«روستای قرآنی» چگونه به الگویی برای توسعه فرهنگ قرآنی تبدیل می‌شود

به گزارش ایکنا، طرح انتخاب روستا‌ها و عشایر برتر قرآنی، دست‌کم شش سال است که با هدف شناسایی و تقویت ظرفیت‌های قرآنی مناطق روستایی کشور در مجموعه مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دنبال می‌شود؛ طرحی که نام «چارک» در استان بوشهر را می‌توان یکی از ماندگارترین نمونه‌های آن دانست. انتخاب روستای چارک به‌عنوان روستای برتر قرآنی کشور، تنها به یک عنوان و تقدیر محدود نماند و با ابتکار مردم این منطقه و تغییر عنوان آن به «دهکده قرآنی چارک»، زمینه برای شکل‌گیری و تقویت جریان‌های مختلف قرآنی فراهم شد؛ به‌گونه‌ای که حضور قاریان بین‌المللی، توسعه فعالیت‌های علمی و قرآنی و گسترش فرهنگ حفظ و تلاوت در میان خانواده‌های این روستا، چارک را به الگویی قابل توجه در این زمینه تبدیل کرده است.

این تجربه و ظرفیت‌های موجود در مناطق مختلف کشور، در سال‌های اخیر زمینه احیای مجدد طرح روستا‌ها و عشایر برتر قرآنی را فراهم کرد؛ با این تفاوت که رویکرد جدید، از انتخاب محدود چند روستا در سطح ملی عبور کرده و شناسایی ظرفیت‌های قرآنی روستا‌ها در سطح استان‌ها را در دستور کار قرار داده است. در همین راستا، با تشکیل شورای سیاست‌گذاری و مشارکت دستگاه‌های مختلف مرتبط با حوزه روستا و عشایر، از جمله ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد، وزارت جهاد کشاورزی و معاونت امور روستایی ریاست‌جمهوری، ظرفیت‌های قرآنی مناطق مختلف کشور شناسایی شد و در نهایت ۳۸ روستا به‌عنوان روستا‌های برتر قرآنی انتخاب شدند.

در این طرح، انتخاب روستا پایان کار نیست، بلکه آغاز یک دوره یک‌ساله برای تقویت فعالیت‌های قرآنی آن منطقه محسوب می‌شود؛ به این ترتیب که پس از معرفی روستای منتخب، برنامه‌های قرآنی، تجلیل از فعالان و چهره‌های قرآنی و دیگر فعالیت‌های فرهنگی در آن روستا دنبال می‌شود. اکنون و در آغاز دوره جدید این طرح، اصلاح آیین‌نامه و بازنگری در شیوه اجرا نیز در دستور کار قرار گرفته است؛ از جمله پیشنهاد اجرای دوسالانه طرح و مهم‌تر از آن، الزام روستا‌های منتخب به ارائه یک «طرح یا ایده قرآنی» که پس از انتخاب، اجرای آن در روستا دنبال خواهد شد.

در همین زمینه، سعید مجیدی، مدیرکل تبلیغ و ترویج مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در گفت‌و‌گو با ایکنا، ضمن تشریح پیشینه و روند اجرای طرح انتخاب روستا‌ها و عشایر برتر قرآنی، درباره تجربه سال گذشته، مشارکت دستگاه‌های مختلف، انتخاب ۳۸ روستای برتر و مهم‌ترین تغییرات آیین‌نامه در سال ۱۴۰۵ توضیح داد. وی تأکید دارد که هدف نهایی این طرح، صرفاً اعطای عنوان «روستای قرآنی» نیست، بلکه باید این عنوان به نقطه آغاز یک حرکت قرآنی ماندگار و اثرگذار در متن زندگی مردم روستا تبدیل شود.

ایکنا ـ طرح انتخاب روستا‌های قرآنی از چه نقطه‌ای آغاز شد و چه تغییری در رویکرد این طرح ایجاد شده است؟

در سال‌های گذشته، یکی از برنامه‌های معاونت قرآن و عترت، انتخاب یک روستای برتر قرآنی در سطح کشور بود که روستای قرآنی «چارک» در استان بوشهر یکی از نمونه‌های شناخته‌شده این طرح است.

در رویکرد جدید تلاش کردیم به جای اینکه صرفاً یک روستا در سطح کشور به عنوان روستای برتر انتخاب شود، ظرفیت‌های قرآنی موجود در استان‌های مختلف نیز مورد توجه قرار گیرد. بر همین اساس، موضوع انتخاب روستا‌های قرآنی در سطح استانی مطرح شد تا همه استان‌ها در این طرح سهیم باشند و ظرفیت‌های قرآنی روستا‌های خود را معرفی کنند.

البته اینکه در مرحله بعد از میان روستا‌های منتخب استانی، یک یا چند روستا به عنوان روستای برتر کشور انتخاب شود، همچنان می‌تواند در دستور کار قرار گیرد و ان‌شاءالله در جای خود انجام خواهد شد.

ایکنا ـ سال گذشته چند روستا در این طرح انتخاب شدند و چه برنامه‌هایی برای آنها اجرا شد؟

سال گذشته حدود ۳۷ تا ۳۸ روستا در سطح کشور انتخاب شدند. البته با توجه به برخی ملاحظات تقسیمات کشوری و ظرفیت‌های موجود، تعداد انتخاب‌ها در بعضی مناطق متفاوت بود. برای مثال، در برخی استان‌ها به دلیل نزدیک بودن امتیازات، یک روستا به عنوان روستای شایسته تقدیر نیز معرفی شد.

در مجموع، ۳۸ روستا در ۳۳ استان انتخاب شدند و پس از آن، برنامه‌های قرآنی مختلفی در این روستا‌ها اجرا شد. برگزاری محافل شاخص انس با قرآن، تجلیل و نکوداشت مربیان، خادمان و حافظان قرآن، فضاسازی شهری با محوریت قرآن و تقویت جلسات قرآنی از جمله این برنامه‌ها بود.

در برخی موارد نیز تلاش شد عنوان و هویت قرآنی روستا برجسته‌تر شود و جلسات قرآنی که سال‌ها در آن منطقه فعال بوده است، مورد حمایت و تقویت قرار گیرد.

در واقع، هدف ما این بود که انتخاب روستا صرفاً یک عنوان تشریفاتی نباشد، بلکه به عنوان یک نقطه عطف و نقطه شروع برای تقویت فعالیت‌های قرآنی در آن روستا مورد استفاده قرار گیرد.

ایکنا ـ پرونده سال گذشته چه زمانی به پایان رسید و برنامه سال جاری از چه زمانی آغاز شد؟

با توجه به شرایط خاص و جنگی که در اواخر سال گذشته پیش آمد، جمع‌بندی نهایی برنامه‌های سال قبل به اوایل تا اواسط اردیبهشت امسال موکول شد و در نهایت پرونده سال ۱۴۰۴ بسته شد.

بلافاصله برنامه‌ریزی برای سال ۱۴۰۵ را آغاز کردیم. در این مرحله، تجربیات سال گذشته را از استان‌ها دریافت کردیم و بر اساس پیشنهاد‌ها و نکاتی که اعضای شورا مطرح کردند، اصلاحاتی در دستورالعمل و آیین‌نامه انجام شد.

هفته گذشته نیز نخستین نشست شورای سیاست‌گذاری انتخاب روستا‌ها و عشایر برتر قرآنی در سال جاری برگزار شد و دستورالعمل جدید که مجموعه‌ای از این تجربیات و اصلاحات را دربرمی‌گیرد، مورد بررسی قرار گرفت.

در این دوره همچنین برخی ظرفیت‌های جدید به شورا اضافه شده است و تصمیمات خوبی نیز اتخاذ شد. امیدواریم در نشست بعدی که ان‌شاءالله حدود دو هفته دیگر برگزار می‌شود، وارد مرحله بررسی و انتخاب نامزد‌های معرفی‌شده از سوی استان‌ها شویم.

اکنون استان‌ها در حال مکاتبه، شناسایی و بررسی شاخص‌ها و معرفی گزینه‌های خود هستند و امیدواریم امسال اعلام نهایی روستا‌ها و عشایر برتر به پایان سال موکول نشود و بتوانیم از ظرفیت این طرح در طول سال استفاده کنیم.

ایکنا ـ مهم‌ترین تفاوت طرح امسال با سال گذشته چیست؟

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌ها این است که امسال تلاش کرده‌ایم یک «ایده یا طرح قرآنی» از مبدأ خود روستا شکل بگیرد و این ایده در فرایند انتخاب روستا تأثیرگذار باشد.

به این معنا که اگر یک روستا به عنوان روستای منتخب انتخاب شد، صرفاً عنوان «روستای قرآنی» را دریافت نکند، بلکه طرح یا ایده قرآنی که از درون همان روستا شکل گرفته نیز به عنوان بخشی از این انتخاب مورد توجه قرار گیرد.

در ادامه، مجموعه فعالان قرآنی روستا نیز در طول سالی که روستا منتخب است، تلاش خواهند کرد آن ایده را به یک ثمره و دستاورد مشخص برسانند. این موضوع می‌تواند به پویایی بیشتر طرح و تبدیل انتخاب روستا به یک فرایند واقعی و نتیجه‌محور کمک کند.

ایکنا ـ مشارکت دستگاه‌های عضو شورای سیاست‌گذاری در این طرح چگونه خواهد بود؟

نکته دوم، تقویت مشارکت دستگاه‌هایی است که در این شورا عضویت دارند. این مشارکت نباید صرفاً به مرحله انتخاب روستا محدود شود، بلکه دستگاه‌ها پس از انتخاب نیز متناسب با ظرفیت و توانمندی خود باید در روستا حضور پیدا کنند و برنامه‌های قرآنی و فرهنگی اجرا کنند.

برای مثال، اگر یک دستگاه ظرفیت تبلیغی ویژه‌ای دارد، می‌تواند این ظرفیت را در روستای منتخب به کار بگیرد. دستگاه دیگر ممکن است ظرفیت آموزشی، فرهنگی یا رسانه‌ای داشته باشد و از همان ظرفیت برای تقویت فعالیت‌های قرآنی روستا استفاده کند. این رویکرد باعث می‌شود انتخاب روستای قرآنی به یک برنامه مشترک و هم‌افزا میان دستگاه‌های مختلف تبدیل شود.

ایکنا ـ هدف نهایی شما از توسعه این طرح چیست؟

هدف اصلی این است که فعالیت‌های قرآنی در کشور فراگیرتر شود و بتوانیم از ثمرات عمل به قرآن، ترویج قرآن و تلاوت قرآن در زندگی مردم بهره‌مند شویم.

ما معتقدیم فعالیت قرآنی صرفاً محدود به برگزاری یک جلسه یا محفل نیست، بلکه اگر به شکل درست و مستمر دنبال شود، می‌تواند پیامد‌های اجتماعی مهمی نیز داشته باشد؛ از جمله کمک به کاهش آسیب‌های اجتماعی، بهبود سبک زندگی فردی و اجتماعی و تقویت سرمایه فرهنگی و اجتماعی روستاها.

روستا‌ها به یک معنا مادر شهر‌ها هستند و اگر بتوانیم فرهنگ قرآنی را در این مناطق تقویت کنیم، آثار آن می‌تواند در سطوح مختلف جامعه نیز دیده شود. حتی موضوعاتی مانند مهاجرت معکوس نیز می‌تواند به صورت غیرمستقیم تحت تأثیر چنین فرایند‌هایی قرار گیرد؛ البته این موضوع صرفاً به فعالیت قرآنی وابسته نیست و مجموعه‌ای از شاخص‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در آن دخیل است.

ایکنا ـ آیا می‌توان در کوتاه‌مدت آثار اجتماعی انتخاب روستا‌های قرآنی را ارزیابی کرد؟

طبیعتاً نمی‌توان انتظار داشت بلافاصله پس از انتخاب یک روستا به عنوان روستای قرآنی، تغییرات اجتماعی و فرهنگی آن را اندازه‌گیری کنیم. اینها فرایند‌های زمان‌بری هستند.

در حوزه تبلیغ و ترویج قرآن وظیفه داریم زمینه انجام فعالیت‌های قرآنی را فراهم کنیم و در عین حال شاخص‌های اجتماعی، فرهنگی و سبک زندگی را نیز در تدوین و اجرای برنامه‌ها مورد توجه قرار دهیم.

اگر مسیر انتخاب روستا به شکل صحیح طی شود و برنامه‌هایی که برای آن پیش‌بینی شده، به‌درستی اجرا شود، ان‌شاءالله در آینده نه‌چندان دور می‌توان آثار این فعالیت‌ها را در شاخص‌های فرهنگی و اجتماعی مشاهده کرد.

در نهایت امیدواریم بتوانیم به سمت شکل‌گیری روستا‌هایی با تراز قرآنی حرکت کنیم؛ روستا‌هایی که قرآن در آنها صرفاً یک فعالیت مناسبتی نباشد، بلکه در سبک زندگی و مناسبات اجتماعی مردم حضور واقعی داشته باشد.