تأثیر هوا بر جسم و جان از نگاه قرآن/ محیط زیست؛ امانتی الهی در دست بشر
گروه اندیشه: نقش باد در طبیعت و جسم و روح انسان را خداوند در قرآن به زیبایی و با بیانی منطقی گوشزد فرموده و این جامعه بشری است که باید در بهرهوری بهینه از منابع طبیعی خدادادی برنامهریزی کند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، محیط زیست نقش بسیار مهمی در زندگی بشر دارد، سلامت محیط زیست بر هوش، استعداد و لیاقتهای هر فردی اثر میگذارد، محیط زیست علاوه بر تأثیر در فکر، اندیشه و اعمال و رفتار انسان، در قد و قامت و چگونگی اندام ظاهری نیز مؤثر است.
مهمترین عنصر و منبع حیاتی طبیعت که موجودات زنده از آن سود میجویند هواست و این قشر مخصوص که همچون سقفی بلورین اطراف ما را احاطه کرده، در عین اینکه مانع از تابش نور آفتاب است، به قدری محکم و مقاوم است که از یک سد پولادین با چندین متر ضخامت نیز محکمتر است، خداوند در آیه 32 سوره مبارکه انبیاء میفرماید: «وَجَعَلْنَا السَّمَاء سَقْفًا مَّحْفُوظًا وَهُمْ عَنْ آیَاتِهَا مُعْرِضُونَ؛ و آسمان را سقف محفوظی قرار دادیم»، که مقصود از کلمه «سما» در این آیه همان جو زمین است.
جو زمین آنقدر ضخامت و غلظت دارد که همچون زرهی، زمین را از شر مجموعه مرگبار بیست میلیون سنگهای آسمانی که در روز با سرعتی حدود 50 کیلومتر در ثانیه با آن برخورد میکنند در امان نگه میدارد، بهطور کل میتوان گفت جو زمین علاوه بر آنچه گفتیم، درجه حرارت سطح زمین را در حد لازم و شایسته زندگی نگاه میدارد و نیز ذخیرههای آب و بخار آب را از اقیانوسها به خشکیها انتقال میدهد که اگر چنین نبود، همه قارهها بهصورت کویرهای خشک غیرقابل زیست در میآمدند. پس نتیجه میگیریم هوا علاوه بر نقشی که در تداوم حیات بسیاری از موجودات روی کره زمین دارد، نقش مهمی نیز در تنظیم شرایط اقلیمی، انتقال آلودگیها و تلقیح گیاهان دارد.
تأثیر هوا بر جسم و جان از نگاه قرآن و روایات
در بیانات معصومین(ع) از تأثیر شگرف هوا بر جسم و جان سخن به میان آمده است و آثار مخصوص هوای هر فصل بیان شده است. در روایات به سودمندیهای فراوان گرما و سرما در طول سال اشاره شده و نیز در قرآن و روایات «بادها» با اهمیت تلقی شدهاند، پیداست که باد چیزی جز هوا نیست و در واقع جابهجایی هوا، باد نامیده میشود و در گفتوگو بین امام صادق(ع) و مفضل نیز به این نکته اشاره شده است که: «و منه الهواء الریح الهابه» و از امیرالمؤمنین علی(ع) در مورد آثار هوای هر فصل چنین نقل شده است که میفرماید: «در اول سرما از آن پرهیز کنید و در آخرش به استقبال آن بروید، زیرا سرما با بدنها آن کند که با درختان میکند، اول سرما درختان را میسوزاند و آخرش میرویاند».
در قرآن کریم و روایات اسلامی از تأثیر مهم بادها در زندگی انسان و نقش عظیم آن در جلوگیری از تعفن اشیای روی زمین سخن به میان آمده است، بهطوریکه خداوند متعال در سوره مبارکه ذاریات، سوره را با سوگند به بادها آغاز میکند «وَالذَّارِیَاتِ ذَرْوًا» که مفسران قرآن مراد از آن را بادها دانستهاند.
مرحوم طبرسی دلیل قسم به بادها را دو چیز دانسته است: نخست، سودمندیهای فراوانی در بادها برای بندگان است، دوم اینکه، بادها دلیلی بر وحدانیت خداوند و نوآوری آفرینش اوست. در هر صورت سوگند به بادها، نشان از نقش عظیم بادها و هوا بر زندگی بشر و تأثیر آن بر جسم و جان انسانهاست، روایات اسلامی این نکته را با وضوح بیشتر بیان کرده و متذکر شدهاند که بادها باعث عدم تعفن اشیای روی زمین هستند و اگر بادها وجود نداشتند تعفن اشیا و آلودگی محیط زیست بشر مشکلات زیادی را برای انسان بهوجود میآورد.
نقش باد در طبیعت را خداوند در قرآن کریم به زیبایی هرچه بیشتر و با بیانی منطقی برای بشریت گوشزد فرموده و این جامعه بشری است که باید در بهرهوری بهینه از منابع طبیعی خدادادی برنامهریزی کند.
خداوند در آیه 46 سوره مبارکه روم میفرماید: «وَمِنْ آیَاتِهِ أَن یُرْسِلَ الرِّیَاحَ مُبَشِّرَاتٍ وَلِیُذِیقَکُم مِّن رَّحْمَتِهِ وَلِتَجْرِیَ الْفُلْکُ بِأَمْرِهِ وَلِتَبْتَغُوا مِن فَضْلِهِ وَلَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ؛ و از نشانههای رحمت خدا آن است که بادهای مژده دهنده باران را میفرستد، تا رحمت خود را به شما بچشاند» و همچنین در آیه 57 سوره مبارکه اعراف میفرماید: «وَهُوَ الَّذِی یُرْسِلُ الرِّیَاحَ بُشْرًا بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ حَتَّى إِذَا أَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالًا سُقْنَاهُ لِبَلَدٍ مَّیِّتٍ فَأَنزَلْنَا بِهِ الْمَاء فَأَخْرَجْنَا بِهِ مِن کُلِّ الثَّمَرَاتِ کَذَلِکَ نُخْرِجُ الْموْتَى لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ؛ اوست که بادها را بهعنوان رحمت خود پیشاپیش باران به بشارت میفرستد تا ابرهای سنگین بار را بردوش خود حمل کنند، ما آنرا به سرزمینهای مرده روان میسازیم و از آن باران میفرستیم و بهوسیله آن انواع میوهها را به بار مینشانیم».
امام صادق(ع) در کتاب بحارالانوار، ص 6 میفرماید: «تو را از رموز باد آگاه سازم تا بدانی در آن چه حکمت و مصلحت و فوایدی نهفته است، آیا نمیبینی اگر باد از حرکت بایستد چگونه بلاها پدید میآیند، بلاهایی که جان انسانها را نشانه میروند و مریضان را ضعیفتر میکنند، میوهها را فاسد و سبزیجات را متعفن میکنند، همچنین با باز ایستادن آن، جان انسانها را به خطر میاندازد و آفت در غلات و تولیدات کشاورزی میافتد، همه اینها گویای این مطلب است که زمزمه باد، تدبیر خدای حکیم، برای اصلاح امور آفریدگان است».
و در آخر با شناختی که از هوا و ارزش آن بهدست آوردیم، میتوانیم بگوییم، یکی از بزرگترین نعمتهایی که خداوند به ما ارزانی فرموده است، همین هواست و وظیفه ما در تلطیف و حفاظت آن در برابر آسیبهای گوناگون بسیار سنگین است.
حجتالاسلام سیدمحسن موسوی، مسئول بنیاد مهدویت استان لرستان در گفتوگو با خبرنگار ایکنا، اظهار کرد: در آموزههای دینی آلوده کردن محیط زیست بهویژه هوایی که در آن نفس میکشیم نهی شده ولی به پاکسازی آن سفارش شده است.
وی افزود: در دین اسلام برای کسانیکه در حفظ و احیای محیط زیست میکوشند پاداشهای مادی و معنوی فراوانی ذکر شده است، در کتاب کنزالعمال از نبی مکرم اسلام(ص) نقل شده است که فرمود: هیچکسی نیست که درختی بکارد، مگر اینکه خداوند به اندازه میوهای که آن درخت میدهد، برایش اجر بنویسد.
موسوی ادامه داد: پیامبر اعظم(ص) فرمود: خداوند پاک است و پاکی را دوست دارد، پاکیزه است و پاکیزگی را دوست دارد پس آستان خود را پاکیزه نگه داریم و این حدیث بیانگر این موضوع است که اصول زیست محیطی از منظر رسول گرامی اسلام(ص) یک جنبه ملکوتی و الهی دارد.
مسئول بنیاد مهدویت استان لرستان اضافه کرد: همچنین از حدیث مذکور چنین استباط میشود که بوی خوش، پاکیزگی، هوا و طبیعت سالم روح انسان را تلطیف میکند؛ حفظ محیط زیست و پاک نگهداشتن هوای زمین یک دستور همگانی، همهجانبه و فراگیر است و اینکه تأکید اسلام بر پاکیزگی بر خصوصیت سفیر صلح و آرامش و صفابخش جان بودن دین صحه میگذارد.
محسن موسوی بیان کرد: محیط زیست یک امانت الهی در دست بشریت است که همه انسانها بهویژه مسلمانها باید در حفظ این موهبت الهی بکوشند؛ لذا اگر دولت یا ملتی از روی عمد فضای محیط زیست و هوا را آلوده کرده و یا از نشاط آن بکاهد و یا حتی در مقابل آلوده شدن آن سکوت کند، مشمول قهر خدا خواهد بود و روز قیامت باید در پیشگاه خداوند در قبال حقالناسی که ضایع کرده پاسخگو باشد.
نویسنده: مرضیه حافظی فر
