23 ارديبهشت؛ سالروز لغو نهايی كاپيتولاسيون در ايران

گروه سياسی: با پيروزی انقلاب اسلامی، به پيشنهاد هيئت وزيران و تصويب شورای انقلاب اسلامی در تاريخ 23 ارديبهشت 1358 حق كاپيتولاسيون و امتيازات و ملحقات آن برای هميشه لغو شد.

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، به نقل از پايگاه اطلاع‌رسانی مركز اسناد انقلاب اسلامی، واژه كاپيتولاسيون capitulation از كلمه لاتين capitulare مشتق شده به معنی انعقاد عهدنامه و قرارداد و يا خود عهدنامه آمده است، اما كاپيتولاسيون در مفهوم عامه حقوقی عبارتست از نظام قضاوت كنسولی و برخی تضمينات و امتيازات و مصونيت‌های قضايی كه به موجب تصميمات يك‌جانبه يا اسناد قضايی ديگر به دول مسيحی در سرزمين‌های غير مسيحی داده می‌شد.

به اتكای اين امتياز يك كشور اقتدارات برون‌مرزی به ضرر كشور ديگری پيدا می‌كرد و طبق آن اتباع بيگانه از شمول قوانين جزائی و مدنی در قلمرو كشور ميزبان مستثنی می‌شدند.

اين‌گونه قراردادها را اغلب دولت‌های اروپايی با دولت‌های آسيايی و آفريقايی می‌بستند، زيرا دستگاه قضايی اين كشورها را برای حمايت كافی از شهروندان خود صالح نمی‌دانستند، اين رسم در قرن بيستم رفته رفته برافتاد و كشورهای ژاپن (1899)، تركيه (1923)، تايلند (1927)، ايران (1928)، مصر (1937) و چين(1943) آن را لغو كردند.

حق كاپيتولاسيون در ايران، اولين بار در معاهده تركمن‌چای در سال 1203 هجری شمسی به روسيه داده شد و پس از آن بسياری از دولت‌های ديگر نيز با استفاده از اصل كامله‌ الوداد صاحب اين حق شدند.

اسپانيا، فرانسه، آمريكا، انگليس، آلمان، ايتاليا، عثمانی و .... از جمله اين كشورها بودند. كاپيتولاسيون اصل حاكميت و استقلال كشور را متزلزل می‌كرد به همين دليل مردم ايران عكس‌العمل‌های شديدی از خود نشان می‌دادند.

پس از انقلاب روسيه حق كاپيتولاسيون روس‌ها لغو شد و سرانجام مجلس شورای ملی در 1306، الغای كاپيتولاسيون برای همه كشورها را اعلام كرد، اما در 21 مهر‌ماه 1343، لايحه مستشاران و اتباع آمريكا در ايران مجددا مورد تصويب در مجلس سنا و شورای ملی قرار گرفت.

در 4 آبان 1343 امام خمينی (ره) با ايراد سخنرانی كوبنده‌ای موضع نهضت را برابر استكبار شرق و غرب مشخص كردند، در همان روز اعلاميه‌ای از ايشان در تيراژ وسيعی منتشر شد كه امام در اين اعلاميه تصريح نمودند كه تصويب كاپيتولاسيون اقرار به مستعمره بودن ايران است و رای مجلس خلاف اسلام و قرآن و از اعتبار قانونی ساقط می‌باشد، سخنان حضرت امام(ره)، طوفان عظيمی در جامعه برپا كرد و رژيم مجبور شد در 13 آبان 1343، امام را دستگير و به تركيه تبعيد كند. سرانجام با پيروزی انقلاب اسلامی، به پيشنهاد هيئت وزيران و تصويب شورای انقلاب اسلامی در تاريخ 23 ارديبهشت 1358 حق كاپيتولاسيون و امتيازات و ملحقات آن برای هميشه لغو شد.