امام جواد(ع) حلقه اتصال امامت و نبوت/جوادالائمه(ع) پربركت‌ترين مولود در اسلام بود

حجت‌الاسلام محمدجواد عباس‌زاده، معاون فرهنگی ـ اجتماعی اداره‌كل اوقاف و امور خيريه لرستان در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه لرستان، با تسليت به‌مناسبت سالروز شهادت امام جواد(ع) گفت: امام جواد(ع) از اين جهت حلقه اتصال امامت و نبوت است كه با وجود اينكه پيغمبراكرم(ص) جانشينان خود را با ذكر نام معرفی كرده بودند ولیايشان در حالیكه امام رضا(ع) اواخر عمر را سپریمي‌كرد هنوز متولد نشده بودند و اين فرمايشات نبي‌مكرم اسلام را توسط را توسط دشمنان زير سؤال مي‌برد؛ لذا با ولادت ايشان حقانيت و صداقت پيامبراعظم و اهل‌بيت(ع) بر همگان آشكار شد.

ویبا اشاره به اينكه امام جواد(ع) اولين پيشوای شيعيان بودند كه در سن 8 سالگی به امامت رسيدند خاطرنشان كرد: همان خدايی كه حضرت موسی(ع) را در گهواره به سخن آورد و به او حكم پيغمبری عطا فرمود قادر است كه علم و معرفت و تقوا را نيز به كودك 8 ساله تفضل كند در آن زمان بعضی از مردم اصرار داشتند كه برادر امام رضا(ع) كه شخصيت دانشمندی بود به امامت برسد ولی برادر ايشان دستی بر امام جواد كشيد و گفت: خداوند توفيق رهبری مسلمين را به اين كودك عنايت فرموده است و او امام بر حق و جانشين امام رضا(ع) است.

حجت‌الاسلام عباس‌زاده شهادت امام جواد(ع) در سن 25 سالگی را ناشی از خفقان و ظلم و ستم حاكمان آن عصر عنوان كرد و افزود: عمرهای بسيار كوتاه امام جواد(ع)، امام علی‌النقی، امام حسن عسگری و شهادت اين بزرگواران در سنين جوانی از شرايط سخت و دشوار و محدوديت‌ها و مظلوميت‌های فراوان اين امامان والامرتبه حكايت می‌كند.

معاون فرهنگی ـ اجتماعی اداره‌كل اوقاف و امور خيريه لرستان با اشاره به اينكه ائمه اطهار(ع) در تمام ابعاد سياسی، عبادی، اجتماعی سرآمد روزگار خود و تمام ادوار بودند و هستند، اظهار كردند: عالمان و دانشمندان زيادی به مناظره با امام جواد(ع) پرداختند و ايشان با علم و درايت و برهان و استدلال بر همه پيروز می‌‌شدند.

يادآور می‌شود، 29 ذی‌القعده مصادف با سالروز شهادت حضرت امام محمد تقی جوادالائمه(ع ) است، امام جواد(ع) در اين روز در سال 220 ه به زهر معتصم به شهادت رسيدند، هنگام شهادت از سن مباركشان 25 سال و سه ماه و 12 روز گذشته بود. در شهادت آن حضرت 5 ذی‌القعده، 11ذی‌القعده، 5 ذی‌الحجه سال 219 ه، 6 ذی‌الحجه، آخر ذی‌الحجه هم گفته شده است.

نگاهی به ولادت و زندگانی امام جواد(ع)

امام نهم شيعيان حضرت جواد(ع) در سال 195هجری در مدينه ولادت يافت، نام مباركشان «محمد» معروف به «جواد» و «تقی» است، القاب ديگری مانند: «رضی» و «متقی» نيز داشته، ولی «تقی» از همه معروف‌تر است، مادر گرامی‌اش سبيكه يا خيزران است كه اين دو نام در تاريخ زندگی آن حضرت ثبت شده است.

امام محمد تقی(ع) هنگام وفات پدر 8 ساله بود، پس از شهادت جانگداز حضرت رضا(ع) در اواخر ماه صفر سال 203 ه مقام امامت به فرزند ارجمندش حضرت جوادالائمه(ع) انتقال يافت، مأمون خليفه عباسی كه همچون ساير خلفای بنی عباس از پيشرفت معنوی و نفوذ باطنی امامان معصوم(ع) و گسترش فضايل آنها در بين مردم هراس داشت، سعی كرد ابن الرضا را تحت مراقبت خاص خويش قرار دهد و از اينجا بود كه مأمون نخستين كاری كه كرد، دختر خويش ام فضل را به ازدواج حضرت امام جواد(ع) درآورد، تا مراقبی دائمی و از درون خانه، بر امام گمارده باشد رنج‌های دائمی كه امام جواد(ع) از ناحيه اين مأمور خانگی برده است، در تاريخ معروف است.

حضرت جواد(ع) در دوره‌ای كه فرقه‌های مختلف اسلامی و غير اسلامی در ميدان رشد و نمو يافته بودند و دانشمندان بزرگی در اين دوران، زندگی می‌كردند و علوم و فنون ساير ملت‌ها پيشرفت نموده و كتاب‌های زيادی به زبان عربی ترجمه و در دسترس قرار گرفته بود، با كمی سن وارد بحث‌های علمی گرديد و با سرمايه خدايی امامت كه از سرچشمه ولايت مطلقه و الهام ربانی مايه گرفته بود، احكام اسلامی را مانند پدران و اجداد بزرگوارش گسترش داد و به تعليم و ارشاد پرداخت و به مسائل بسياری پاسخ گفت.

يكی از ابعاد بزرگ زندگی ائمه ما، بعد فرهنگی آن‌ها است. اين پيشوايان بزرگ هركدام در عصر خود فعاليت فرهنگی داشته در مكتب خويش شاگردانی تربيت می‏‌كردند و علوم و دانش‌های خود را توسط آنان در جامعه منتشر می‏‌كردند، اما شرائط اجتماعی و سياسی زمان آنان يكسان نبوده است، مثلا در زمان امام باقر(ع) و امام صادق(ع) شرائط اجتماعی مساعد بود و به همين جهت ديديم كه تعداد شاگردان و راويان حضرت صادق(ع) بالغ بر چهار هزار نفر می‏‌شد، ولی از دوره امام جواد تا امام عسكری(ع) به دليل فشارهای سياسی و كنترل شديد فعاليت آنان از طرف دربار خلافت، شعاع فعاليت آنان بسيار محدود بود و از اين‏ نظر تعداد راويان و پرورش يافتگان مكتب آنان نسبت ‏به زمان حضرت صادق(ع) كاهش بسيار چشمگيری را نشان می‏‌دهد.

مكتب علمی و شاگردان امام جواد(ع)

بنابراين اگر می‏‌خوانيم كه تعداد راويان و اصحاب حضرت جواد(ع) قريب 110 نفر بوده‏‌اند و جمعا 250 حديث از آن حضرت نقل شده، نبايد تعجب كنيم، زيرا از يك سو، آن حضرت شديدا تحت مراقبت و كنترل سياسی بود و از طرف ديگر، زود به شهادت رسيد و به اتفاق نظر دانشمندان بيش از 25 سال عمر نكرد.

درعين حال، بايد توجه داشت كه در ميان همين تعداد محدود اصحاب و راويان آن حضرت، چهره‏‌های درخشان و شخصيت‌های برجسته‏‌ای مانند: علی بن مهزيار، احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی، زكريا بن آدم، محمد بن اسماعيل بن بزيع، حسين بن سعيد اهوازی، احمد بن محمد بن خالد برقی بودند كه هر كدام در صحنه علمی و فقهی وزنه خاصی به شمار می‏‌رفتند و برخی دارای تأليفات متعدد بودند.

از طرف ديگر، روايان احاديث امام جواد(ع) تنها در محدثان شيعه خلاصه نمی‏‌شوند، بلكه محدثان و دانشمندان اهل تسنن نيز معارف و حقايقی از اسلام را از آن حضرت نقل كرده‏‌اند. به عنوان نمونه «خطيب بغدادی‏» احاديثی با سند خود از آن حضرت نقل كرده است. همچنين حافظ «عبد العزيز بن اخضر جنابذی‏» در كتاب «معالم العترة الطاهرة‏» و مؤلفانی نيز مانند: ابوبكر احمد بن ثابت، ابواسحاق ثعلبی، و محمد بن مندة بن مهربذ در كتب تاريخ و تفسير خويش رواياتی از آن حضرت نقل كرده‏‌اند؛ درباره آمد و شد امام در مدينه و احترام مردم نسبت به آن حضرت، اطلاعات مختصری در پاره‌ای از روايات آمده است.

فراخوانی آن حضرت به بغداد، در سال 220، توسط معتصم عباسی، آن هم درست در همان اولين سال حكومت خود، نمی‌توانست بی ارتباط با جنبه‌های سياسی قضيه باشد. به ويژه كه درست همان سال كه حضرت جواد عليه‌السلام به بغداد آمد، رحلت كرد؛ اين در حالی بود كه تنها 25 سال از عمر شريفش می‌گذشت. عناد عباسيان با آل علی(ع) به ويژه با امام شيعيان كه در آن زمان جمعيت متنابهی تابعيت مستقل آنها را پذيرفته بودند، شاهدی است بر توطئه حكومت در شهادت امام جواد(ع)، همچنين خواستن آن حضرت به بغداد و درگذشت وی در همان سال در بغداد، همگی شواهد غيرقابل انكاری بر شهادت آن بزرگوار به دست عوامل عباسی است.

نحوه شهادت حضرت امام جواد(ع)

مرحوم شيخ مفيد، با اشاره به روايتی درباره مسموميت و شهادت امام جواد(ع)، رحلت آن حضرت را مشكوك دانسته است و بنا به روايت مستوفی، عقيده شيعه بر اين است كه معتصم آن حضرت را مسموم نموده است.

پاره‌ای از منابع اهل تسنن، اشاره بر اين دارند كه امام جواد(ع) به ميل خود و برای ديداری از معتصم عازم بغداد شده است. در حالی كه منابع ديگر، حاكی از آنند كه معتصم به ابن زياد مأموريت داد تا كسی را برای آوردن امام به بغداد بفرستد. ابن صبّاغ نيز با عبارت «اِشخاص المعتصم له من المدينة» اين مطلب را تأييد كرده است.