
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا)، پس از اجرای چندین دوره از طرح ارزیابی و اعطای مدرک تخصصی به حافظان قرآن از سوی سازمان دارالقرآنالکریم، این توقع در جامعه قاریان و اساتید قرآن کشور نیز ایجاد شد که اگر قرار است حافظان قرآن کریم با شرکت در طرح ارزیابی و اعطای مدرک تخصصی، میزان توانمندی و مهارت خود را از طریق پشت سر گذاشتن چندین آزمون بسنجند و پس از کسب امتیازات لازم در این آزمونها، مدرک درجه یک یا مدرک درجه دو حفظ قرآن را دریافت کنند، چرا قاریان و اساتید قرآنی این امکان را نداشته باشند که با شرکت در آزمونهای تخصصی و حرفهای، علاوه بر محک زدن توانمندیها و مهارتهای خود، فرصت دریافت مدرک درجه یک یا دو قرائت و استادی قرآن را کسب کنند و به عنوان استاد قرائت و آموزش قرآن به فعالیت خود ادامه دهند.
از طرف دیگر پس از فرمایشات رهبر معظم انقلاب در جمع جامعه قرآنی کشور طی دو سال گذشته مبنی بر اینکه «باید شاخصهایی وجود داشته باشد که قاریان ممتاز و قرائت ممتاز مورد ارزیابی قرار گیرد و نتایج آن در اختیار افکار عمومی گذاشته شود»، شورای عالی انقلاب فرهنگی بر آن شد تا طرحی را آغاز کند که در آن قاریان قرآن کشورمان به عنوان هنرمندان یک هنر دینی و البته سرآمد هنرهای دینی، درجهبندی شوند و پس از گذراندن آزمونهای مشخص و کسب مدرک درجه یک یا درجه دو قرائت و استادی قرآن، شخصیتی پیدا کنند که این شخصیت اجتماعی آنها قابل احصاء و قابل طرح باشد و همچنین از نظر حقوقی و شغلی، مدارک درجه یک و دو قرائت آنها با مدارک دانشگاهی در سطح تکمیلی معادلسازی شود و این هنرمندان هنر دینی بتوانند در کنار قرائت حرفهای قرآن، در مشاغل و پُستهای اداری نیز به کار گرفته شوند.
بر این اساس، کارگروهی در شورای عالی انقلاب فرهنگی برای اجرای طرح اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآن کریم آغاز به کار کرد که این کارگروه پس از تدوین آییننامه طرح در سال 90، مسئولیت اجرای طرح را به شورای عالی قرآن واگذار کرد و شورای عالی قرآن طی دو سال گذشته، دو دوره از این طرح را برگزار کرده و هماکنون نیز دوره سوم طرح ارزیابی و اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآن کریم را آغاز شده است.
تسهیل ارتباط قاریان و دستگاههای دولتی با دریافت مدرک تخصصی قرائت
سیدعلی سرابی، قائم مقام شورای عالی قرآن درباره اهداف کلی این طرح که از جمله مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی است، میگوید: اولین هدفی که در اجرای این طرح دنبال میشود، قانونمند کردن و تسهیل تعامل و ارتباط قاریان و اساتید قرآنی با دستگاههای مختلف است تا سازمانها و نهادهای مختلف بتوانند از خدمات این چهرههای قرآنی استفاده کنند؛ به طور مثال اگر یک استاد قرآن در یکی از رشتههای دانشگاهی در دروس تخصصی تدریس میکند، باید برای آن دانشگاه مشخص باشد که سطح علمی و مدرک این استاد قرآن در چه حدی است و همچنین بسترسازی و زمینهسازی برای رشد و ارتقای علمی و مهارتی قاریان، اساتید و معلمان قرآن از دیگر اهدافی است که در طرح اعطای مدرک تخصصی به قاریان دنبال میشود.
قائم مقام شورای عالی قرآن با اشاره به آییننامه طرح اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآنی که از سوی کارگروه مرتبط تدوین شده و در اختیار شرکت کنندگان این طرح قرار میگیرد، میگوید: در این آِییننامه تمامی فاکتورها، عوامل ارزیابی و جایگاه علمی فن قرائت و تدریس قرآن به طور دقیق مشخص شده است تا افرادی که میخواهند وارد این عرصه شوند، به درستی بدانند که باید چه علوم و فنونی را فرا بگیرند و به این فاکتورها و عوامل ارزیابی مسلط شوند که البته این امر، عامل مهمی در رشد و ارتقای اساتید و قاریان قرآن خواهد بود.
در این میان کارشناسان و مسئولان قرآنی کشورمان نیز درباره آییننامه طرح اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآن نظرات مختلفی دارند؛ اخواناقدم، کارشناس و داور مسابقات قرآن با تأکید بر اینکه ضرورت اجرای این طرح یک ضرورت عقلی، منطقی و غیرقابل انکار است، با بیان انتقاداتی بر آییننامه این طرح میگوید: در بررسی آییننامه، این پرسش مطرح میشود که آیا این آییننامه با واقعیتها تطبیق دارد یا فاصله دارد؟
آییننامه طرح اعطای مدرک به قاریان قرآن، چشمانداز دوری را متصور شده
حسین اخواناقدم ادامه میدهد؛ آن چه که در قالب آییننامه به تصویب رسیده و به شورای عالی قرآن ابلاغ شده است، نشان از آن دارد که این آییننامه چشمانداز بسیار دوری را برای انتخاب بهترینها در امر قرائت متصور شده است که به نظر میرسد دستیابی به این پارامترها و مواد آییننامه کار چندان سهل و راحتی نباشد و این در حالی است که در طرح اعطای مدرک تخصصی به حافظان قرآن کریم از سوی سازمان دارالقرآنالکریم در حال اجرا است، دستیابی حافظان قرآن به پارمترها و ایدهآلها بسیار آسانتر است.
این داور مسابقات قرآن اظهار میکند: ای کاش مسئولان اجراکننده طرح ارزیابی و اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآنی بازخوردهایی که طی دو سال گذشته از آزمونهای طرح به عمل آمده است را مورد توجه بیشتری قرار میدادند و به این نتیجه میرسیدند که آییننامه این طرح باید بازبینی شود تا در نهایت برخی از موادی که به نظر میرسد دستیابی به آن مشکل یا غیر ممکن است، تغییر کند؛ البته در این صورت افراد بیشتری با انگیزههای بالاتر در این طرح حضور خواهند داشت.
آزمونهای طرح اعطای مدرک به قاریان قرآن، دستنیافتنی و یا دستیافتنی
همچنین، محمدرضا پورمعین، خادم قرآن درباره سطح آزمونهای این طرح میگوید: یکی از آسیبها و مشکلاتی که در طرح ارزیابی و اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآن کریم وجود دارد، این است که آزمونهای این طرح بسیار ایدهآل دیده شده و قدری دستنیافتنی و یا دور دستیافتنی است؛ البته در این طرح ضمن اینکه به قلهها نگاه میکنیم و تلاش داریم تا قاریان و اساتید قرآنی ما در قلهها قرار بگیرند، باید اقدامات اجرایی این کار را در سطح ملی برای حضور بیشتر علاقهمندان فراهم کنیم؛ این در حالی است که سطح آزمونهای این طرح به قدری بالا است که سال گذشته از هزار و 500 شرکت کننده در طرح فقط 30 نفر خروجی داشت که از این 30 نفر نیز فقط یک نفر در رشته قرائت و هنر تلاوت به نشان درجه یک قرائت دست پیدا کرد و همین امر حاکی از مشکل بودن آزمونها است.
در حالی که برخی از کارشناسان قرآنی از مشکل بودن آزمونهای طرح اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآنی میگویند که مهدی قرهشیخلو، رئیس سازمان دارالقرآنالکریم و استاد قرآن در این باره معتقد است که به هر حال اگر بخواهیم یک موضوعی را ساماندهی کنیم، باید شاخصه و قالبهای مشخصی را برای آن طراحی کنیم و ما در سازمان دارالقرآن این تجربه را در حوزه حفظ داریم.
آزمونهای طرح اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید دستنیافتنی نیست
رئیس سازمان دارالقرآن درباره سطح آزمونهای طرح اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآنی و تفاوت آن با آزمونهای طرح اعطای مدرک تخصصی به حافظان قرآن میگوید: آزمون طرح اعطای مدرک به قاریان قرآن آن گونه که دست نیافتنی باشد، نیست و ما در طرح اعطای مدرک به حافظان قرآن نیز همین شرایط را داریم و اعتقاد داریم که به هر حال اگر قرار است سطح توانمندی افراد در حوزه حفظ سنجیده شود، باید آزمونها از سطح حرفهای و تخصصی برخوردار باشند و در اجرای طرح اعطای مدرک تخصصی به قاریان نیز همین مسئله لحاظ شده و به نظر میرسد که لازم است سطح این آزمونها بالا باشد تا قاریان و اساتیدی که مدرک درجه یک دریافت میکنند، صلاحیت دریافت این مدرک را داشته باشند.
سیدعلی سرابی، قائم مقام شورای عالی قرآن نیز درباره سطح آزمونهای طرح ارزیابی و اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآنی میگوید: آزمونهای طرح ارزیابی و اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآن هر چند که در سطح بسیار بالایی برگزار میشوند؛ اما این سختی در حدی نیست که کار را برای اساتید و قاریان قرآن غیرممکن کند تا جایی که تعدادی از اساتید و قاریان برجسته کشور در دو دوره گذشته شرکت کرده و موفق به کسب مدرک تخصصی نیز شدهاند؛ در صورتی که قاریان و اساتید قرآنی از تجربه و مهارت لازم برخوردار باشند، دستیابی به مدرک درجه یک یا دو قرائت دست نیافتنی نخواهد بود.
طرح اعطای مدرک به قاریان قرآن، وضعیت ایدهآل را در نظر گرفته است
قائم مقام شورای عالی قرآن ادامه میدهد: در طراحیهای خود برای اجرای طرح ارزیابی و اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآنی، وضعیت موجود را ملاک قرار ندادهایم، بلکه وضعیت مطلوب و ایدهآل را در نظر گرفتهایم و آزمونهای این طرح را براساس وضعیت ایدهآلی که باید در نظام جمهوری اسلامی ایران وجود داشته باشد، برگزار میکنیم؛ واقعیت این است که اساتیدی که در این طرح شرکت کرده و مدرک درجه یک قرائت قرآن را دریافت میکنند به عنوان استاد درجه یک تلاوت باید در سطح جهان اسلام و با اساتید سایر کشورهای اسلامی رقابت داشته باشند و این در حالی است که در ارتباط با قرائت قرآن، کشورهایی مانند مصر را داریم که اساتید قرآنی آنها در طول تاریخ درخشیدهاند.
در این میان نکتهای که از نخستین سال اجرای طرح اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآن کریم همواره از سوی برخی از اساتید و قاریان بینالمللی کشور مطرح میشود، این است که یک استاد قرآنی یا قاری بینالمللی قرآن که سالهای سال در حوزه قرائت و آموزش قرآن فعالیت داشته و به عنوان یک پیشکسوت و استاد قرآنی در مراسمها و برنامههای مختلف تکریم میشود، نباید حالا پس از گذشت 30 سال فعالیت در امر آموزش قرآن در آزمونهای طرح اعطای مدرک تخصصی شرکت کند تا بتواند مدرک درجه یک یا دو قرائت و استادی قرآن را دریافت کند.
اساتید قرآن چرا باید در آزمونهای این طرح شرکت کنند؟
اخواناقدم، کارشناس قرآن از جمله منتقدانی است که معتقد است؛ نظر برخی از اساتید و پیشکسوتان قرآنی در این خصوص که آنها پس از 30 سال فعالیت در امر آموزش قرآن و قرائت قرآن کریم، چرا باید در آزمونهای این طرح شرکت کنند؟ حرف دور از ذهن و دور از منطقی نیست؛ همان گونه که در دومین دوره طرح ارزیابی و اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآن تعدادی از اساتید مدرک افتخاری دریافت کردهاند، آییننامه این طرح باید بندی داشته باشد که بر اساس ضوابط خاص و پیشبینی شده، اعطای مدرک افتخاری به قاریان و اساتید قرآن کریم که بیش از 30 سال فعالیت آموزشی داشتهاند، صورت گیرد.
معاون فرهنگسرای قرآن ادامه میدهد؛ مدرک افتخاری قرائت و استادی قرآن باید به اساتید و قاریانی اعطا شود که سابقه تدریس آنها مورد اتفاق اهل قرآن است؛ افرادی که علاوه بر فعالیت مستمر آموزشی، سابقه شرکت در مسابقات قرائت قرآن را نیز دارند و هماکنون نیز از یک قرائت مناسب و قابل قبول برخوردار هستند و شاگردانی تربیت کردهاند که این شاگردان هماکنون دارای قابلیتهای خوبی در حوزه قرائت هستند؛ علاوه بر این، افرادی که این مدرک افتخاری را دریافت میکنند، باید به عنوان اساتید کشوری در مسابقات قرآن به قضاوت و داوری پرداخته باشند و همچنین جامعه قرآنی نیز باید این افراد را به عنوان کارشناس قرآنی که در رسانه ملی، صدا و سیما، جراید و رسانههای نوشتاری حضور فعال دارند، تأیید کنند.
الزامی برای شرکت اساتید قرآنی در طرح اعطای مدرک قرائت وجود ندارد
در این میان، سیدعلی سرابی، قائم مقام شورای عالی قرآن درباره شرکت قاریان و اساتید پیشکسوت قرآنی در این طرح برای دریافت مدرک تخصصی قرائت عنوان میکند: هیچ الزامی برای شرکت قاریان و اساتید قرآن در این طرح وجود ندارد و همچنین دستگاهها و مراکزی که از وجود اساتید و پیشکسوتان قرآنی کشورمان که مدرک درجه یک قرائت و استادی قرآن را هم ندارند، استفاده میکنند و هیچ ممنوعیتی در این کار وجود ندارد که اگر یک قاری و استاد قرآن مدرک درجه یک ندارد از او استفاده نکنند.
قائم مقام شورای عالی قرآن ادامه میدهد: در طرح اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآنی، برای اساتید با تجربه آموزش قرآن و قاریان ممتاز و برجسته کشور که دارای رتبههای ممتاز و بینالمللی مسابقات قرآن هستند، تسهیلاتی قائل شدهایم و لازم نیست که این افراد همانند دیگر شرکت کنندگان در تمام آزمونهای طرح ارزیابی و اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآنی شرکت کنند؛ این افراد در آن بخش که توانمندی آنها برای شورای ارزیابی قاریان و اساتید قرآن محرز است، معاف میشوند و در برخی از موارد به صورت خاص ارزیابی میشوند و در جلسات مصاحبهای که برای آنها در نظر گرفته میشود، شرکت میکنند؛ این تسهیلات تنها برای اساتید، پیشکسوتان و قاریان ممتاز و بینالمللی قرآن کریم است.
سرابی با یادآوری اینکه در دو دوره گذشته طرح ارزیابی و اعطای مدرک تخصصی به قاریان قرآن، مدرک افتخاری این طرح به چند استاد پیشکسوت قرآنی اعطا شده است، میگوید: این روند برای یک یا دو دوره آینده به طور احتمال ادامه خواهد داشت تا اساتید پیشکسوت قرآنی که جامعه قرآنی آنها را به عنوان جریانسازان فن قرائت میشناسند، مدرک افتخاری درجه یک قرائت قرآن دریافت کنند؛ زیرا به هر حال این افراد برای جامعه قرآنی باعث افتخار هستند و جزء مفاخر ما به شمار میآیند.
انتقاد از نحوه انتخاب برخی از اساتید قرآن برای دریافت مدرک افتخاری
در شرایطی که مجریان طرح ارزیابی و اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآن کریم اعلام میکنند که در دورههای گذشته این طرح، مدرک افتخاری به تعداد معدودی از قاریان و اساتید قرآنی کشور اعطاء شد و این روند ممکن است برای یک یا دو سال آینده نیز ادامه داشته باشد، اما هنوز رضایت اساتید و قاریان قرآنی کشور جلب نشده است؛ تا جایی که برخی از اساتید قرآنی اذعان میکنند که انتخاب قاریان قرآن برای دریافت مدرک افتخاری قرائت انتخاب دقیق و سنجیدهای نیست و شورای عالی قرآن برای موفقیت در این بخش باید انتخابهای خود را با کارشناسی و دقت بیشتری انجام دهد.
مهدی قرهشیخلو، رئیس سازمان دارالقرآن با انتقاد از نحوه انتخاب برخی از قاریان و اساتید قرآنی برای دریافت مدرک افتخاری قرائت میگوید: به هر حال در هر جمع و گروهی یک سری افراد خاص هستند که خدمات ویژهای طی سالهای متمادی ارائه کردهاند و سابقه ویژهای در یک حوزه خاص دارند که بر این اساس، ما در طرح اعطای مدرک تخصصی به حافظان قرآن کریم سه استاد حفظ را که همه اذعان کردند این افراد استحقاق دریافت مدرک افتخاری هستند را انتخاب و این مدرک را به آنها اعطاء کردیم، البته در بحث قرائت نیز لازم است این اتفاق با دقت بیشتری صورت گیرد تا افرادی این مدرک افتخاری را دریافت کنند که همه جامعه قرآنی بر صلاحیت آنها اذعان دارند.
وی با اشاره به دو دوره گذشته طرح اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآن کریم که مدارک افتخاری قرائت را به برخی از چهرههای قرآنی کشور اعطاء کرد، ادامه میدهد: با توجه به اساتید مطرحی که در حوزه قرائت قرآن داریم، لازم است تا مسئولان و مجریان اجرا کننده این طرح در شورای عالی قرآن دقت بیشتری در انتخابهای خود داشته باشند، زیرا انتخابی که اخیراً و در مراسم اختتامیه دومین دوره طرح به منظور اعطای مدرک افتخاری انجام شد، انتخابی بود که مورد تأیید جامعه قرآنی نبود و زمانی که نام آن افراد برای دریافت مدرک افتخاری را میشنیدیم، اولین نکتهای که به ذهنمان خطور میکرد، این بود که ما افراد مشابه زیادی داشتیم، پس چرا این چهرهها مدرک افتخاری قرائت را دریافت کردند!
مسئولان این طرح در اعطای مدرک افتخاری دقت بیشتری کنند
رئیس سازمان دارالقرآن در ادامه میگوید: اگر قرار باشد که اعطای مدرک افتخاری قرائت بدون دقت در انتخاب افراد و چهرههای قرآنی انجام شود، کل طرح زیر سوال میرود و کسانی که مسئولیت اجرای طرح را دارند، باید در تبیین شاخصهها و انتخاب افراد برای اعطای مدرک افتخاری قرائت دقت بیشتری داشته باشند تا اگر اسمی برای دریافت مدرک افتخاری برده شد، همه جامعه بگویند که این شخص حقش بود؛ نه اینکه پس از شنیدن اسم فردی ناگهان اسم 100 نفر دیگر که صلاحیت دریافت مدرک افتخاری را دارند، به ذهن بیاید.
در حالی که برخی از مسئولان و اساتید قرآنی کشور انتقاداتی به بالا بودن سطح آزمونهای طرح، دور از دسترس بودن مدرک درجه یک قرائت در طرح و یا عدم دقت در انتخاب قاریان و اساتید پیشکسوت برای اعطای مدرک افتخاری قرائت قرآن دارند، اما برخی از کارشناسان قرآنی نیز از منظر دیگری به این طرح نگاه میکنند و نگاههای خود را معطوف به پس از دریافت مدرک درجه یک یا درجه دو قرائت میکنند؛ این کارشناسان و اساتید قرآنی کشور نگران برخورد دستگاهها با دارندگان مدارک تخصصی قرائت هستند.
نحوه برخورد دستگاهها با دارندگان مدارک تخصصی قرائت چگونه ساماندهی شده است؟
محمود لطفینیا، کارشناس قرآن و داور مسابقات ضمن تأکید بر ضرورت اجرای طرح اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآنی عنوان میکند: هر چند که در ضرورت اجرای این طرح هیچ شکی نیست، اما باید دید که نحوه برخورد دستگاهها از طیف شخصیت حقوقی با دارندگان مدارک تخصصی قرائت چگونه ساماندهی شده است و به نظر میرسد با وجودی که قانون یک درجات ارتقایی از حیث رتبه کارمندی برای این افراد قائل شده، اما آن گونه که شایسته است به این موضوع توجه نشده و اگر هم تاکنون اقداماتی برای شخصیت حقوقی دارندگان مدارک تخصصی انجام شده است، کافی نیست.
این داور مسابقات بینالمللی قرآن ادامه میدهد: هر چند که تمام سازوکارهای طرح اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآن کریم از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی مشخص شده، اما به نظر میرسد که باید شورای عالی انقلاب فرهنگی از طریق مرجع قانونی در مجلس و یا در دولت این طرح را مطرح کند و مجریان این طرح نیز به این طرح اهمیت بیشتری دهند.
لطفینیا با بیان اینکه یکی از قویترین ابزارهای اشاعه فرهنگ اسلامی و فرهنگ
بیداری اسلامی «قرآن» است، عنوان میکند: اولین و قویترین ابزار برای اشاعه وحدت در جهان «قرآن» است و قاریان قرآن هم پیامآوران این نکته هستند؛ پس جایگاه قاریان نیز باید به صورت قانونی مورد توجه ویژه قرار گیرد و لازم است که برای این جایگاه، اعتبار و ارزش ویژهای قائل شویم، زیرا به هر حال در نظر گرفتن یک اعتبار و جایگاه ویژه برای قاریان قرآن، موجب میشود تاانگیزههای قویتری در آنها ایجاد شود تا به خصوص جوانان بتوانند هنر خود را در مسیر فرهنگ قرآنی قرار دهند.
هرچند که مجریان طرح اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآنی عنوان میکنند که یکی از مهمترین اهداف این طرح، قانونمند کردن و تسهیل تعامل و ارتباط قاریان و اساتید قرآنی با دستگاههای مختلف است، اما این مسئولان قرآنی کشور، این هدف را نباید فقط در آییننامه طرح ببینند؛ بلکه لازم است که نگاه جدیتری به تحقق این هدف داشته و پس از اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآنی تلاش کنند تا در واقعیت نیز تعامل و ارتباط خوبی میان دارندگان مدارک تخصصی و دستگاههای مختلف ایجاد کنند و دغدغه قاریان و اساتید قرآنی کشورمان را در این زمینه رفع کنند.
همچنین، لزوم اعطای مدرک افتخاری قرائت به برخی از اساتید قرآنی نیز از جمله مطالبات جامعه قرآنی در طرح اعطای مدرک تخصصی به قاریان و اساتید قرآنی است، البته به نظر میرسد جامعه قرآنی کشور پیش از آن که بر اعطای مدرک افتخاری به تمامی اساتید قرآنی اصرار داشته باشند، بر نحوه انتخاب این اساتید و پیشکسوتان قرآنی که مدرک افتخاری دریافت میکنند، تأکید دارند و امید است مجریان این طرح این کار را نیز با تأمل و دقت بیشتری انجام دهند؛ تا مبادا حتی یک استاد قرآنی که مستحق دریافت این مدرک افتخاری است و سالهای سال علاوه بر فعالیت تخصصی در حوزه قرائت قرآن، شاگردپروری کرده، از قافله جا بماند.
قاریان را برای یک مدرک بی خاصیت معطل کنند