تلاش برای ارائه سبك جديد آموزشی متناسب با علوم اسلامی از ويژگیهای علامه فضلی بود
مرحوم علامه فضلی همواره تلاش میكردند كه بتوانند يك نظام و الگوی جديد آموزشی ارائه كنند كه متناسب با تدريس و آموزش علوم اسلامی باشد و همچنين متناسب با حوزههای علميه ما باشد و بتواند بين اصالت و معاصرت جمع كند.
گروه سياسی: مرحوم علامه فضلی همواره تلاش میكردند كه بتوانند يك نظام و الگوی جديد آموزشی ارائه كنند كه متناسب با تدريس و آموزش علوم اسلامی باشد و همچنين متناسب با حوزههای علميه ما باشد و بتواند بين اصالت و معاصرت جمع كند.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) به نقل از پايگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيتالله العظمی خامنهای، حجتالاسلام والمسلمين مجيد حكيمالهی، معاون بينالملل جامعةالمصطفی(ص)العالميه و رئيس سابق حوزه علميه لندن در گفتار زير به بررسی ويژگیها و سيره علمی مرحوم علامه آيتالله دكتر عبدالهادی الفضلی پرداخته است.
رهبر معظم انقلاب در پيام تسليت خود درباره اين علامه فقيد گفتهاند: «مرحوم الفضلی پناهگاه علمای امت بودند و با فكر و حركت و جهاد و تلاشهای وحدتآفرين خود، نمونه و اُسوهای را در نزديكی دلها، وحدت بخشيدن به صفوف اسلام، همدلی و دوری از نزاعها و اختلافات، و تمركز نگاهها و انديشهها بر دشمن مشترك آحاد امت عظيم اسلامی ارائه كردند.»
حوزههای علميه همواره خاستگاه علمای برجسته، انديشمندان و متفكرانی بوده است كه در طول تاريخ، تأثيرات بسياری در حوزههای مختلف علمی از خود برجای گذاشتهاند. اما انديشمندانی كه توانستهاند در گستره بينالمللی فعاليت كنند و در عرصه جهانی تأثيرگذار باشند، نسبت به ديگر انديشمندان اندك هستند. يكی از افرادی كه توانست در حوزه بينالمللی تأثيرگذار باشد و خدمات ارزندهای را به جوامع اسلامی و نشر و گسترش معارف دينی ارائه دهد، مرحوم علامه آيتالله دكتر عبدالهادی فضلی بود. جنبه علمی و معرفتی ايشان روشن است و در اين زمينه گفتوگوهای زيادی انجام شده و مقالات زيادی هم نوشته شده است. فضل و علم و دانش ايشان بسيار روشن و واضح است، اما خدمات ايشان به حوزههای معرفتی و علمی و همچنين كتابهايی كه ايشان متناسب با نياز جوامع بشری تهيه و تدوين و تأليف كردند، قابل بحث است و شايد برای بسياری از انديشمندان ما و خصوصاً طلاب حوزههای علميه ناشناخته باشد.
در ادامه به ۸ ويژگی برجسته مرحوم علامه فضلی میپردازيم:
۱. تدوين كتب درسی روزآمد برای حوزههای علميه
متون درسی كه در حوزههای علميه ما مورد بحث و تدريس قرار میگرفت، متونی بوده كه بعضاً تا ۵ قرن قبل تهيه و تدوين شده است و علاوه بر آن تعداد زيادی از اين متون با حال و فضای حوزههای علميه ايران تهيه و تدوين شده است. لذا با توجه به گسترش حوزههای علم و معرفتیِ ما در بعضی از مناطق ديگر، اين متون درسی نمیتوانست پاسخگوی نياز علاقهمندان علوم دينی و معارف اسلامی باشد. البته اين موضوع، حقيقتی است كه امروز هم با آن مواجه هستيم. مرحوم علامه فضلی با درك اين حقيقت به دنبال اين موضوع بودند كه بتوانند پاسخی برای اين نياز جوامع دينی تهيه كنند. لذا نيازسنجی كردند و به كشورهای مختلف سفر كردند و بر اساس آن نياز و آن ضرورت، كتابهای جديدی را به عنوان متون درسی برای حوزههای علمی و معرفتی تهيه و تدوين كردند. البته قبل از ايشان مرحوم مظفر اين اقدام را با تدوين كتابهايی چون «اصول الفقه» و «المنطق» انجام داده بودند، اما گستره اين كتابها كمتر بود و نيز آن كتابها برای سطح خاصی تهيه و تدوين شده بود. مرحوم علامه فضلی اما برای مبتدیها و كسانی كه پيشينه مطالعات اسلامی ندارند، كتابهايی را تهيه كردند. اين كتابها در موضوعات منطق، عقايد، اصول فقه و حتی موضوعاتی غير از موضوعات معرفتی متداول، تدوين شده بود. با توليد و تهيه و تدوين اين كتابها، استقبال جويندگان علم برای فراگيری علوم و معارف اسلامی در حوزههای علميه بيشتر شد؛ چراكه متون، مناسب درك آنها تهيه و تدوين شده بود.
۲. توجه به موضوعات جهان معاصر در تدوين آثار
نكته دوم از ويژگیهای مرحوم فضلی، اين است كه ايشان بر اساس نيازهای جهان معاصر، كتاب و متون علمی را تهيه و تدوين كردند. ايشان بر اساس نيازهای موجود دست به قلم میبردند و مینوشتند. به عنوان نمونه يكی از كتابهايی كه ايشان نوشتند، كتاب «التشريع الاسلامی» يعنی قانونگذاری اسلامی است. ايشان در مقدمه اين كتاب مینويسند كه اين كتاب، اولين كتاب است كه در اين باره در حوزههای علميهی شيعه تهيه و تدوين شده است. البته همانطور كه خود ايشان هم در مقدمه اشاره كرده بودند اين كتاب نقصهايی داشته اما به هر حال گامی بود كه برداشته شد و پنجرههايی برای پژوهش و تحقيق بر روی محققين و پژوهشگران باز شد و كتابهای زيادی بعد از آن كتاب تهيه و تدوين شد.
۳. مطالعات منطقهای و نيازسنجی مخاطبان
ويژگی سوم مرحوم علامه فضلی نكتهای است كه رئيس دانشگاه اسلامی انگلستان میگفت. او میگفت: وقتی ما دانشگاه اسلامی را در انگلستان تأسيس كرديم، به متون درسی نياز داشتيم كه متناسب با فضای غرب نوشته شده باشد. لذا از ايشان دعوت كرديم و ايشان مدتی آمدند و به مطالعه غرب پرداختند. سپس بر اساس فرهنگ و نياز جوامع غربی كتابهايی را برای ما تهيه و تدوين كردند و اين كتابها، كتابهای كاربردی و كارآمدی بود. معمولاً علما به خاطر اشتغالات زيادی كه در حوزههای تدريسی دارند، كمتر وقت میكنند كه چنين فداكاریهايی انجام دهند و مطالعات منطقهای داشته باشند. اما ايشان واقعاً از خودگذشتگی كردند و كار بسيار بزرگی را انجام دادند و هنوز آثار ايشان مورد استفاده و استقبال جوامع علمی غربی قرار میگيرد.
۴. تأسيس مراكز پژوهشی و حوزههای علميه در كشورهای مختلف
از ديگر ويژگیهای ايشان در عرصه بينالمللی، اهتمام به تأسيس مراكز علمی، پژوهشی و حوزههای علميه در كشورهای مختلف بود. ايشان در كشورهای مختلفی اقدام به تأسيس حوزههای مدرن و روزآمد كردند تا اين مراكز بتوانند پاسخگوی نياز معرفتی بشر و انسان معاصر باشند. تا جايی كه من اطلاع دارم اين حوزهها، حوزههای بالنده و كارآمدی هستند.
۵. پيگيری و اهتمام به مسائل درسی طلاب و پژوهشگران
از ويژگیهای ايشان، پيگيری و اهتمام به مسائل درسی و علمی طلاب و پژوهشگران بود. بعضاً حوزههايی راهاندازی میشود و بعد رها میشوند، اما ايشان همواره نسبت به وضعيت امتحانات، متون درسی، پيشرفت دانشپژوهان و طلاب مراكز علمی و پژوهشی كه تأسيس كرده بودند سؤال میكردند. ايشان هم تشويق میكردند، هم ترغيب میكردند و در جايی كه احتياج به تنبيه بود، اقدام میكردند. يعنی از مراكز پژوهشی و علمی كه تأسيس كرده بودند، كاملاً مطلع بودند و در جلسات هيئترئيسه و هيئت امنا شركت میكردند و واقعاً در اين خصوص كمنظير بودند.
۶. استفاده از سبكهای جديد در نظام آموزش دينی
ويژگی ديگر ايشان ارائه سبكهای جديد در نظام آموزشی بود. نظام آموزشی ما يك نظام سنتی است و از سبكهای جديد كمتر بهره گرفته است. ايشان همواره تلاش میكردند كه بتوانند يك نظام و الگوی جديد آموزشی ارائه كنند كه متناسب با تدريس و آموزش علوم اسلامی باشد و همچنين متناسب با حوزههای علميه ما باشد و بتواند بين اصالت و معاصرت جمع كند. اين يكی از شاهكارهايی بود كه اين بزرگوار دنبال میكردند و طرحهايی را هم در اين خصوص ارائه دادند. مرحوم آيتالله فضلی تلاش میكردند تا حوزههای ما بتوانند همگام با جهان معاصر پيش رفته و از سيستمهای جديد آموزشی استفاده كنند.
۷. ارتباط با مراكز دانشگاهی و دانشگاهيان
يكی ديگر از ويژگیهای مرحوم علامه فضلی، ارتباط ايشان با دانشگاه، دانشگاهيان و دانشجويان بود. ايشان يكی از شاگردان برجسته اساتيدی همچون مرحوم آيتالله حكيم، مرحوم آيتالله خويی، مرحوم شهيد صدر و مرحوم آلراضی بودند و در حوزه فقه و اصول، صاحب نظر و دارای فكر و انديشه بودند. اما در عين حال علیرغم برجستگی علمی شخصيت ايشان در حوزه فقه و اصول، ايشان بيشتر با مراكز دانشگاهی و مراكز علمی جديد همكاری میكردند و بهعنوان استاد در دانشگاههای مختلف مثل دانشگاههای عراق، عربستان و همچنين مصر كرسی تدريس داشتند و از اين رهگذر، انديشمندان و پژوهشگران بسياری از ايشان استفاده كردند و با علوم و معارف اسلامی آشنا شدند. ايشان توانستند علوم و معارف دينی و اسلامی حوزهها را به دانشگاهها منتقل كنند و به نظر من ايشان دنبالهروی مرحوم شهيد مطهری بودند.
۸. ارتباط با انديشمندان ساير اديان و مذاهب
از موارد ديگری كه از امتيازات ايشان محسوب میشد، تحمل و بردباری و صبر ايشان بود. ايشان با اينكه يك عالم برجسته و متفكر شيعی بودند اما با انديشمندان ساير مذاهب اسلامی و حتی انديشمندان غيراسلامی ارتباط تنگاتنگی داشتند و از اين رهگذر آنها را با معارف دينی و اسلامی آشنا میكردند.
