های اصلی شمال كاشمر قرار گرفته و در بين مردم شهر به «باغمزار» معروف است. وسعت باغ در حدود ۸۰ هزار متر مربع بوده و در قسمت شمال غربی خود آرامگاه سيدحمزه(ع) را جای داده است.

در مورد نسبت دقيق ايشان با امام موسی كاظم(ع) قول‌های مختلفی وجود دارد اما در اصل انتسابش به امام ترديدی نيست. وجود درخت سروی بزرگ و قديمی در باغمزار بيانگر قدمت ساخت اين مزار شريف با وسعت زياد است. اين درخت سرو بين ۶۰۰ تا ۸۰۰ سال عمر دارد.

صحن اين مزار در ايام عزاداری محل اجتماع مردم و عزاداران است. وجود درختان بسيار و سر به فلك كشيده امكان استراحت زائران را به خوبی فراهم می‌كند. جالب است بدانيد كه حدود يك سوم مجموع اراضی شهر در بافت قديم و جديد مربوط به موقوفات امام زاده حمزه(ع) می‌باشد. اين مرقد مطهر ۸۰ خادم افتخاری و حدود ۳۵ نفر خادم رسمی دارد. ضمنا نمای درونی گنبد و اطراف رواق با آينه‌كاری زيبايی تزيين شده است.

اين امام‌زاده در يكی از خيابان‌های شمال شهر كاشمر باغی با درختان انبوه و فضای آكنده از معنويت آرميده است كه از قديم الأيام به باغمزار معروف بوده و مورد توجه ويژه مردم قرار داشته است. اين مجموعه در قديم متشكل از چند قطعه باغ بوده كه به تدريج به‌هم پيوسته و باغ واحدی را به وجود آورده است. تا همين چند سال پيش باغمزار آكنده از تاك‌های انگور و درختان انار و ساير ميوه‌ها بود كه با توجه به اجرای طرح جامع، اينك به صورت باغ ايرانی جلوه و جلايی ويژه يافته و در طول سال و به ويژه ايام نوروز و تابستان، پذيرای خيل عظيم زوار از نقاط مختلف كشور می‌باشد.

مقبره شهيد مدرس

شهيد مدرس را كه حتما می‌شناسيد، مردی بزرگ و مبارز. آرامگاه ايشان هر چند جزو آثار جديد شهر است اما ديدن آن خالی از لطف نيست. شهيد مدرس، روحانی آزادی‌خواه كشورمان جزو چهره‌های برجسته تاريخ معاصر است كه در اردستان(از شهرهای استان اصفهان) به دنيا آمد و همزمان با مشروطه وارد فعاليت‌های سياسی شد.

پس از چندی با حمايت مراجع به عضويت مجلس درآمد و آزادی و استقلال كشور را در پناه شرع مقدس اسلام هدف خود قرار داد. وی از مجلس پنجم و با روی كار آمدن رضاخان به مخالفت شديد با وی پرداخت و از دوره هفتم و به دنبال تقلب علنی از راه‌يابی به مجلس بازماند. در ادامه ابتدا به خواف تبعيد شد، پس از ۹ سال تبعيد در خواف به كاشمر منتقل و به شهادت رسيد. بنای كنونی آرامگاه ايشان پس از پيروزی انقلاب و به وسيله آستان قدس رضوی ساخته شد.

آرامگاه سيدمرتضی(ع)

نام اصلی سيدمرتضی «ابراهيم اصغر» و از فرزندان امام موسی كاظم(ع) است. مزار ايشان كه به تازگی بازسازی شده در ۵ كيلومتری شمال كاشمر و در مسير جاده زيبا و كوهستانی كاشمر ـ نيشابور قرار دارد.

اين مزار به خاطر موقعيت خاص خود تنها يك زيارتگاه نيست بلكه برای مردم كاشمر و زائران يك گردشگاه عمومی نيز تلقی می‌شود. درختان انبوه، آبشار و استخر بر جاذبه‌های اين مكان افزوده است. از طرفی وجود تعدادی اتاق اقامتی با قيمت مناسب زمينه خوبی را برای سفر به اين مكان فراهم كرده است. وجود تعداد زيادی فروشگاه و سالن غذاخوری باعث رونق بيشتر اين مزار شده است.

اگر به آرامگاه سيدمرتضی(ع) رفتيد زمان را طوری برنامه‌ريزی كنيد تا بتوانيد پس از زيارت ساعتی را در زير سايه دلنشين درختان اطراف مزار استراحت كنيد و از خنكای وجود اين همه درخت و صدای آبشار مجاور لذت ببريد. ضمنا هرچند انگور و كشمش معروف‌ترين سوغات‌های كاشمر است؛ اما اين شهر نوعی از سوهان‌های خانگی را دارد كه خوردن شان با چای بسيار دلنشين است. اين سوهان‌ها بسيار باريك، ترد و خوشمزه بوده و سوغات شيرينی از سفر كاشمر خواهند بود.

بقعه متبركه سيد محمد(ع)

بقعه متبركه سيدمحمد(ع) يكی از مكان‌های ديگر زيارتی و جاذبه‌های گردشگری شهرستان كاشمر است. مقبره سيدمحمد در دو كيلومتری جاده كاشمر ـ بردسكن در ميان تاكستان‌ها و باغ‌های سرسبز اين ديار هم‌چون نگينی درخشيده و حال و هوای زيبايی به منطقه بخشيده است.

بقعه‌ سيدمحمد از ديرباز محل حضور زائران و عاشقان اهل بيت(ع) بوده و همواره مراسمات مختلف مذهبی در اين مكان برگزار شده است. ريش‌سفيدان و سالخوردگان اين ديار خوب به خاطر دارند كه در گذشته‌های دور، دسته‌های سينه‌زنی هم‌زمان با فرارسيدن ايام محرم، به اين بقعه عزيمت كرده و عزاداری می‌كردند.

در گذشته اين بقعه به نام «پير مُغان» معروف بوده و زائران و مجاوران اين بارگاه هنگام تشرّف؛ تپه‌ای با قلوه سنگ‌های مختلف را مشاهده می‌كردند و خبری از بارگاه و گلدسته در آنجا نبوده است. بقعه سيدمحمد(ع) به دليل قدمت زياد و معنويت فضا كه همواره با اعتقادات و سنت‌های مردم اين ديار درآميخته، به مكانی زيارتی همراه با كرامات فراوان تبديل شده است و زائران فراوانی از مكان‌های مختلف به زيارت اين بقعه می‌شتابند.

واقع شدن اين آرامگاه در نزديكی شهر كاشمر كه در آن دو امامزاده‌ ديگر نيز وجود دارد باعث جذب زائران و مجاوران بيشتری شده است اما تاكنون شجره‌نامه‌ای در خصوص انتساب اين امامزاده به ائمه اطهار(ع) به دست نيامده است.

بقعه‌ متبركه سيدمحمد، سومين مقبره‌ تحت پوشش اداره‌ اوقاف و امور خيريه شهرستان كاشمر از لحاظ درآمد نذورات بوده كه اين نهاد به انجام خدمات عمرانی در آن اقدام كرده است.

افزون بر آنچه در اين‌جا به معرّفی آن‌ها پرداختيم، بقاع و مزارات ديگری نيز در روستاهای اين شهرستان وجود دارد كه برخی از آن‌ها منسوب به ذُرّیّه‌ پاك ائمه‌ اطهار(ع)، به‌ويژه امام موسی‌الكاظم(ع) می‌باشند كه امام‌زاده سیّد ابراهيم(ع)؛ بخش مركزی، روستای ميرآباد، امام‌زاده سیّدمحمّد(ع)؛ روستای زنده جان، حدود دو كيلومتری شهر كاشمر، مزار رويين؛ واقع در روستای نامق از بخش كوه‌سرخ، مزار پير اسحاق؛ در دهستان اسحاق آباد، واقع در 7 كيلومتری شهر كاشمر از آن جمله‌اند.