كارآفرينی خلاقانه؛ مهمترين شاخصه اقتصادی اميرالمؤمنين(ع) پيش از خلافت
هزينههای شخصی حضرت علی(ع) بسيار كم بود، اما در عوض خيرات و بركاتشان برای ديگران زياد بود؛ ايشان در زمان خود يك كارآفرين خلاق و نمونه بود و اين را میتوان يكی از مهمترين شاخصههای سيره اقتصادی حضرت امير(ع) قبل از خلافتشان دانست.
گروه اقتصاد: هزينههای شخصی حضرت علی(ع) بسيار كم بود، اما در عوض خيرات و بركاتشان برای ديگران زياد بود؛ ايشان در زمان خود يك كارآفرين خلاق و نمونه بود و اين را میتوان يكی از مهمترين شاخصههای سيره اقتصادی حضرت امير(ع) قبل از خلافتشان دانست.
حجتالاسلام والمسلمين ناصر جهانيان، عضو هيئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی، در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا) درباره فعاليتهای اقتصادی اميرالمومنين(ع) گفت: بررسی فعاليتهای اقتصادی امام علی(ع) را بايد از دوران نوجوانی ايشان كه همزمان با بعثت پيامبر اكرم(ص) بود، آغاز كرد. مشاغل كاری امام علی(ع) در طول زندگی حضرت محمد(ص) با دوران بعد از رحلت آن حضرت تفاوت دارد.
وی افزود: امام علی(ع) از همان دوران نوجوانی به عنوان اولين مردی كه به اسلام ايمان آورد تا زمان رحلت نبی اكرم (ص) در خدمت ايشان بود و به كارهايی كه آن حضرت میفرمود، رسيدگی میكرد. ضمن اينكه به دليل فقر ابوطالب، پيامبر(ص) سرپرستی امام علی(ع) را بر عهده داشتند و هزينهها و مخارجش را میپرداختند. به عبارتی میتوانيم بگوييم كه حضرت امير(ع) كارمند عالیرتبه دولت اسلامی در زمان حيات حضرت محمد(ص) بودند.
حجتالاسلام جهانيان تصريح كرد: يكی از كارهای حضرت علی(ع) در اين برهه از زمان انجام مأموريتهای مختلفی بود كه پيامبر(ص) به ايشان محول میكردند و اين مأموريتها مناطق مختلفی از شبه جزيره عربستان از جمله يمن را شامل میشد. به عنوان مثال آن حضرت در غزوه تبوك به دليل مأموريتی كه رسول اكرم(ص) در مدينه به ايشان محول كرده بود، حضور نداشتند. با توجه به اينكه در صدر اسلام و تا قبل از فتح مكه، اكثر مسلمانان در تنگدستی به سر میبردند، حضرت علی(ع) نيز از اين قاعده مستثنی نبودند.
وی با بيان اينكه اميرالمومنين(ع) پس از رحلت پيامبر(ص) و تا قبل از خلافت، از مناصب حكومتی فاصله گرفتند، اظهار كرد: آن حضرت در زمان حيات پيامبر(ص) بيشتر مشغول به كارهای دولتی و نظامی اسلام بود و كمتر فرصت میكرد به كارهای ديگر از جمله كشاورزی بپردازد. اما بعد از رحلت حضرت رسول(ص) كه حكومت اسلامی تمايلی برای مشاركت داشتن ايشان نشان نداد، شروع به كشاورزی و توليد محصولات كشاورزی كرد و در اين راستا خيلی از زمينها را نيز آباد كرد.
عضو هيئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی افزود: درآمد امام علی(ع) از كار كشاورزی در آن زمان قابل توجه بود، اما ايشان بخش عمده اين درآمدها را از طريق وقف يا انفاق صرف كمك به فقر و مساكين و همچنين بنیهاشم میكرد. به عبارت ديگر هزينههای شخصی آن حضرت بسيار كم بود، اما در عوض خيرات و بركاتشان برای ديگران زياد بود. ايشان در زمان خود يك كارآفرين خلاق و نمونه بود و اين را میتوان يكی از مهمترين شاخصههای سيره اقتصادی حضرت امير(ع) قبل از خلافت ايشان دانست.
نويسنده كتاب «اسلام و رشد عدالتمحور» در ادامه تصريح كرد: در زمان خلافت هم ايشان با اينكه برای حاكمان و خلفای قبلی اين حق را قايل بودند كه مقدار مشخصی از بيتالمال به عنوان حقوق و دستمزد دريافتی داشته باشند، اما خود از دريافت اين مبلغ امتناع میكردند. ايشان در همين رابطه و در جملاتی معروف خطاب به مردم اعلام داشتند كه اگر روزی كه خلافت را ترك میكنند، مال يا ثروتی اضافهتر از آنچه كه امروز دارند، با خود داشتند، مردم ايشان را خائن بدانند.
وی همچنين شروع خلافت حضرت امير(ع) را پايانی بر فساد اداری موجود دانسته و افزود: اين كلام معروف در حقيقت اعتراضی به رويه خلفای قبلی بود كه رانتخواری و سوءاستفاده از قدرت و بيتالمال و فاميلبازی را در دستگاه حكومتی اسلام باب كردند و با اين جملات و خط مشی به سودجويان و فرصتطلبان هشدار دادند تا فسادزدايی صورت بگيرد. در اين زمان بنگاه اقتصادی خود و بخش عمده زمينهای كشاورزی را وقف كرد و بخشی را هم به فرزندان اختصاص دادند.
حجتالاسلام جهانيان در پايان اظهار كرد: به طور خلاصه به غير از اوايل اسلام كه تقريبا همه مسلمانان در فقر و تنگدستی به سر میبردند، در سالهای بعدی و به خصوص پس از فتح خيبر كه قطعاتی زمين از طرف پيامبر(ص) به حضرت علی(ع) داده شد و بعد از رحلت حضرت محمد(ص)، اميرالمؤمنين(ع) از لحاظ درآمدی درآمد بالايی به واسطه توليد بالای محصول داشتند، اما خود كمترين بهره را از اين درآمد میبردند و بخش اعظم اين درآمد را صرف امور خيريه میكردند.
