دوره معاصر، شکوهمندترین عصر شعر عاشورایی است
گروه هنر: دوره معاصر، از شکوهمندترین دورههای شعر عاشورایی است و با وجود مبارزه و معارضهای که با مظاهر دین در آغاز آن صورت میگیرد، شاعران آئینی و عاشورایی، این چراغ را روشن نگه داشته و حتی آن را عاشقانهتر میسرایند.
منصور کلامیفرد، دبیر انجمن ادبی فریاد زنجان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از زنجان، در تحلیل شعر عاشورایی، گفت: غلامرضا کافی، نویسنده کتاب «شرح منظومه ظهر»، شعر عاشورا را نوعی از شعر فارسی دانست که با همه فراوانی و با آنکه یکی از کاربردیترین انواع شعر فارسی به حساب میآید، کمتر مورد تحلیل و نقد همهجانبه قرار گرفته است.
وی افزود: بیگمان هنوز منبع قابل توجهی که شعر عاشورا در آن بهخوبی واکاوی شده باشد، پدید نیامده است و منابع در دسترس نیز شیوه آکادمیک نداشته، دورههای تاریخی در آن دستهبندی نشدهاند و حجم بالای اشعار عاشورایی و شاعران فراوان آن و زایش و روزآمد بودن اینگونه آثار ادبی نیز باعث میشود تا آثار پژوهشی، زود کهنه شوند.
امام سجاد(ع)، از نخستین سخنسرایان عاشورایی است
دبیر انجمن ادبی فریاد زنجان ابراز کرد: میتوان شعر عاشورا را در زبان عربی، همزاد واقعه عاشورا و در زبان فارسی همزاد شعر پارسی پس از اسلام دانست و بیان کرد که نخستین سخنسرایان درباره عاشورا، همان اصحاب آن واقعه نظیر حضرت امکلثوم(س)، امام سجاد(ع) و بشیر بودند.
کلامیفرد با تأکید بر اینکه دورههای شعر عاشورایی را در چهار عصرمیتوان بررسی کرد، اظهار کرد: عصر نخست، شامل قرنهای چهارم تا پایان قرن نهم است که شعر عاشورایی در این دوران، تلمیح و تلویح نام دارد و بهصورت مستقیم با نوع حکومت و اندیشه حاکم بر زمان، در پیوند بوده و پرداختن صریح به شعر عاشورایی، به ندرت و گهگاه اتفاق میافتاده است، مگر شاعری شیعگی خود را جسورانه ابراز کرده باشد.
اشعار عاشورایی دوره صفویه، غرق در مضامین شاعرانه است
این شاعر برجسته زنجانی با اشاره به اینکه رفتهرفته با کاسته شدن از استیلای حاکمان، شعر عاشورایی ظهور بیشتری از خود نشان میدهد و در قرون هشتم و نهم، شعر عاشورایی بیپرده به ظهور میرسد، عنوان کرد: عهد صفویه، عصر دوم شعر عاشورایی است که در آن علاوه بر آنکه بر حجم شعر عاشورایی افزوده میشود، اشعار غرق در اغراقهای شاعرانه شده و همنشینی آن با سبک هندی در این امر کمک مضاعفی محسوب میشود.
وی روزگار قاجار را عصر سوم شعر عاشورایی دانست و تصریح کرد: این زمان، عصر حوصلهمندی است و تا پیش از روزگار مشروطیت که شعر عاشورا را نیز به مبارزه تهییج کرد، دوره منظومهپردازی به حساب میآید و تلفیق حماسه و عرفان در این منظومهها، از برجستهترین ویژگیهای این دوره است.
جستوجوی عاشورا در حوزه عرفان؛ از نتایج شعرعاشورایی دوره قاجار
دبیر انجمن ادبی فریاد زنجان ادامه داد: نتیجه عبور از اغراق و خرافهپردازی عصر دوم در شعر عاشورایی، پرداختن به مضامین عرفانی و ماورایی در عصر سوم بوده و نگاه تازه به واقعه عاشورا و جستوجوی این حادثه در حوزه عشق و عرفان از نتایج شعرعاشورایی دوره قاجار بهشمار میآید.
کلامیفرد با بیان اینکه عصر چهارم شعر عاشورایی از سال 1300 تا 1380 شمسی بوده است، خاطرنشان کرد: این عصر در دو بخش قبل و بعد از انقلاب اسلامی مورد تحلیل قرار گرفته و از شکوهمندترین دورههای شعر عاشورایی به حساب میآید و با وجود مبارزه و معارضهای که با مظاهر دین در آغاز این عهد صورت میگیرد، شاعران آئینی و عاشورایی، این چراغ را روشن نگه داشته و حتی آن را عاشقانهتر میسرایند.
افزایش رویکرد شعرا به اشعار عاشورایی، پس از انقلاب
وی عنوان کرد: با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، رویکرد شعرا به سرودن اشعار عاشورایی بیشتر شده و شعر عهد انقلاب، همچنانکه از نظر بافت و ساخت، از نوآوریهای شعر معاصر سود میبرد، مفاهیم ارزشی و تعالیم مذهبی و سیاسی انقلاب و رهبران آن را نیز جانمایه خود میکند و از نکتههای برجسته در شعر عاشورایی معاصر، همراهی سیاسی آن است که در دهه 40 و 50 که اوج مبارزات سیاسی ملت ایران است، شاعران بر اساس برداشت «حکومت براندازانه» از عاشورا، مفاهیم سیاسی و مبارزهطلبانه را در شعرهایشان جای دادهاند؛ همچنانکه پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، شعر عاشورایی با انقلاب و جنگ هشت ساله نیز همراه شده است.
این شاعر برجسته زنجانی تأکید کرد: آثار «سوگ جلال» که سرودن مرثیه با حفظ شکوه و شأن امام حسین(ع) و اصحاب ایشان است، با «سوگ ملال» که سرودن مرثیههای ذلیلانه و بدون رعایت نکتههای ظریف امامشناسی است، باید از هم متمایز باشد.
کلامیفرد با تأکید بر اینکه در شعر عاشورایی هر دو منظر ساختار و محتوا اهمیت دارند، تصریح کرد: دو شکل شعری بدیع قالب «نوحه» با انعطاف شگفتانگیز خود و شعر «تعزیه» در ادبیات فارسی، نظیری ندارند و به شعر عاشورایی اختصاص دارند.
دبیر انجمن ادبی فریاد زنجان در پایان یادآور شد: شعر عاشورا به دلیل بنیان مذهبی خود، با آیات قرآن کریم، احادیث معصومین(ع)، اصطلاحات و عبارات دینی و فقهی پیوند خورده و با اقبال علمای دین روبرو شده است.
