واقعیتمحوری، رکن اساسی اخلاق اسلامی است
گروه اندیشه: سیره نبوی و ائمه اطهار(ع) نشان میدهد که آنها برای ایجاد ثمرات اخلاقی و پیادهسازی عقاید خود در جوامع، هیچگاه دست به داستانسازیهای به ظاهر مقدس نمیزدند و رکن اخلاق در دین، بر پایه واقعیت بودن آن بوده است.
زینالعابدین صفوی، مدرس حوزه و دانشگاههای زنجان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از زنجان، با اشاره به اینکه برخی افراد برای ترویج باورهای خود، دست به داستانسازی میزنند، گفت: این موضوع در عصر حاضر نیز به چشم میخورد و مشاهده میشود که برخی افراد برای ترویج یک عقیده، داستانی را تعریف میکنند و زمانی که مخاطب، صحت این داستان را جویا میشود، او را به عقاید خود ارجاع میدهند.
وی افزود: در طول تاریخ 300 ساله اخیر، این نوع داستانسازیها وجود داشته و عقاید در قالب برخی داستانها به مخاطبان القاع شده است؛ اما نکتهای که در این میان نیاز به بررسی دارد، این است که آیا این داستانسازیها، حرکتی اخلاقی است یا خیر.
این مدرس حوزه و دانشگاههای زنجان با تأکید بر اینکه داستانسازی در حوزه ادبیات نظم و سرودن اشعار، در طول تاریخ رواج داشته است، ابراز کرد: با توجه به اینکه خواننده شعر در زمان برقراری ارتباط با این نوع ادبیات، از واقعیت فاصله میگیرد، این نوع داستانسازیها غیراخلاقی محسوب نمیشود.
داستانسازیها در حوزه مقدسات، معنایی ندارد
صفوی با اشاره به اینکه داستانسازی در حوزه مقدسات، باید مورد تحلیل قرار گیرد، اظهار کرد: فلسفه اخلاق، دو دیدگاه نیتگرایانه و پیامدگرایانه به اتفاقات و رفتارها دارد که در دیدگاه نخست، نیت عمل مورد توجه بوده و در دیدگاه دوم نیز به پیامدها و نتایج اعمال و رفتارها توجه میشود.
وی افزود: در دیدگاه نیتگرایانه، هدف و قصد افراد برای عمل یا رفتار خود، ترویج اخلاق معرفی میشود اما در این میان این نکته مطرح میشود که آیا در این مسیر، در کنار حسن فاعلی، حسن فعلی نیز مطرح است یا خیر.
این کارشناس معارف اسلامی ادامه داد: در دیدگاه پیامدگرایانه نیز خیر بودن نتایج رفتار یا اعمال مورد توجه است که در این صورت، مسیر نیل به نتایج، قربانی نتایج مثبت آنها شده و نمیتوان این فرآیند را اخلاقی دانست؛ چراکه نتیجه خیر یک موضوع، که همان القای عقاید است، داستانسازی را از منظر اخلاق توجیه نمیکند.
صفوی سیره نبوی و ائمه اطهار(ع) را یکی از مهمترین منابع اخلاق اسلامی دانست و عنوان کرد: سیره این بزرگواران نشان میدهد که آنها برای ایجاد ثمرات اخلاقی و پیادهسازی عقاید خود در جوامع، هیچگاه دست به داستانسازیهای بیپایه نمیزدند و رکن اخلاق در دین، بر پایه واقعیت بودن آن بوده است.
این مدرس حوزه و دانشگاههای زنجان در پایان یادآور شد: متأسفانه امروز برخی از افراد نه بهدنبال نتایج و پیامدهای اخلاقی هستند و نه نیت خالصانهای در داستانسازیهای خود دارند و وظیفه جامعه فرهنگی کشور، بررسی اخلاقی اینگونه داستانسازیهاست.
