قرآن‌هايی كه به تاراج می‌روند/ قوانينی كه پاسخ‌گو نيستند

گروه اجتماعی: قرآن‌های نفيس خطی ايران توسط مجموعه‌داران خارجی به تاراج می‌رود، مسئولان اين واقعيت را می‌دانند اما مانع چندانی در كار نيست، قانون می‌گويد اين كار ممنوع است، اما موزه‌های خارجی پر است از قرآن‌های ايرانی؛ آيا پيشنهادهای مسئولان نتيجه خواهد داد؟

اوج هنر و فرهيختگی مردم ايران در كنار نهايت عشق، ارادت و علاقه به كلام الهی در طول تاريخ اين كشور، يك نتيجه ارزشمند به بار آورد؛ كتابت هزاران نسخه قرآن خطی نفيس در طی قرن‌های پس از ورود اسلام به ايران.

هر مسلمانی علاقه داشت جلدی از كلام الهی را در خانه داشته باشد، پس امانت‌دارترين مردم كه خوش‌نويس هم بودند، اجازه يافتند با تلفيق هنر خوشنويسی با ساير هنرها مانند صفحه آرايی، نقاشی و تذهيب به كتابت قرآن اقدام كنند.

اين قرآن‌ها طی نسل‌های مختلف يك خانواده دست به دست شده و يا وقف مساجد و اماكن مقدس می‌شد تا اينكه صنعت چاپ وارد كشور و قرآن‌های چاپی وارد خانه‌ها شد. صنعت چاپ اگر چه رونق نوشتن قرآن‌های خطی را كمرنگ كرد، اما بر ارزش و جايگاه قرآن‌های نفيس افزود و اين قرآن‌ها همچنان در خانه‌های مردم، مساجد، بقاع متبركه و ... مورد استفاده بود تا اينكه كم كم ارزش مادی آنها ارزش معنوی آنها را تحت‌الشعاع قرار داد.

نكته جالب اين است كه مجموعه‌داران خارجی حتی بسيار قبل‌تر از خود ما متوجه ارزش بسيار بالای اين نسخ خطی شده و به خريد و خروج اين قرآن‌ها از كشور اقدام كردند و اين روند طی سده اخير روند سعودی به خود گرفت.

تا اينكه سازمان ميراث فرهنگی تصميم گرفت قرآن‌ها و نسخ خطی ارزشمند مردم را خود خريداری و مانع فروش و خروج اين آثار ارزشمند از كشور شود، اما عليرغم اين اقدام ارزشمند، اين مشكل حل نشد چرا كه رقيب موزه‌های ايران مجموعه‌داران، موزه‌داران و كتابخانه‌داران ثروتمند خارجی بودند كه پول بيشتری پرداخت می‌كردند.

اين مشكل بزرگ‌تر شد چرا كه كارشناسان ميراث فرهنگی تقريباً هميشه قيمتی كمتر از بازار سياه و خريداران عرب و غير عرب اين قرآ‌ن‌ها بر روی نفيس‌ترين و ارزشمندترين هنرنمايی مردم ايران زمين تعيين می‌كردند و صاحبان اين قرآ‌ن‌ها نيز با آگاهی از اين مسئله به راحتی مشتری دست به نقدتری از سازمان ميراث فرهنگی يافته و قرآن خود را به آنها می‌فروختند. قرآنی كه اگر چه مالك مادی آن يك خانواده و يك فرد است اما مالك معنوی آن يقيناً ملت ايران هستند.

مجوز تأسيس و راه‌اندازی موزه‌های خصوصی به موزه‌داران و كلكسيونرها

محمد‌شريف ملك‌زاده، رئيس سازمان ميراث فرهنگی، صنايع دستی و گردشگری در گفت‌و‌گو با خبرگزاری ايكنا با تأييد ضمنی اين مشكل در پاسخ به اين سؤال كه قيمت‌گذاری كم سازمان ميراث فرهگی بر قرآن‌های خطی موجب فروش اين قرآن‌ها به مجموعه‌داران خارجی به خصوص عرب می‌شود، چه اقدامی برای ممانعت از اين كار صورت داده‌ايد، گفت: اولين گامی كه برداشته شد اين بود كه مجوز تأسيس و راه‌اندازی موزه‌های خصوصی به موزه‌داران و كلكسيونرها داده شد.

وی همچنين از تمامی دارندگان آثار باستانی و معنوی در داخل و خارج كشور دعوت كرد تا آثار خودشان را به داخل كشور آورده و با دريافت مجوز تأسيس موزه خصوصی، آنها را در مالكيت خود به نمايش بگذارند.

حجت‌الاسلام والمسلمين فخرالدين صابری، مدير موزه ملی قرآن كريم نيز در اين خصوص با ابراز تأسف از اينكه قرآن‌های خطی كشورمان توسط مردم به مجموعه‌داران، مسئولان كتابخانه‌های ملی و علاقه‌مندان به آثار نفيس در ساير كشورها فروخته و يا از كشور خارج می‌شود، تأييد كرد كه قيمت‌گذاری كم كارشناسان ميراث فرهنگی موجب می‌شود، مردم به جای فروش اين آثار به موزه ملی قرآن يا ساير موزه‌های كشور، اين كتب خطی را با قيمت‌های بالاتر به ساير خريداران اين آثار كه اغلب از ساير كشورها هستند، بفروشند.

وی با اشاره به سفری كه به شهر سن‌پترزبورگ داشته‌، عنوان كرد: در موزه اين شهر آثار ارزشمندی از ايران را مشاهده كردم. آنها و بسياری از مجموعه‌داران كشورهای حوزه خليج فارس با حرص و ولع آثار ارزشمند ايرانی را دريافت و پول كلانی نيز برای آن خرج می‌كنند و اين جای تأسف دارد كه ما متوليان امور در ايران اهتمام در خور و لازمی كه بايد در حفظ و نگهداری اين آثار داشته باشيم، كمتر از خود نشان می‌دهيم.

قيمت‌گذاری كم كارشناسان ميراث فرهنگی موجب می‌شود، مردم قرآن‌های خود را به خارجی‌ها بفروشند

صابری با انتقاد شديد از اينكه مسئولان در خصوص حفاظت از قرآن‌های خطی بيشتر حرف زده شعار می‌دهند و كمتر عمل می كنند، اظهار كرد: اگر كارشناسانی كه بر روی قرآن‌های خطی قيمت‌گذاری می‌كنند، به روز فكر كنند، می‌توانند نظر كارشناسی خود را به گونه‌ای ارائه كنند كه مانع از خروج اين آثار از ايران شود.

اميد قنمی، مديركل دفتر حقوقی و املاك سازمان ميراث فرهنگی، صنايع دستی و گردشگری نيز با تأكيد بر قانونی بودن خريد و فروش قرآن‌های خطی در داخل كشور و غير قانونی بودن انتقال آن به خارج از كشور، عنوان كرد: قرآن‌های خطی كه به صورت خانوادگی به افراد به ارث می‌رسد جزو اموال زير خاكی محسوب نمی‌شود و مالكيت شخصی آن مورد پذيرش دولت است و دولت در خصوص اموال معاصر، اموال روی خاكی و يا اموالی كه به صورت ارث، هديه و ... به كسی رسيده ادعايی ندارد و نگهداری و خريد و فروش آن در كشور نيز با ممنوعيت قانونی مواجه نيست، اما خروج اموال تاريخی، فرهنگی، هنری از كشور حتماً نيازمند دريافت مجوز از سازمان ميراث فرهنگی است و در صورت نداشتن مجوز، خروج آن از كشور تخلف محسوب می‌‌‌شود.

قرآن‌های خطی زیرخاکی نیستند

وی با اشاره به اينكه اگر اثری منحصر به فرد و نفيس باشد مجوز خروج آن داده نمی‌شود و دولت اقدام به خريد آن شیء می‌كند، گفت: بارها پيش آمده كه صاحبان نسخ خطی و يا آثار باستانی و تاريخی از سازمان ميراث فرهنگی درخواست مجوز خروج كرده و به دليل نبود ممنوعيت قانونی مجوز خروج آن صادر شده است.

مديركل دفتر حقوقی و املاك سازمان ميراث فرهنگی در واكنش به اين مسئله كه عنوان شد مجموعه‌داران و خريداران خارجی ساليانه ميليون‌ها دلار به ايران آورده و ده‌ها قرآن خطی را خريداری و با خود به خارج از كشور می‌برند، گفت: اين اقدام اگر به عنوان خريد و فروش عمده صورت گيرد، ما با آن به صورت قانونی برخورد می‌كنيم و اگر به صورت باندی اين كار صورت گيرد كه خسارت معنوی به كشور وارد كند، جلوی آن گرفته می‌شود.

وی با تأكيد بر غيرقانونی بودن خروج قرآن‌های خطی بدون مجوز از كشور گفت: اين اشياء از نظر معنوی متعلق به كشور است.

به گزارش ايكنا، ردپای افراد و باندهای قاچاق كننده قرآن‌های خطی به خارج از كشور را به راحتی می‌توان از مجموعه‌داران و حتی انتشاراتی‌های داخل كشور گرفت، يكی از مسئولان دفاتر انتشاراتی با اشاره به خريد ساليانه رئيس كتابخانه ملی يكی از كشورهای همسايه، گفت: وی ساليانه ميليون‌ها دلار به ايران آورده قرآن‌های خطی را خريداری و به راحتی به خارج از كشور منتقل می‌كند.

اما چه بايد كرد:

قيمت‌گذاری صحيح بر قرآن‌های خطی كه در دست مردم است و آنها قصد فروش آن را دارند، فرهنگ‌سازی در خصوص تعلق معنوی اين قرآن‌ها به نسل‌های گذشته، حال و آينده ايران و لزوم حفظ آنها در داخل كشور، جديت بيشتر مسئولان برای ممانعت از خروج اين قرآن‌ها از كشور، نمايش و معرفی اين قرآ‌ن‌ها به مردم، چاپ و انتشار قرآن‌های خطی برای ملموس‌تر كردن ارتباط مردم با قرآ‌ن‌های خطی و تلاش برای بازگرداندن قرآن‌های خطی به تاراج رفته می‌تواند از اقداماتی باشد كه نه تنها سازمان ميراث فرهنگی بلكه سازمان‌های فرهنگی می‌توانند با انجام آنها به حفظ ميراث ماندگار ماندگارترين كتاب الهی كمك كنند.