شایعه؛ پیامی برگرفته از اطلاعات کاذب/ فقر فرهنگی زمینهساز بروز شایعه در جامعه است
گروه اجتماعی: شایعه پیامی است که از یکسری اطلاعات نادرست و بعضاً کاذب نشئت میگیرد که در واقعیت صحت ندارد و از فردی به فرد دیگر و از گروهی به گروه دیگر منتقل میشود بدون آنکه منشأ و منبع مشخصی داشته باشد.
عباس امام جمعه، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اراک در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از استان مرکزی، گفت: یکی از آسیبهایی که امروز در جامعه ما وجود دارد و بسیار هم مشهود است و در اکثریت موارد سبب ایجاد ناامنی و بحرانهایی در سطوح مختلف جامعه اعم از فرهنگی، اجتماعی و سیاسی شده است، مسئله شایعه پردازی و شایعهپراکنی است که بهعنوان یک آسیب اجتماعی در جامعه امروزی رواج یافته است.
وی بیان کرد: شایعه یکی از رایجترین رفتارهای ذهنی و حرفسازیهایی است که در جهت تشویق، ترغیب و اعتراض به یک شخص یا جریانی خاص مطرح میشود و مقداری هم در آن بزرگ نمایی و غلوکردن مقاصد وجود دارد و برای اینکه افراد شایعهپرداز به مقصودی که مورد نظردارند، دست یابند.
امامجمعه با اشاره به نقش پررنگ صنعت غلو، اغراق و سخنان کاذب در شایعه، ادامه داد: شایعه بیش از اینکه بخواهد عقلانیت، تفکر علمی و تجربه سلیم مخاطب را تقویت کند، بیشتر به دنبال تحریک و بهرهبرداری از توهم، خیالات، احساس محرومیت و آمال مخاطب است و بعد بر حسب آن شروع به نتیجهگیری و انتشار در بین جوامع میکند.
عضوهیئت دانشگاه آزاد اراک خاطرنشان کرد: معضل شایعه چه از موضع رسانههای جمعی، عموم مردم و یا مسند برخی سکوهای سازمانی، اداری و سیاسی مطرح شود؛ مانند سنگی است که از قله یک کوه برفی شروع به حرکت میکند و تا رسیدن به پایین قله تبدیل به بهمن بزرگی میشود که در مسیرهای اصلی زندگی مردم و جادههای ارتباطات اجتماعی و فرهنگی جوامع قرار گرفته و با متلاشیشدن در این مسیر، ذهن و فکر مخاطبان را درگیر کرده و ناامنی را رقم میزند.
امام جمعه ادامه داد: شایعه و شایعهسازی خاص جوامع یا دوران ما نیست و درهمه کشورها و دورانها با فرهنگهای مختلف قابل مشاهده است و کارکردها و تبعات متفاوتی نیز برای جوامع و اقشار آن در پی دارد که از جمله آن میتوان به بروز کشمکش، بیاعتمادی، تضاد، تفرقه و امثال آن اشاره کرد.
ابعاد و کارکردهای شایعه در جامعه
مدرس دانشگاههای اراک اظهار کرد: شایعه دارای ابعاد و کارکردهای گستردهای است که در زمانهای بحرانی و نابهنجار بروز میکند و آن را میتوان در کنار تبلیغ، اخبار کارشناسی شده، استدلال عقلی و گزارش قرار داد؛ چرا که شایعه نه استدلال، تجربه، گزارش سازمانی، تبلیغ و ....؛ بلکه فقط شایعه است.
وی ادامه داد: در واقع شایعه نوعی جوسازی، فضاسازی فرهنگ تودهای مردم و گزارش تأیید نشدهای از وقایع است که به تعریف و تبیین وضعیتهای مهمی که به صورت دو پهلو ظاهر میشود، کمک میکند و مردم آن را برای نشان دادن گرایشها و رغبتهای خود دامن میزنند.
این مدرس جامعهشناسی اظهار کرد: شایعه در واقع پیامی است که از یکسری اطلاعات نادرست و بعضاً کاذب نشئت میگیرد که در واقع صحت ندارد و در میان مردم رواج مییابد و از فردی به فرد دیگر و از گروهی به گروه دیگر منتقل میشود بدون آنکه منشأ و منبع مشخصی داشته باشد.
بررسی علل شایعه از دیدگاه جامعهشناسی فرهنگی
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اراک خاطرنشان کرد: از دیدگاه جامعهشناسی فرهنگی سه زمینه عمده بیکاری، فقر نسبی و عدم بهرهگیری از علم غنی در انتقال شایعه و گسترش معضل شایعهپراکنی دخالت مستقیم و مؤثر دارد و این عوامل زمینهساز کنش متقابل اقشار در شکلگیری و رواج شایعه است.
وی ادامه داد: در جوامعی که بیکاری آشکار و پنهان وجود داشته باشد مردم از روی سرگرمی و به تبع داشتن فرصتهای آزاد به شایعات دامن میزنند و به افراد دیگر منتقل میکنند و این یعنی اینکه اقتضای بیکاری و سرگردانی افراد است که سببساز افزایش و گسترش شایعهپردازی و شایعهپراکنی در جامعه میشود.
معضل شایعه، پدیدهای اجتماعی با کارکردهای مختلف است
امام جمعه افزود: معضل شایعه پدیدهی اجتماعی با کارکردهای مختلف است که زندگی بسیاری از انسانها را دستخوش دگرگونی میکنند و مانند ماده غذایی کپک زدهای است که در محیطهای پیرامونی پدیده شروع به رشد و نمو کرده و به واسطه بیکاری مردم سراسر جامعه را در بر میگیرد.
وی گسترش فقر نسبی و محرومیت معیشتی مردم را دومین عامل بروز شایعه عنوان کرد و گفت: مردم زمانی که از نظر معیشتی، روانی و رفتاری دچار بحران شده و چیزی را بیش از حد توان حیاتی خود تجربه میکنند به شایعات دامن زده و مانند آتشی زیر خاکستر در مواقع بحران حرفی را که میشوند برای موجه نشان دادن خود و یا جبران فقر محرومیت نسبی و فرهنگی به شایعهپراکنی میپردازند.
جامعه شناس فرهنگی استان مرکزی اظهار کرد: یکی از مهمترین عواقب منفی و بحرانساز شایعه ایجاد زمینه برای گسترش کپکهای فرهنگی حاصل از شایعهسازی است؛ چرا که افراد بعضاً حرفی را که میشنوند بدون هیچ تأمل و تعللی در صحت و سقم شنیدهها آن را انتقال میدهند.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اراک در پایان بیان کرد: برخی از محرومیتهای اخلاقی مانند حسادت، بدخواهی، تفرقه، دوبه هم زنی، چشم و همچشمی و... که زمینه و کشتگاه آن محرومیت نسبی یا فقر زیستی و معیشتی افراد است باعث رونق شایعه و گسترش آن در جوامع خواهد شد.
ادامه دارد...
