موفقيت فاضل نظری از «گريه‌های امپراطور» تا «ضد»

گروه ادب: مقام معظم رهبری در چهارمين روز از برگزاری بيست و ششمين نمايشگاه كتاب در بازديدی از بخش‌های مختلف نمايشگاه، كتاب «ضد» سروده فاضل نظری را خريداری كردند؛ همين امر ما را بر اين داشت تا تحليلی بر آثار اين شاعر غزلسرا داشته باشيم.

سال 83-84 نشر هزاره ققنوس، اين ريسك را پذيرفت و بر اشعار فاضل نظری سرمايه‌گذاری كرد. كسی چه می‌دانست خالق اثر گريه‌های امپراطور، روز گذشته از سوی مقام معظم رهبری مورد تقدير قرار بگيرد و اثر جديدش خريداری شود. چه افتخاری بالاتر از اينكه مجموعه‌ای از شاعری اين‌گونه از سوی عالی‌ترين مقام كشور مورد رضايت قرار بگيرد.

«گريه‌های امپراتور» مجموعه شعری بود كه در قالب غزل سروده شد. نظری در اين مجموعه با استفاده از زبانی نرم و ساده توانسته است مضامين بلندی را بازآفرينی كند. اين مجموعه به عنوان كتاب سال شعر جوان ايران برگزيده شد.

فاضل نظری پس از چاپ اولين مجموعه‌اش، از پا ننشست و برای مجموعه دومش تلاش كرد و آن را يكسال بعد با نام اقليت در سال 85 به همت همان نشر هزاره ققنوس منتشر كرد. اين مجموعه هم در همان سال مورد استقبال مخاطبان عام و حتی منتقدان قرار گرفت.

در سال 88 فاضل نظری ديگر همان جوان 24 ساله بی‌تجربه نبود و در اين سال او به عنوان چهره‌ای تبديل شده بود كه در عرصه شعر همه بزرگان او را به نوعی قبول داشتند تا جايی كه اين بار انتشارات سوره مهر وارد ميدان شد و سومين اثر اين شاعر غزلسرا با نام «آن‌ها» را به چاپ رساند.

«آن‌ها» سومين مجموعه از سروده‌های فاضل نظری، مشتمل بر 51 غزل با موضوعات عاشقانه و عارفانه است كه اين مجموعه از سروده‌های نظری نسبت به دو مجموعه قبلی‌اش اگرچه در ادامه همان‌ها است، اما از تفاوت‌های زبانی نيز برخوردار است.

فاضل نظری پس از موفقيت سومين مجموعه‌‌اش، به انتشارات سوره مهر اعتماد كرد و حتی مدت‌ها بعد از چاپ «آن‌ها»، سه مجموعه‌اش را به انتشارات سوره مهر واگذار كرد كه هر كدام از اين مجموعه‌ها به دليل استقبال چندين بار تجديد چاپ شدند.

همچنين پس از مدتی، مجموعه های شعری فاضل نظری مجددا از سوی انتشارات سوره مهر در يك بسته بندی مجزا تحت عنوان «سه گانه شعری فاضل نظری» به طرفدارانش ارائه شد و مورد استقبال آنها قرار گرفت.

فاضل نظری پس از چاپ «آن‌ها» به دليل مسئوليت‌های دولتی تا اندازه‌ای نتوانست پيشرفت و موفقيتش را در حوزه شعر و غزل ادامه دهد تا جايی كه وی رياست حوزه هنری استان تهران، عضو شورای عالی شعر مركز موسيقی و سرود را همزمان با تدريس دانشگاه برعهده داشت.

بسياری از كارشناسان و حتی طرفداران فاضل نظری اين نقد را به او داشتند كه مسئوليت‌های دولتی سبب شده است تا وی نتواند پله‌های ترقی را ادامه دهد چرا كه از سال 88 تا قبل از 92 شاهد هيچ كار جديدی از اين شاعر غزلسرا نبوديم. تا اينكه پنجم دی ماه سال 91 شاهد استعفای وی از مسئوليت حوزه هنری استان تهران بوديم.

ماه‌ها گذشت و با آغاز بيست و ششمين نمايشگاه بين‌المللی كتاب تهران، غرفه انتشارات سوره مهر اين دوره با مجموعه «ضد» فاضل نظری طرفداران شعر و ادب را غافلگير كرد. غافلگيری از آن جهت كه نظری بارها در مصاحبه‌هايش عنوان كرده بود كه قرار است چاپ اين اثر را به يك ناشر خصوصی واگذار كند اما ظاهر امر به نظر می‌رسد انتشارات سوره مهر پا به ميدان گذاشت تا باری ديگر با آثار اين شاعر غزلسرا طرفداران خود را ثابت نگه دارد.

هر ساله نمايشگاه كتاب تهران اين افتخار را دارد كه شاهد حضور مقام معظم رهبری و بازديد ايشان از بخش‌های مختلف نمايشگاه باشد و بيست و ششمين نمايشگاه بين‌المللی كتاب تهران در چهارمين روز از برگزاری‌اش، اين افتخار نصيبش شد.

در اين بازديد دو و نيم ساعته كه سيدمحمد حسينی، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامی رهبر معظم انقلاب را همراهی می‌كرد، غرفه‌داران و برخی ناشران حاضر در نمايشگاه توضيحاتی در خصوص تازه‌های نشر و فعاليت‌های صورت گرفته در عرصه چاپ كتاب بيان كردند.

انتشارات سوره مهر يكی از غرفه‌هايی بود كه مقام معظم رهبری از آن بازديد داشتند و از سيل كتاب‌های منتشر شده اين انتشارات، مجموعه «ضد» فاضل نظری را انتخاب و خريداری كردند. اين مجموعه شامل 50 غزل جديد از اين شاعر است كه مضامينی عاشقانه و عارفانه دارند.

«افراد» و «بی‌انسان» از ديگر نام‌هايی بودند كه برای اين مجموعه شعر در نظر گرفته شد اما در نهايت نام«ضد» را برای اين مجموعه انتخاب شد. غزل‌های اين دفتر بيشتر با مضامين عشق و عرفان و در ادامه مجموعه شعر «گريه های امپراتور» سروده شده اما به لحاظ زبانی، به دفتر شعر ديگرش«آن‌ها» نزديك است.

فاضل نظری در مجموعه «ضد» به نوعی توانسته است با تلفيق زبان عربی و فارسی توانسته است به نوعی پاكی عشق را مطرح كند. برای مثال در غزل «عاشقان» اين گونه سروده: "كل من فی الموكب قال خذينی يا سيوف/ تشنگان عشق را از جان فداكردن چه باك" كه تلفيق اين دو زبان از ويژگی‌های جديدترين اثر فاضل نظری به شمار می‌رود و اين نكته در چند بخش اشعار وی مشاهده می‌شود.

همچنين در بخش‌های ديگری از شعر اشاره دارد به مضامين قرآنی و حتی به صورت مستقيم به غار حرا و پيغمبر اشاره كرده است. جاء نور اشبه الناس بخير الاولياء/ گوييا پيغمبر از غار حرا برگشته است" و در جای ديگر اشاره دارد به مصباح الهدی. "يلمع النور الذی سماه مصباح الهدی/ تا قيامت می‌درخشد اين چراغ تابناك".

فاضل نظری حتی در بخش ديگری از شعرش به نوعی راه عاشقی را راه كمال می‌داند كه در غزل آزادگی سروده است: شرمنده توايم و سرافراز از اينكه عمر/ گر دين نداشتيم - به آزادگی گذشت.

طرح جلد مجموعه «ضد» از رنگ زرد استفاده شده است كه اين رنگ زرد به نظر می‌رسد نشانه يأس و نااميدی باشد. حتی اين شاعر غزلسرا در غزل «گناه» اين طور سروده است: عقل منطق داشت، حرفش را به كرسی می‌نشاند/ دل سراسر دست و پا می‌زد ولی بيهوده بود.

شايد فاضل نظری به نوعی در اين مجموعه شعر قصد داشت تا نرسيدن به معشوق را برای مخاطبان به تصوير بكشد. در بسياری از غزل‌های اين مجموعه به سهولت می‌توان يأس، نااميدی را لمس كرد چرا كه شاعر با به كاربردن كلماتی همچون تنهايی، پيری اين كليد را به ما می‌ذهد كه هدفش چيست.

نظری در بخشی از غزل‌های اينطور می‌گويد: كاش دست دوستی هرگز نمی‌دادی به من/ آرزوی وصل از بيم جدايی بهتر است.

نظری در مجموعه‌های گذشته به زيبايی از عشق سخن می‌گويد و حتی در مجموعه گريه‌های امپراطور می‌گويد: تمام مردم اگر چشمشان به ظاهر توست/ نگاه من به دل پاك و جان طاهر اوست

اين شاعر غزلسرا مجموعه «ضد» را با "غمخوار من به خانه غم‌ها خوش آمدی/ با من به جمع مردم تنها خوش آمدی" آغاز و با "مثل نوری كه به سوی ابديت جاری است/ قصه‌ای با تو شد آغاز كه پايان نگرفت" به پايان برد.

حرف درباره «ضد» بسيار است اما بايد صبر كرد تا منتقدان هم اين مجموعه را بخوانند و بتوانند نظرات‌شان را تجميع كنند. نظری از جمله شاعران انتقادپذيری است كه هميشه نقد را بر مجموعه‌اش وارد می‌ذاند و از آنها در راستای تعالی عملكردش به كار می‌برد. اميد آنكه بتوانيم در آينده‌ای نزديك شاهد اثر جديدی از اين شاعر غزلسرا باشيم.

يادداشت از زينب رازدشت