لزوم تغيير موضع ارشاد در حوزه مميزی از مباشر به ناظر

رضا حاجی‌آبادی، مدير انتشارات هزاره ققنوس

رضا حاجی‌آبادی، مدير انتشارات هزاره ققنوس در گفت‌و‌گو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، به بررسی موضوع مميزی پيش از چاپ در حوزه نشر كتاب پرداخت و گفت: از سال‌ها قبل پيشنهاد برداشتن قسمتی از بار مميزی از دوش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را مطرح كرده‌ بودم.

وی در ادامه با بيان اينكه مميزی پيش از چاپ را در اين دوره هشت ساله‌‌ای كه پشت سر گذاشتيم خيلی جدی گرفتيم، در حالی كه مميزی بعد از چاپ و به عبارتی نظارت پس از چاپ را به شكل كامل رها كرده‌ بوديم، اظهار كرد: سال‌های خيلی دور، ارشاد به واسطه حمايتی كه با توزيع كاغذ می‌كرد، به نحوی نظارت اعداد و ارقام را داشت كه اين هم با عدم توزيع كاغذ از بين رفت.

مدير انتشارات هزاره ققنوس گفت: در آن شرايط اگر ناشری برای چاپ كتابی مثلاً پنجاه بند كاغذ می‌گرفت، بايد گزارش می‌داد و دروغ‌نويسی در تيراژ ممكن نبود؛ چراكه بخشی به نام شمارش صحافی در ارشاد وجود داشت كه بر صحت گزارشات ناشران نظارت می‌كرد.

ممیزی پیش از چاپ در 8 سال گذشته خیلی جدی‌ گرفته شد

وی عنوان كرد: فكر می‌كنم بايد به وضعی ميان مدل فوق بايد برسيم، هم اينكه همه بار مسئوليت را بر گردن ارشاد نيندازيم و مؤلف، نويسنده و ناشر را نسبت به محتوای توليد شده خصوصاً در حوزه نشر آثار دينی و قرآنی بی‌مسئوليت و بی‌توجه نكنيم و از سويی نيز از نظارت‌های پس از چاپ غافل نشويم.

حاجی‌آبادی افزود: در مدل توزيع كاغذ نيز بعضاً شاهد چاپ‌های دروغين بوديم كه حتی برخی ناشران دولتی در مورد كتاب‌های خاصی به چاپ بيستم می‌رسند؛ در حالی كه بين چاپ دهم تا هجدهم هيچ فاصله‌ای وجود ندارد و اصلاً كتابی چاپ نشده است.

وی گفت: بايد همه آمارها واقعی باشد تا بر همان مبنا بتوان تحليل كرد و به نتيجه رسيد. بر اين مبنا است كه می‌توان فهميد مردم چه كتابی می‌خوانند و چه ميزان مطالعه دارند.

ضرورت اتخاذ روشی میانه در ممیزی

اين كارشناس حوزه نشر با بيان اينكه پنج سال قبل هم به مسئولان معاونت فرهنگی گفتم كه اين سياست يك بام و دو هوا در حوزه مميزی پاسخگوی نيازهای جامعه نيست، ادامه داد: اگر كتاب را رسانه‌ در نظر بگيريم، شاهد برخورد دوگانه هستيم؛ در حالی كه هر دو رسانه مكتوب هستند و با فكر جامعه سر و كار دارد.

حاجی‌آبادی ادامه داد: اتفاقی كه می‌افتد آن است كه در حوزه مطبوعات با آن شمارگان بالا به خبرنگار و مدير مسئول اعتماد می‌شود و پس از انتشار اگر كسی شكايتی داشته باشد، برابر قانون با آن برخورد می‌‌شود؛ اما در حوزه كتاب، حتی برای چاپ دويست جلد از يك كتاب هيچ اعتمادی به ناشر و مؤلف وجود ندارد.

مدير انتشارت هزاره ققنوس در تبيين عواقب اين نوع برخورد دوگانه اظهار كرد: در حالی كه اگر كسی در مطبوعات به خطا و كذب مطلبی را نشر دهد، خود نگارنده مسئول است و پاسخگو؛ در مورد كتاب، نويسنده و ناشر با اين توجيه كه از فيلتر مميزی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گذشته است، از زير بار مسئوليت شانه خالی می‌كند و می‌گويد اگر شكايتی داريد به ارشاد مراجعه كنيد چون آنها مجوز داده‌اند.

باید به ناشر و مؤلف اعتماد شود

وی با بيان اينكه بايد حد و مرزی بسيار شفاف و به دور از هر گونه اعمال سليقه، برای ناشران در حوزه مميزی ايجاد شود، عنوان كرد: البته بايد در اين دستورالعمل ضررهای متوجه ناشر نيز مورد نظر واقع شود و برای اين موضوع شايد نياز باشد قوانين مربوط به نشر كه خيلی هم قديمی هستند، اصلاح شود.

حاجی‌آبادی با بيان اينكه توقع انجام صحيح همه مسئوليت‌های سنگينی كه برعهده وزارت ارشاد قرار داده ‌شده است نيز ممكن نيست، ادامه داد: بهره‌گيری از مدل‌های موفق در جهان ثابت می‌كند كه ارشاد بايد از وضعيت مباشرتی به وضعيت مديريتی و راهبردی تغيير موضع دهد و كار اجرا را برعهده تشكل‌ها و نهادهای خصوصی قرار دهد.

وی ادامه داد: با فرض اين وضعيت اگر خطايی صورت بگيرد، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می‌تواند در نقش مدعی‌العموم وارد شود و از حق جامعه به واسطه تشنج موارد خلاف واقع دفاع كند و از چاپ و نشر يك كتاب جلوگيری كند، اما امروز وضعيت اين‌طور نيست. ارشاد مجوز می‌دهد، بعد خودش جلوی نشر آن را می‌گيرد يا با تغيير يك مدير، چاپ كتابی كه به نوبت‌های بالاتر رسيده، متوقف می‌شود.