روستای چنشت بیرجند؛ سرزمین رنگ‌های ایران

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، روستای چِنِشت در فاصله ۶۰ کیلومتری جنوب شرق شهرستان بیرجند به دلیل مورفولوژی خاص و موقعیت جغرافیایی آن و هم چنین داشتن مردمی با آداب و رسوم ویژه، وجود امامزاده سید حامد علوی و دو غار معروف، کلکسیونی از انواع جاذبه‌های گردشگری را درخود جای داده است که در اغلب ایام سال گردشگران زیادی از استان و خارج از استان را در خود جای می‌دهد.

روستای چنشت در ادوار گذشته تاریخی جزء دهستان نهار جان بوده، در حال حاضر از توابع شهرستان سربیشه است، آب و هوای آن معتدل و ارتفاع آن از سطح دریا ۲۱۵۰ متر است. در وجه تسمیه روستای چنشت چنین می‌گویند که روستای چنشت به دلیل داشتن چندین رودخانه که از کنار آن می‌گذشته و باغات این منطقه را سیراب می‌نموده است در قدیم به چند شط معروف بوده ‌است که به مرور زمان به «چن‌شط» و «چن‌شت» و بالاخره به «چنشت» تبدیل شده‌است.

قول دیگری که در مورد وجه تسمیه چنشت وجود دارد چنین است، چنشت بر وزن بهشت است که در گذشته به دلیل خوش آب و هوا بودن و داشتن میوه‌های فراوان و رودخانه‌های متعدد که از زیر درختان می‌گذشته است و شباهت این منطقه به بهشت، گروهی دامدار این نقطه را به عنوان محل زندگی خود انتخاب می‌کنند و نام این منطقه را بهشت می‌گذارند که بعدها بر اثر گذر زمان به چنشت تغییر نام می‌دهد. امروزه نیز روستای چنشت دارای باغات بسیار و رودخانه‌های فصلی است و این روستا را همچون بهشتی زیبا و دلنشین تبدیل کرده‌است.

جاذبه‌های گردشگری چنشت

استقرار روستا در منطقه میانکوهی، چشم‌انداز کوهستانی زیبا و جذابی به آن بخشیده است روستا در میان باغات گردو و دیگر میوه‌ها محصور شده‌ و مناظر زیبایی از تلفیق طبیعت و بافت مسکونی پدید آورده است. از دیگر جاذبه‌های مهم و طبیعی روستا می ‌توان به غار چنشت و غار چهل چاه، مزار سید حامد علوی و بافت تاریخی چنشت اشاره کرد.

غار چنشت

شاید اسرار آمیزترین پدیده تاریخى بیرجند غار چنشت در روستاى چنشت در ۶۰ کیلومترى جنوب شرقى بیرجند باشد غار چنشت براساس متون تاریخى، ۶۱۴ سال پیش به‏ وسیله سید محمد مشعشع کشف شده است.

سید محمد براساس اسنادى که در دست داشته از عربستان به قهستان مى‌آید و پس از کشف غار مذکور، نسبت به انتقال اجساد سید حامد علوى و دو فرزندش و به خاک سپردن آنها در درون یک بقعه که به این منظور می‌سازد، اقدام مى‌‏کند.

غار چنشت، بیش از ۵۹ متر طول دارد و احتمال دارد که هزاران سال پیش در اثر زلزله، دو سمت کوه سر به هم نهاده و فضای متفاوتی ایجاد کرده‌ است. این فضاها گاه عریض و با ارتفاع زیاد و گاه بسیار تنگ با ارتفاع کم هستند و عبور از آن‌ها به سختی انجام می‌گیرد.

در این غار استخوان اجساد مردگان (در وضعیت‌های مختلف) و نیز آثار و نشانه‌‌های متعددی از زندگی گذشتگان مانند سفال، چوب، پارچه، چرخ نخ‌ ریسی و دیوارهای گچی مشاهده شده است. ظاهراً از این غار به عنوان پناهگاهی طی اعصار استفاده می‌‌شده و یا اینکه ممکن است زلزله، خانه‌‌های مسکونی را همراه با ساکنان آن منهدم ساخته باشد.

غار چنشت در مجاورت بقعه امامزاده سید حامد علوی واقع شده است طبیعت بکر و سرسبز اطراف غار، نزدیکی آن به زیارتگاه و جذابیت تاریخی غار، موجب بازدید گردشگران بسیاری در ایام مختلف سال شده است مردم محلی در مورد این غار عقاید مذهبی ویژه‌ای دارند.

غار چهل‌چاه

در فاصله صد متری غار چنشت، غار دیگری به نام چهل چاه وجود دارد که در آن استخوان اجساد ۱۴ مرد و زن و کودک مشاهده می‌‌شود به نظر می‌‌رسد، در غار پس از پناه بردن این افراد به داخل آن، با گل اندود شده و راه فرار آنها بسته شده است.

غار چهل‌چاه در مجاورت غار چنشت واقع شده و بیش از هزار و چهار صد سال قدمت دارد براساس متون تاریخی نخستین بار، حدود ۶۰۰ سال پیش توسط سید محمد مشعشع کشف شده است در وسط غار، حوضی ساخته شده از آجر و سنگ و آثار زندگی انسان مانند سفال، چوب و پارچه به‌جا مانده است.

مزار سید حامد علوی

بقعه سید حامد علوی از اماکن تاریخی ـ مذهبی این روستا است بنابر روایات، وی از فرزندان امام جعفر صادق(ع) بوده است که توسط عمال خلیفه عباسی در چنشت زخمی و در محل بیتوته خود یعنی غار چنشت فوت کرده است.

پس از کشف غار، نسبت به انتقال اجساد سید حامد علوی و دو فرزندش به درون بقعه‌ای که به این منظور ساخته شده بود، اقدام می ‌شود این بقعه هم اکنون یکی از زیارتگاه‌های مهم منطقه به شمار می‌‌رود از دیگران امکان مورد احترام مردم روستا، بقعه بی‌‌بی زینب خاتون(س) است که در هفت کیلومتری روستای چنشت واقع شده‌است.

پوشیدن لباس‌های رنگی در چنشت

لباس مردم این روستا از نوع خاصی است که کمتر در نقاط دیگر استان یافت می‌شو. البته لباس مردان در چند سال اخیر به لباس سایر مردم منطقه شبیه شده اما بزرگان و پیران از لباس دیگری که شامل یک پالتوی بلند که تمام بدن را می‌پوشد و شال سر و در برخی مواقع از کلاه معمولی استفاده می‌کنند.

لباس زنان آنها که در نوع خود یک جاذبه است، از رنگ‌های شاد و متنوع تشکیل شده و شامل سه قسمت چارقد قرمز یا آبی گلدار، کلاه نقره‌ای و نقره‌دوزی شده و پیراهن زنانه به رنگ‌های سبز و قرمز یا آبی است.

مردم روستای چنشت به‌ویژه زنان و دختران اغلب از پوشاک محلی و سنتی استفاده می‌‌کنند دختران چنشتی از لباس‌های بلندی مانند دامن پاچین‌‌دار، قبای بلند، روسری و سربند و شلیته‌های خراسانی استفاده می‌کنند. تنوع رنگ در لباس‌های محلی مردم روستا جلوه خاصی به آنها می‌بخشد به‌طوری که به روستا لقب سرزمین رنگ‌ها داده‌اند.

روستای چنشت به نسبت سایر روستاهای خراسان جنوبی، کمتر دچار تحولات و تغییرات فرهنگی شده و فرهنگ روستایی آن محفوظ مانده است. مهم‌‌ترین صنایع دستی روستای چنشت، شامل انواع فرش‌های دست‌باف، قالیچه‌های کوچک و گلیم‌های زیبا است ریسندگی، گیوه‌ دوزی، سبدبافی، زیلوبافی و جاجیم بافی از دیگر صنایع دستی قدیمی این روستا است.

سوغاتی‌‌های معرف روستای چنشت عبارتند از زعفران، کشک محلی، زرشک، گردو و بادام خشک، میوه‌های خشک، قالیچه‌های بسیار کوچک و نوعیگبه نیز از دیگر سوغاتی‌های این روستا است.

از غذاهای رایج و لذیذ این روستا می‌‌توان به انواع آش‌ها، آبگوشت‌های محلی، اشکنه و کشک محلی اشاره کرد، این روستا به‌عنوان یکی از روستاهای هدف گردشگری استان خراسان جنوبی شناخته شده است که همه ساله در ایام تعطیلات پذیرای گردشگرانی زیادی از سایر نقاط ایران است.