آسیبشناسی قرائت در ایران/ دغدغه قاریان برتر درباره گسترش سبکهای تقلیدی
گروه فعالیتهای قرآنی: به گفته قاریان برتر کشور هیچگاه نمیتوانیم برای سبکهای قرآنی آغاز و پایانی قائل باشیم و آنچه در این میان ضرورت دارد، عدم تقلید از قرائت قاریان پیشین و ارائه سبکی نو از سوی قاریان مطرح کشوری است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قران(ایکنا) از قزوین، یکی از مهمترین جلوههای تأثیرگذاری قرآن در سطح جامعه اسلامی صوت و لحن زیبا است که قاریان مصری در سالیان گذشته پرچمدار آن بودهاند اما در چند سال اخیر قاریان جمهوری اسلامی نیز در این عرصه حرفهای زیادی برای گفتن دارند.
حرکت رو بهرشد قرائت در ایران این سؤال را بهوجود میآورد که آیا تلاش و زحمتهای کشیده شده در این عرصه تنها با تقلید از قاریان پیشین مصری میسر شده و یا قاریان مستعد ایرانی با شناخت خوب از قرائت و تلاوت دست به ایجاد سبک و یا دگرگونیهای مناسبی نیز در این زمینه زدهاند. از سویی برخی کارشناسان مذهبی بین تلاوت و قرائت قرآن فرق قائل هستند و معتقدند اثرگذاری قرآن در دل و جان انسان باید با تلاوت و قرائت عجین باشد.
حامدشاکرنژاد، قاری برجسته قرآن در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از قزوین، با بیان اینکه یک تلاوت خوب تلاوتی است که قاری در آن آشنایی کامل با اصول صوت و لحن و تجوید داشته باشد، گفت: آشنایی صِرف با علوم قرائت حتی در سطوح بالا نیز کافی نیست و قرائت هنگامی زیبا است که علوم آن با معانی قرآن آمیخته شود.
وی با بیان اینکه باید علوم قرآن در خدمت معانی و در راستای القای معانی به مستمع بهکار گرفته شود، افزود: هرگاه قاری در تلاوت خود لذت کافی را برد و با دریافت حس واقعی از قرآن از تلاوت خود راضی بود، آن تلاوت زیبا است.
این قاری برجسته کشور با بیان اینکه قاری باید بتواند حسی را که از تلاوت قرآن دریافت میکند به مخاطب خود انتقال دهد، عنوان کرد: تلاوتی ارزشمند است که قاری آنچه را که علم قرائت مینامیم بداند و از آن علم در خدمت معانی قرآن استفاده کرده و قرائت را انجام دهد.
وی با بیان اینکه برخی از قاریان معانی قرآن را در خدمت علوم قرآنی قرار میدهند تا به هر نحوی قرائت خود را زیبا کنند، بیان کرد: معانی آیات نباید در خدمت علوم قرائت قرار بگیرد.
سبکهای قرآنی در دنیا آغاز و حتی پایانی ندارند
شاکرنژاد در ادامه با رد این فرضیه که در حوزه قرائت و ایجاد سبک در آن به بنبست رسیدهایم، تأکید کرد: هیچگاه نمیتوانیم برای سبکهای قرآنی در دنیا آغاز و حتی پایانی را قائل باشیم و بگوییم که در حوزه ایجاد سبک قرائت به یک بنبست رسیدهایم.
وی با اشاره به اینکه نمیتوان با اطمینان قراء بزرگ مصری مانند مصطفی اسماعیل را نیز آغازکننده یک سبک در قرائت دانست، بیان کرد: عدم دسترسی به قرائتهای پیش از مصطفی اسماعیل و عدم شنیدن قرائتهای اساتید پیش از او، به معنای عدم وجود سبک نیست.
این قاری قرآن با تأکید بر این نکته که امروز باید از اسمها، رسمها و سبکها در حوزه قرآن خارج شویم، اضافه کرد: اگر هر قاری با هر ملیتی بتواند با استفاده از علوم قرآنی و قراردادن آن در خدمت معانی رفیع قرآن تلاوت خوبی را انجام دهد، آن تلاوت زیبا و ارزشمند است.
وی با طرح این پرسش که اگر قرائت منشاوی با تغییراتی قرائت شود که مخاطب تحت تأثیر قرار بگیرد چه ایرادی دارد، ادامه داد: باید از سبکها و نامهایی که اینچنین ما را در ارائه مفاهیم قرآنی محدود میکند دور شویم و بفهمیم که هدف چیز دیگری است.
شاکرنژاد یادآور شد: ابداع سبک جدید چیز دور از دسترسی نیست اما باید با یک برنامهریزی دقیق و مناسب به طرف ابداع آن رفت.
قرائت قرآن باید به همراه تلاوت آیات نور باشد
حجتالاسلام والمسلمین عبدالکریم عابدینی، مفسر قرآن کریم نیز با تفاوت قائل شدن بین قرائت و تلاوت قرآن، گفت: تلاوت به معنی پشت سر حرکت کردن است و اگر کسی قرآن را بخواند آن را قرائت کرده و ثواب برده اما به تلاوت قرآن نپرداخته و تلاوت واقعی قرآن، زمانی حاصل میشود که قاری قرآن همراه با قرائت، پشت سر آیات قرآن حرکت کند آن را خوب متوجه و به دل بسپارد.
وی اظهار کرد: تلاوتکننده قرآن، مشمول شفاعتی میشود که شفاعتِ شفاعتکنندهاش پذیرفته میشود.
موفقیت قاریان مصری برگرفته از فرهنگ قرائت موجود در این کشور بود
اما در کنار این نظرات سعید طوسی، قاری بینالمللی کشورمان درباره توسعه قرائت و تلاوت، نظری متفاوت دارد.
وی رشد قرائت در کشورهای عربی بهویژه مصری را ناشی از وجود فرهنگ قرآن و قرآن خوانی و استماع قرآن در این کشور میداند.
طوسی با بیان اینکه با شکلگیری انقلاب اسلامی در کشور شاهد اتفاقات خوبی در حوزه تلاوت قرآن هستیم، عنوان کرد: همه مسئولان امروز باید برای نهادینهسازی این فرهنگ تلاش کنند و خود را موظف به اجرای قرآن بکنند.
این قاری بینالمللی با بیان اینکه رشد قاریان مصری در برههای از زمان به دلیل وحود فرهنگ قرائت قرآن در این کشور بوده است، تأکید کرد: شکلگیری کرسیهای تلاوت در مراکز دانشگاه مساجد و محافل و برگزاری نشستهای قرآنی میتواند به ایجاد یک جریان مثمرثمر برای تقویت قرائت کمک کند.
قاریان ایرانی بهترین قاریان دنیا هستند
سیدمصطفی حسینی، قاری بینالمللی قزوینی و نفر سوم مسابقات قرائت کشور کویت هم نظری شبیه به سعید طوسی دارد. وی با بیان اینکه در حال حاضر قاریان ایرانی بهترین قاریان دنیا هستند و باید با قدرت بگوییم که از قاریان مصری جلوترهستند، تأکید کرد: قاریان مصری تنها در دورهای خاص در اوج قرار گرفتند اما باید بپذیریم که سبکی که توسط این افراد اختراع شد تکرار ناشدنی است.
این قاری با بیان اینکه امروز اگر به مسابقات بینالمللی درون کشور نیز نگاه کنیم قاریان ایرانی بهترین قاریان هستند، از کمبود قاری صاحب سبک در کشور گلایه کرد و افزود: امروز قرائت به سطحی رسیده که ایجاد شیوهای جدید در پایایههای موسیقی عرب سخت شده و قاریان به ناچار مجبور به تقلید هستند.
این قاری بینالمللی با بیان اینکه در جایی موسیقی به اقناع کامل خود میرسد و آنوقت است که باید به دنبال تقلید باشید، عنوان کرد: البته میتوان با ترکیب و استفاده از روشهای پیشین، روشهای جدیدی را ابداع کرد و نام سبک را به آن بخشید.
وی قرائت در استان قزوین را نیز در یک وضعیت رکود دانست و ادامه داد: اگر بتوانیم کودکان را امروز به خوبی آموزش دهیم میتوان به آینده امیدوار بود.
حسینی با بیان اینکه باید امکان دسترسی همگان به قرآن و آموزش قرآن را برای همگان فراهم کنیم، تأکید کرد: امروز برای انتخاب یک کلاس آموزش زبان به قدری حق انتخاب داریم که انتخاب برای انسان سخت میشود اما در زمینه قرآن اینگونه نیست و از نبودن گزینهها و کلاسهای خوب رنج میبریم.
تلاش برای ارتقای فرهنگ قرآن، تلاوت را هم توسعه میدهد
اما آنچه باید در پایان به آن توجه کرد، حرکتی است که باید در کشور با یک عزم ملی و توان جهادگونه شکل بگیرد. مطمئناً غالب قاریان و اساتید فن در این حوزه بر این مدعا تأکید دارند که توسعه فرهنگ تلاوت قرآن لازمه توسعه فرهنگ قرآنی است.
از سویی قرائت و تلاوت بدون اعتقاد به آنچه بیان میشود اثری هم در جامعه نخواهد داشت و باید فارغ از اینکه این سبک تقلیدی است و یا سبکی نوین است به دنبال اثرگذاری قرائت در دل و جان انسانها باشیم.
