تمدنسازی اسلامی از طریق پیوند با ولایت میسر میشود/تحجر؛ مانع شکلگیری تمدن
گروه اندیشه: رئیس مؤسسه حکمت و فلسفه ایران با تشریح نسبت ولایت و تمدن عنوان کرد: اگر بخواهیم به تمدن نوین اسلامی برسیم راه آن پیوند با ولایت است و این امر از طریق پیوند با فقیه میسر میشود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) شعبه خوزستان، حجتالاسلام عبدالحسین خسروپناه، رئیس مؤسسه حکمت و فلسفه ایران در ادامه دومین همایش بینالمللی علمی ولایت که 11 آبانماه برگزار شد، به رابطه و نسبت ولایت و تمدن پرداخت و اظهار کرد: اگر بخواهیم به تمدن نوین اسلامی برسیم این امر جز از طریق پذیرش نظری و علمی ولایت امکانپذیر نیست و این امر در تاریخ هم قابل اثبات است؛ زمانی که مسلمانان از نازلترین درجه (محبت) تا عالیترین درجه(پذیرش ولایت) اهل ولایت بودند تمدن در تاریخ اسلام شکل گرفت.
وی ادامه داد: مقصود از تمدن مجموعهای از دستاوردهای نرمافزاری و سختافزاری در راستای پیشرفت و تعالی بشر است. ولایت نیز عبارت از پیوند وثیق جامعه با ولی و ولی با امام است؛ چرا که این پیوند دوسویه است.
خسروپناه تصریح کرد: هر انسانی میداند که بهکارگیری عقل و تجربه از عوامل پیشرفت و رشد جوامع است و از میان صحابه نبی مکرم اسلام(ص) هیچ شخصیتی به اندازه حضرت امیرالمؤمنین(ع) بر این دو عنصر تأکید نکردهاند.
وی با تأکید بر ضرورت تحقیق درباره بررسی تجربه و تعقل از منظر حضرت علی(ع) عنوان کرد: حضرت علی(ع) در نهجالبلاغه میفرمایند: کسی که از آزمایشها و تجارب خداوند بهره میبرد از هیچ پند و اندرزی بهره نخواهد برد و در جایی دیگر فرمودند: چنین شخصی گرفتار کوتهفکری خواهد بود، چراکه تجربه، عرصههای جدیدی را به روی بشر باز میکند. همچنین ایشان در حکمت 38 میفرمایند: بزرگترین فقر بیخردی است.
وی ادامه داد: احادیث زیادی از حضرت علی(ع) وجود دارد که هیچ کدام از صحابه به اندازه ایشان از تجربه و خردورزی سخن نگفتند، اما آیا تجربه و خردورزی برای رسیدن به تمدن کافی است؟ شاهد آنکه تمدن مدرنی که غرب پدید آورده زائیده عقل و تجربه است. اما همین تمدن در کنار آسایشی که برای بشر ارمغان آورده، آرامش را از او گرفته است. بشر امروز گرفتار از خودبیگانگی، بحران هویت، بحران محیط زیست و بحران امنیت است.
وی با طرح این پرسش که کاستی این تمدن کجاست، گفت: حضرت علی(ع) جواب میدهند که اینجا جای ضرورت بعثت انبیا(ع) است که جلوی این بحران را میگیرد. اینکه حضرت علی(ع) در خطبه نخست نهجالبلاغه میفرمایند: و یثیروا لهم دفائن العقول؛ شکوفایی عقل با بعثت پیامبران صورت میگیرد، عقلی که بحرانزا نباشد.
رئیس مؤسسه حکمت و فلسفه ایران افزود: اگر ولایت تحقق پیدا میکرد و مردم آن را میپذیرفتند از طریق پذیرش آن و معارف حضرت علی(ع)، در کنار وحی از عقل و تجربه و در کنار عقل و تجربه از وحی استفاده میکردند، در این صورت آیا جامعه اسلامی دچار چنین وضعیتی میشد.
وی عنوان کرد: اگر گروهی به اسم تکفیری پیدا میشوند، غیر از ضرر و زیانهایی که به امت اسلامی وارد میکنند، بدتر از آن نمیگذارند تمدنی شکل پیدا کند؛ چون از عوامل تحجر، نفی عقلانیت است و وقتی تحجر پدید آمد تمدن شکل نمیگیرد و جامعه پیشرفت نمیکند. آن وقت به جای ولایت حضرت علی(ع) ولایت اجانب را میپذیرند. این به جهت آن است که از ولایت جدا شدند یعنی اگر حداقل ولایتپذیری را هم داشتند این اتفاق نمیافتاد.
وی با اشاره به نقش بسزای علمای اسلامی در دوره تمدنسازی گذشته اسلامی گفت: شخصیتهایی همچون جابرین حیان، محمد بن موسی خوارزمی، ابوعلی سینا، زکریا، فارابی تا شخصیتهایی مثل خواجه نصیر طوسی و شیخ بهایی منشأ تمدن بودند. این افراد از طریق پیوند با ولایت، خرد و تجربه و وحی را با هم جمع کردند تا توانستند تمدنسازی کنند. ابوعلی هم از جایگاه استقراء(تجربه)، هم از جایگاه عقل و هم از جایگاه وحی سخن گفت؛ چرا که در مکتب حضرت امیرالمؤمنین(ع) درس خوانده است.
خسروپناه در ادامه با بیان اینکه منشأ همه حوزههای علمیه که نام آنها در تاریخ برده شده است، از حوزه بصره، بغداد، نجف، یمن، اندلس، ری، قزوین و قم از کربلا آغاز میشود، بیان کرد: شهادت امام حسین(ع) بود که باعث شد حوزهها شکل بگیرد. وجود حوزهها معلول کربلاست. اجتماع بزرگان و محدثان برای زیارت امام حسین به تبع سیره امام علی بن حسین(ع)، امام باقر و امام صادق(ع) باعث شد آنجا حوزه تشکیل دهند.
خسروپناه در پایان اظهار کرد: پیوند امت با ولایت هم میتواند منشأ توسعه حوزههای علمیه شود و هم میتواند منشأ پیشرفت علومی همچون جبر و ریاضیات و پزشکی و ... شود. اگر بخواهیم به تمدن نوین اسلامی برسیم راه آن پیوند با ولایت است و این امر از طریق پیوند با فقیه میسر میشود.
