امر به معروف و نهی از منكر زمینه‌ساز بسط کل واجبات در جامعه اسلامی است

حجت‌الاسلام والمسلمین عباس حیدری‌پور، کارشناس مذهبی استان ایلام در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه ايلام، با اشاره به این شعار معروف مبنی بر اینکه، «کُلُّ یَوْمٍ عَاشُورَا و کُلُّ أَرْضٍ کَرْبَلاء»، گفت: در ميان خطبه‌های منقول از امام حسين(ع) دو خطبه مشاهده می‌شود كه در فهم وضعيت جامعه اسلامی پيش از قيام حضرت و علل قيام بسيار مؤثراند، يكی از اين دو خطبه يك سال قبل از به درك واصل شدن معاويه در منا با حضور نزديك به 200 نفر از اصحاب پيامبر(ص) و بيش از 700 مرد از تابعان و مردان و زنان بنی‌هاشم ايراد شده است.

وی افزود: امام حسین(ع) در اين خطبه خواهان آن است كه شنوندگان مضامين كلامشان را برای افراد مورد وثوق نقل كنند و به غيره نگويند و همچنين محرمانه بودن اين حركت را می‌رساند اما به لحاظ مضمونی مشتمل است بر ذكر فضائل اهل بيت(ع) و به خصوص حضرت امير(ع) و اخذ تأييد از حضار بر اين فضائل كه بر زبان رسول خدا(ص) شنيده شده است.

حجت‌الاسلام حیدری‌پور، بیان کرد: اما خطبه ديگر هر چند با خطاب «یَا أَیُّهَا النَّاسُ» آغاز می‌گردد ولی آشكارا در می‌يابيم كه مخاطبان، خواص امت پيامبر(ص)، اصحاب و تابعان می‌باشند، چه در اولين جمله و چه در سراسر خطبه، يادآوری كوتاهی منتسبان به دين نسبت به وظائفشان می‌باشد، بنابراين خطبه اخير هم به احتمال قوی يا جزئی از خطبه اول بوده يا در فضايی شبيه به آن ايراد شده است و در هر صورت می‌توان هر دو را به منزله يك كلام در كنار هم و به وسيله هم تفسير نمود.

این کارشناس دینی با اشاره به بخشی از خطبه دوم امام حسین(ع) مبنی بر اینکه، «مصيبت شما عالمان امت از همه بيشتر است، ... زيرا مجاری امور و احكام به دست علما است ... اما اين مقام را از دست شما گرفتند و اين نبود به خاطر تفرقه‌تان از حق و اختلافتان در سنت پيامبر(ص)... »، گفت: براستی ايشان در چه بخشی از سنت پيامبر(ص) اختلاف پيدا كردند؟ واضح است كه سنت پيامبر(ص) بسيار گسترده است و شامل امور كثيری می‌شود و علما در زمان ايراد اين خطبه ظاهراً به بسياری از آن امور عمل می‌كردند.

وی، اضافه کرد: پاسخ اين پرسش در خطبه اول آمده است، حضرت اباعبدالله(ع) مكرراً منزلت و جايگاه اهل بيت(ع) را ياد آور شده و از علما امت می‌خواهد و ايشان هم تصديق می‌كنند باشد كه به يادآورند كه از چه امر مهمی غفلت ورزيده‌اند و نسبت به چه چيزی اختلاف نموده‌اند؛ به عبارت ديگر علت آنكه عالمان و بزرگان امت اسلامی مجاری امور را به دست ظالمانی چون معاويه سپرده‌اند آن است كه در اصل امامت امت از روز اول (سقيفه بنی ساعده) اختلاف پيدا كرده‌اند.

حجت‌الاسلام حیدری‌پور، گفت: اما اگر از اختلاف روز اول بگذريم، آيا نمی‌شود كه دوباره علما و امت نه به شهوترانانی چون معاويه امور را بدست گيرند؟، پاسخ امام حسين(ع) مثبت است چون صريحاً خطاب به بزرگان مسلمانان می‌فرمايند: «و اگر در راه خدا مشكلات و آزارها را تحمل می‌كرديد، زمام امور در قبضه شما قرار می‌گرفت و همه امور با نظر شما گردش می‌كرد، اما اينك چرا باز هم سكوت كرده‌اید و به آن وضعيت ننگين تن داده‌اید».

این مبلغ مذهبی، افزود: امام حسین(ع) به اين سئوال هم جواب می‌دهند، جواب همان است كه درباره علمای دين بنی‌اسرائيل در صدر خطبه فرموده‌اند: «فرار شما از مرگ و دلبستگی به حيات چند روزه دنيا عامل تسليم امور به دست ظالمان است»، آری آزادی از ترس، آزادی از ننگ است و آزادی از امور مادی، عزت دنيا و آخرت را توأم به آدمی می‌دهد.

وی در ادامه به نتيجه كوتاهی علمای امت اسلامی در آن عصر اشاره کرد و گفت: حاصل این کوتاهی این بود که هم عزت علما و بزرگان لگدمال و امور از دست ايشان خارج شد و هم توده مردم لگدمال هواهای نفسانی طاغيان و شهوترانان و اهل ظلم گشتند؛ يعنی نتيجه سستی خواص، هم ضعف و زبونی خودشان و هم ضعف عوام است بر همين اساس حضرت، خطاب به علما و بزرگان امت می فرمايد: «شما ضعفا را تسليم ظالمان نموده‌ايد».

حجت‌الاسلام حیدری‌پور در ادامه به اهمیت امر به معروف و نهی از منكر در این بحث اشاره کرد و اظهار کرد: مقام و موقع امر به معروف و نهی از منكر از آن رو مهم است كه باعث پايداری و ماندگاری و برپا شدن همه واجبات چه خرد و چه كلانشان می‌گردد و اين به خاطر آن است كه این فریضه الهی بنابر فرموده امام حسین(ع)، به اسلام(و تسليم) می‌خواند و از ظلم‌ها باز می‌دارد و ظالم را مخالفت می‌كند و بيت‌المال و غنائم را عادلانه تقسيم می‌نماید و صدقات(حقوق مالی و واجب) را از محل‌هايش اخذ و در جايگاه‌هايش مصرف می‌كند و بدين ترتيب اگر كوتاهی علما در امر به معروف و نهی از منكر حاكمان نبود نه ظالم و ظلمی می‌ماند و نه فرصت‌های نابرابر اجتماعی؛ يعنی امر به معروف و نهی از منكر آنچنان عظيم است كه عدالت اجتماعی را بر پا می‌دارد و ضامن اسلامی بودن جامعه است.

این کارشناس دینی با بیان اینکه اگر خواص به ياری امام حق نشتابند، اهل ظلم بر ايشان چيره می‌گردند و در خاموش كردن نور هدايت تلاش می‌كنند، خاطرنشان کرد: اما چنان نيست كه خداوند اوليای خويش را تنها بگذارد و زمام امور را به دلخواه هواخواهان بگرداند، بلكه او پشتوانه و تكيه گاه ايشان است و نور هدايت خويش را از طريق ايشان متجلی خواهد ساخت؛ آری حادثه كربلا و احياء‌گری آن در عين غربت و قلت كربلائيان تفسير عينی اين كلمات سلسله جنبان كربلا است: «فان لم تنصرونا و تنصفونا قوی الظلمه علیکم و عملوا فی اطفاء نور نبیکم و حسبناالله و علیه توکلنا و الیه انبنا و الیه المصیر...».