قرآن «نگل»؛ بخشی از تاریخ مذهبی مردم کردستان
گروه فعالیتهای قرآنی: نگل مرکز دهستانی به همین نام از توابع بخش کلاترزان سنندج و در مسیر جاده سنندج ـ مریوان قرار دارد که مسجد و قرآنی تاریخی را همچون نگین، در خود جای داده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از کردستان، روستای نگل در ارتفاع 1352 متری از سطح دریاهای آزاد قرار دارد و برای رفتن به آنجا باید از سمت غربی سنندج 65 کیلومتر به طرف مریوان را طی کرد. جمعیت این روستا حدود 2 هزار نفر(450 خانوار) است؛ نمای آن رو به جنوب و بر زمینی سنگلاخی بنا شده است.
از نظر پوشش گیاهی این روستا بین زمینهای کلاترزان و کوههای پُر از درخت ژاورود غربی و سروآباد واقع شده است. این روستا میان کوههای کره میانه، فژاکان، دبهر، دهبم و نهوکه قرار گرفته است.
رودخانه کوماسی در این منطقه واقع شده است که قبل از آلودگی، محل تفریح و شنای اهالی روستا بود. در مورد پیشینه تاریخی قرآن و روستا با توجه به منابع و مآخذ تاریخی استان اطلاعات دقیقی در دست نیست؛ تنها منبع ما کتاب تاریخی تحفه ناصریه است. در این کتاب چنین آمده است: «در کتابهای تاریخی(حدیقه ناصریه و تحفه ناصریه) مطالبی در این زمینه به شرح زیر آمده است: در یکی از روستاهای این بلوک که نگل نام دارد ... مسیر قدیمی که به مسجد عبدالله عمر یا عبدالله عمران مشهور است و قرآن بزرگی در این مسجد وجود دارد که به خط کوفی نوشته شده است.
در داخل مسجد روستای نگل، قرآن خطی از دوران گذشته وجود دارد که بنا به اعتقادات و باورهای مردم یکی از چهار قرآن خطی است که در زمان خلیفه سوم به رشته تحریر درآمده و به چهار اقلیم دنیا فرستاده شده است».
به همین دلیل مردم اعتقاد زیادی به این کلام الهی دارند و در حل مشکلات و گرفتاریهای زندگی خود از آن یاری میجویند و قسم دروغ به آن را گناهی بزرگ و نابخشودنی میدانند.
در داخل مسجد روستای نگل، قرآن خطی از دوران گذشته وجود دارد که بنا به اعتقادات و باورهای مردم یکی از چهار قرآنی است که در زمان خلیفه سوم به رشته تحریر درآمده و به چهار اقلیم دنیا فرستاده شده است؛ اما براساس شواهد و شیوه نگارش و اعرابگذاری آن احتمالاً این قرآن متعلق به سده چهارم یا پنجم ه.ق است.
چگونگی انتقال این قرآن به روستای نگل روشن نیست؛ اما با توجه به گفتهها و حکایات عامه، در زمان صفویه چوپانی در این منطقه مشغول چرای گوسفندان بوده که ناگهان گُل بسیار زیبایی، توجه او را به خود جلب میکند. وقتی گُل را از دل خاک بیرون میآورد، چالهای پدید میآید و صندوقچهای میبیند.
چوپان که به تنهایی نمیتواند صندوقچه را بیرون آورد، اهالی روستا را خبر میکند. مردم، صندوقچه را بیرون میآورند و قرآن بزرگی در آن صندوقچه مییابند که گویا بر پوست آهو نوشته شده است. اهالی این امر را به فال نیک گرفته، در همان مکان مسجدی میسازند و روستای نگل نیز که چند کیلومتر دورتر از مکان امروز آن است را به محل جدید انتقال میدهند.
مردم بر این اعتقادند چون این قرآن در اثر توجه چوپان به گُلی زیبا، کشف شده بود، این محل به «نوگل» معروف شد و مردم، مسجدی به نام «مسجد نوگل» را بنا نهادند که به مرور زمان به «مسجد نگل» شهرت یافت. برای «نگل» معناهای دیگری نیز یافت شده است از جمله به معنای زمین سنگی و سنگلاخ، همچنین ممکن است تغییر یافته کلمه «نیل» به معنی شعله آتش باشد که نشان از ترویج آئین زردشت در این منطقه دارد.
قطع این قرآن رحلی بزرگ، جلد آن چرم و رنگ آن قهوهای تیره است. کاغد صفحات آن ضخیم است و بهدلیل تشابهی که به پوست دارد بین مردم به «پوست آهو» شهرت یافته است. قرآن نگل به خط کوفی نوشته شده و دارای نقطه و اعراب است. از زیباییهای این قرآن مطلا بودن سرسورهها و شمارههای آیات و همچنین مزین بودن به نقوش گیاهی است.
طول خود قرآن 38 ، عرض آن 21 و قطر آن 13 سانتیمتر است.این قرآن طی سالیان گذشته مورد استفاده عموم بوده و چندین بار نیز به سرقت رفته به همین دلیل آسیبهای فیزیکی و شیمیایی زیادی مانند پارگی، لکههای ناشی از اثر انگشت، امضای یابندگان و... دیده است.
چند برگ قرآن مذکور پس از سرقتهای پیاپی و همچنین بوسیدن و زیارت آن توسط زائران از بین رفته است. بهدلیل اهمیت تاریخی این قرآن و نیز جایگاه بارز آن در اعتقادات مردم منطقه، مقام معظم رهبری برای محفوظ ماندن قرآن از دستبردهای احتمالی دستور داد جایگاهی محکم و مطمئن برای نگهداری این قرآن بسازند.
هماکنون قرآن در محفظه شیشهای ضدگلوله بدون شرایط محیطی از نظر دما و رطوبت نگهداری میشود و نیاز مبرمی به انجام امور حفاظتی و تحقیقاتی احساس میشود. قرآن مزبور در سال 1371 به سرقت رفت که با تلاش نیروی انتظامی کشف و طی مراسم باشکوهی با شرکت هزاران نفر از مردم به محل خود برگردانده شد؛ در این مراسم دهها رأس گاو و گوسفند قربانی شد.
آخرین بار نیز که در مرداد 1383 از مسجد روستای نگل به سرقت رفته بود، اواخر آذر 1383 در جهرم در استان فارس کشف شد. اهالی روستای نگل ترجیح میدهند قرآن در محل اصلی خود یعنی مسجد روستای نگل نگهداری شود. چند سال پیش هیأتی از تهران برای مطالعه، بررسی و مرمت این اثر تاریخی به روستای نگل مراجعت کردند که بعد از بررسی اثر مردم روستا از انتقال قرآن به پژوهشکده سازمان جهت مرمت امتناع کردند.
قرآن نگل یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری استان کردستان است و نزد مردم منطقه ابعاد معنویی این اثر، ارزشی بسیار دارد. مردم روستا در حل مشکلات و گرفتاریهای زندگی خود از آن یاری میجویند و قسم دروغ به آن را گناهی بزرگ و نابخشودنی میدانند.
روستای نگل بهدلیل وجود این قرآن، روزانه میزبان صدها تن از مشتاقان و علاقهمندان آثار مذهبی و تاریخی است. این قرآن هماکنون تحت نظارت سازمان اوقاف بوده و هیئت امنای مسجد از آن نگهداری میکنند.
