ابعاد آموزشی و فرهنگی وقف در جوامع اسلامی بسیار گسترده است
گروه اجتماعی: معاون فرهنگی تبلیغات اسلامی گیلان گفت: ابعاد آموزشی و فرهنگی وقف در جوامع اسلامی بسیار گسترده است؛ در واقع وقف به عنوان یک منبع مستمر مالی مراکز علمی پشتوانه مردمی داشته است و بسیاری از مدارس و مراکز علمی در جهان اسلام از طریق وقف ایجاد شده است.
حجتالاسلام والمسلمین گلمیرزاده، معاون فرهنگی، پژوهشی و آموزشی تبلیغات اسلامی استان گیلان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از گیلان، با بیان اینکه وقف از افتخارات دین مبین اسلام است، اظهار کرد: وقف به طور غیر مستقیم در قرآن و به طور مستقیم در سیره پیامبر(ص) و ائمه معصومین(ع) به آن توجه فراوان شده است؛ در واقع از نظر اسلام وقف راهگشایی برای رفع محرومیتهای مادی و معنوی جامعه و یادگاری ابدی و جاودان از کرامت و سخاوت انسان به بشریت و پیوند با آفریدگار متعال است.
وی با اشاره به اهمیت وقف از دیدگاه قرآن کریم و ائمه اطهار(ع)، بیان کرد: هر چند در هیچ یک از آیات قرآن صریحا به وقف اشاره نشده است، اما علمای اسلام از کلیت برخی مفاهیم اخلاقی که در قرآن ذکر شده است چنین نتیجه میگیرند که وقف مورد تأیید قرآن است؛ قرآن در توسعه فرهنگ وقف در جامعه اسلامی تأثیر محتوایی و موضوعی داشته است و آیه «فَمَن بَدَّلَهُ بَعْدَ مَا سَمِعَهُ فَإِنَّمَا إِثْمُهُ عَلَى الَّذِینَ یُبَدِّلُونَهُ إِنَّ اللّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ» سوره بقره در وقفنامهها نشانه تأثیر قرآن بر گسترش فرهنگ وقف در جامعه اسلامی است.
پیشینه وقف در ایران
حجتالاسلام گلمیرزاده افزود: همچنین رفتار و شیوه پیامبر(ص) و ائمه معصومین(ع) به صورت قول یا فعل در رواج و گسترش وقف از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ به موجب تأکیدی که آن بزرگواران به مسئله وقف داشتند مسلمانان بخشی از امکانات مالی خود را وقف کردند؛ البته عمل آنها به وقف نیز بر رفتار مسلمانان تأثیر گذاشت.
این کارشناس دینی به پیشینه وقف در ایران اشاره کرده و گفت: در کشور ما نیز از گذشتههای دور سنت حسنه وقف مرسوم بوده است؛ مرحله اول توسعه وقف در ایران در دوره سامانیان بود که در این دوره برای اداره موقوفات تشکیلاتی به نام دیوان اوقاف به وجود آمد، اما با حمله مغولان به ایران، وضع موقوفات آشفته شد؛ با روی کار آمدن صفویان وضع موقوفات دوباره سر و سامان گرفت و در دوره قاجاریه رو به فزونی گذاشت؛ در سال 1289 قانون وزارت معارف و اوقاف تصویب شد، ولی چون این قانون دارای اشکالات شرعی و اجرایی بود، پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با فتوای امام خمینی(ره) قانون جامع اوقاف مطابق احکام و شریعت اسلام و در نظر گرفتن راهکارهای اجرایی تهیه و به تصویب رسید.
معاون فرهنگی تبلیغات اسلامی گیلان فرهنگ وقف را موضوعی جهانی دانست و بیان کرد: سنت وقف ویژه کشورهای اسلامی و شرقی نیست، بلکه در میان کشورهای آلمان، فرانسه و نظامهای دیگر نیز تشکیلات عامالمنفعهای وجود دارد که کارکرد آنها شبیه نهاد وقف است.
کارکرد فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی وقف
این مسئول فرهنگی در ادامه به کارکردهای وقف در جامعه اشاره کرده و افزود: وقف در جامعه دارای سه دسته کارکرد فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است؛ اولین و مهمترین کارکرد وقف از گذشتههای دور تاکنون کارکرد فرهنگی است و در بعد اجتماعی همچون چتری بزرگ سایه خود را بر سر نیازمندان میگستراند؛ همچنین به لحاظ اقتصادی ماهیت اوقاف جنبه اقتصادی دارد و به عنوان پشتوانه قوی مالی برای دولت مطرح است و به سبب آثار مثبت اقتصادی وقف در جامعه اسلامی، اسلام عمل به وقف را در ردیف ایمان به خدا، رسول خدا و روز قیامت قرار داده است.
وی متذکر شد: ابعاد آموزشی و فرهنگی وقف در جوامع اسلامی بسیار گسترده است؛ در واقع وقف به عنوان یک منبع مستمر مالی مراکز علمی پشتوانه مردمی داشته است و بسیاری از مدارس و مراکز علمی در جهان اسلام از طریق وقف ایجاد شده و گسترش یافتهاند و بسیاری از عالمان بزرگ با استفاده از درآمدهای اوقاف توانستهاند به مدارج عالی علمی برسند.
حجتالاسلام گلمیرزاده خاطرنشان کرد: استفاده از درآمدهای وقف برای ساخت مساجد، دانشگاهها،خوابگاههای دانشجویی، تأسیس کتابخانههای عمومی، مجالس عزاداری ائمه(ع)، مسابقات قرائت قرآن در سطح بینالمللی و... از دیگر کارکردهای فرهنگی و آموزشی وقف است و توسط وقف است که مسلمانان توانستهاند از طریق مدارس دینی موقوفه بهترین شاهکارهای خود را به جهانیان معرفی کنند و علم و دانش آنها از طریق اوقاف گسترش و رواج یافته است.
