فاصله گرفتن از سبک زندگی اسلامی از عوامل رواج دروغگویی است
گروه اجتماعی: دروغگویی جنبه اکتسابی دارد؛ زیرا انسانها بر اساس فطرت خود دروغگو نیستند، بلکه دروغگویی را از محیط زندگی خود آموختهاند و از عوامل رواج دروغگویی میتوان به حسادت و فاصله گرفتن از سبک زندگی اسلامی اشاره کرد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، دروغ از بدترین معایب، زشتترین گناهان و منشأ بسیاری از مفاسد است، از کارهای زشت و ناپسند و عادت به آن از رذایل اخلاقی و گناهان کبیره است و گفتن آن جایز نیست.
دروغ عبارت است از یک عامل روانی ـ اجتماعی مانند تلفظ شفاهی یا غیرشفاهی که با آن فرد سعی میکند بهطور کم و بیش عمدی، ایمان نامشابه به آنچه که سازنده آن به حقیقتش مؤمن است در ذهن دیگران وارد کند.
دروغ معمولاً بیانی خلاف واقع و یا کتمان یک واقعیت است و عملی است که فرد کم و بیش بهطور عمدی سعی میکند گفتار یا عمل نادرست را در ذهن دیگران درست و حقیقی جلوه دهد، در واقع سخن و مطلبی است که مطابق با واقع و حقیقت نیست یعنی بین آنچه که توسط فرد بیان میشود و آنچه در جهان خارج وجود دارد رابطه منطقی و صحیح وجود ندارد.
دروغ در دنیا و آخرت انسان را از رحمت الهی محروم میکند و میان مردم بیاعتبار میسازد، اعتماد عمومی را سلب و جامعه را به بیماری نفاق دچار میسازد و از آفات زبان و خرابکننده ایمان است.
علت اصلی دروغگویی، عقده حقارت و خود کمبینی انسان دروغگو است و این یکی از نکات روانی است که بهعنوان روانشناسی اخلاقی در کلمات معصومین(ع) به آن اشاره شده است.
دلایل دروغگویی
سرچشمه دروغ نیز گاهی بهخاطر ترس از فقر، پراکنده شدن مردم از اطراف او، از دست دادن موقعیت و مقام و زمانی نیز بهخاطر علاقه شدید به مال، جاه، مقام و ... است که شخص از این وسیله نامشروع برای تأمین مقصود خود کمک میگیرد.
دروغگویی یک صفت ناپسند است که بعضی از افراد بدان مبتلا هستند و میان بعضی چنان شایع است که گویی بهصورت عادت تلقی میشود.
دروغگویی بیشتر جنبه آموختنی (اکتسابی) دارد زیرا انسانها بر اساس فطرت و ذات خود دروغگو نیستند، بلکه دروغگویی را از محیط زندگی خود مانند خانواده، مدرسه و بهطور کلی از اجتماع آموختهاند، حتی میتوان به جرئت گفت که پایه و اساس دروغگویی بهویژه در کودکان و نوجوانان از خانواده شروع میشود.
از سن پنج یا شش سالگی به بعد افراد از نظر رشد ذهنی به مرحلهای میرسند که به تدریج میتوانند حرف راست را از دروغ تشخیص دهند، از این دوره به بعد صفت دروغگویی در بعضی از افراد شکل میگیرد و گاهی بر اثر شدت زیاد به شکل بیماری درمیآید که قسمتی از شخصیت فرد را تشکیل میدهد.
پیامدهای دروغگویی
دروغگویی مانند سایر بیماریهای روانی و عاطفی، ابتدا از یک مسئله ساده و کوچک آغاز میشود و چنانچه بهموقع درمان نشود، به یک بیماری روحی تبدیل میشود که مشکلات بسیاری را برای فرد مبتلا و دیگران فراهم میسازد.
دروغگویی عامل اصلی فسادهای دیگر است، بهطوریکه شاید بتوان گفت دروغگویی کلید ورود به سایر فسادهاست، دروغگویی هر دلیلی که داشته باشد مسلماً باعث بروز تغییراتی در فرد میشود؛ لذا شناخت این تغییرات به ما کمک میکند تا با موفقیت بیشتری تفاوت حرف راست و دروغ را متوجه شویم.
نشانههای دروغگویی
مطالعات نشان داده که در هنگام دروغگویی فشار خون افراد و کارکردهای بدنیشان افزایش مییابد، بهطور کلی دروغگویی بر حرکات افراد نیز تأثیر میگذارد. برای مثال اگر توجه کرده باشید در برخی از موارد افراد دروغگو اعضای صورت خود را لمس میکنند آنها اغلب بینی، لبها و یا گوش خود را لمس میکنند، اگر توجه داشته باشید در چنین شرایطی فرد گوینده از نگاه کردن مستقیم به چشمان شما خودداری میکند، زیرا آنها دوست دارند از خیره نگاه کردن سرباز زنند و مسیر حرکت چشمان خود را دائماً از جایی به جای دیگر جابهجا کنند.
همچنین اگر میبینید که فرد گوینده بیش از حد خیره به چشمان شما نگاه میکند و نگاههایش مظنون است، این خود میتواند نشانه دیگری از عدم صداقت وی باشد.
برخی دیگر از افراد در هنگام دروغ گفتن به شدت دچار تعریق میشوند، وقتی از افراد دروغگو زیاد سؤال پرسیده شود عصبانی میشوند و به این ترتیب شدت تعریقشان زیاد میشود، اگر فکر میکنید طرف مقابل شما در حال دروغ گفتن است سعی کنید از او چندین سؤال مشابه بپرسید و واکنش او را ارزیابی کنید.
پریدگی رنگ، واکنشهای عضلانی، برافروختگی و سرخ شدن صورت، هیجان زیاد، ضربان قلب، رفتارهای تصنعی، تناقضگویی و فراموشی از جمله علایم دروغگویی در فرد است و در صورتیکه دروغگویی استمرار یابد و جزو شخصیت فرد درآید فرد بر واکنشهای خود مسلط شده و از بروز علایم ظاهری جلوگیری میکند تا جایی که فرد بدون بروز هیچگونه علایم و نشانهای به دروغگویی میپردازد.
آثار دروغ
دروغ به جز آثار سوء اخلاقی که در شاکله خود انسان دارد بنیان و شالوده جامعه را ویران میکند و آثار زیانباری از جهت فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی بهدنبال دارد که از جمله آن میتوان به بیآبرویی، رسوایی و اضطراب برای فرد دروغگو اشاره کرد.
حجتالاسلام امیدی، کارشناس مذهبی در لرستان در گفتوگو با خبرنگار ایکنا در مورد علل رواج دروغ و دروغگویی در جامعه، اظهار کرد: از جمله این علل میتوان به عدم شناخت و باور انسان به انسانیت خودش اشاره کرد.
وی ادامه داد: فطرت انسان پاک است و اگر هر انسانی متوجه شود که فطرت او با دروغ سازگار نبوده و با ارزشهای انسانی و دینی مخالف است، دیگر به سراغ دروغ نمیرود، با توجه به اینکه هر انسانی ذاتاً نفاق را دوست ندارد و اگر بداند دروغ راه را برای نفاق و دورویی باز میکند از آن فرار میکند.
حجتالاسلام امیدی به اشاره به آیات سوره زلزال اضافه کرد: اگر هر انسانی بداند گوش، چشم، زبان، دست و تمام اعضای بدن در روز معاد به زبان آمده و همچنین زمین نیز شهادت میدهد که چه کارهایی روی آن انجام شده است همین کافی است که از دروغ و نفاق دوری کند.
امیدی با بیان اینکه یکی از عواملی که افراد جامعه را به دروغگویی وا میدارد، شیطان است، ادامه داد: خداوند متعال در آیات 221 و 222 سوره مبارکه شعرا که در رابطه با بحث خلقت آفرینش و انسان است، میفرماید: «هَلْ أُنَبِّئُکُمْ عَلَى مَن تَنَزَّلُ الشَّیَاطِینُ(221) تَنَزَّلُ عَلَى کُلِّ أَفَّاکٍ أَثِیم(ٍ222) یُلْقُونَ السَّمْعَ وَأَکْثَرُهُمْ کَاذِبُونَ ﴿۲۲۳﴾؛ آیا شما را خبر دهم که شیاطین بر چه کسى فرود مىآیند (۲۲۱) بر هر دروغزن گناهکارى فرود مىآیند (۲۲۲)».
وی اضافه کرد: بنا بر معنای این آیات سر منشأ همه دروغها، شیطان است و یکی از چیزهایی که شیطان انسان را به آن وسوسه میکند، دروغگویی است؛ پس اگر انسان با شیطان مأنوس شود، دروغگو میشود.
این کارشناس مذهبی حسد را یکی از عوامل دروغگویی دانست و ادامه داد: خداوند در قرآن کریم با آوردن قصه حضرت یوسف(ع) و در آیههای 9 تا 11 سوره یوسف، به حسادت برادران یوسف نسبت به او اشاره کرده است و این حسادت را عاملی دانسته است که باعث شده پسران حضرت یعقوب(ع) به او دروغ گفته و حضرت یوسف(ع) را همراه خود به صحرا ببرند در چاه بیاندازند و باز هم به دروغ بگویند گرگ او را دریده است که اینها هم ریشه در حسادت برادران آن حضرت دارد.
وی سومین عامل دروغگویی را تغییر سبک زندگی مردم دانست و افزود: اگر سبک زندگی ما اسلامی باشد به این معنا که همه رفتارهای ما نیز مبنا و پایه اسلامی داشته باشد، دروغ را بهعنوان یک ضد ارزش میشناسیم ولی اگر سبک زندگی ما غیر اسلامی باشد به این معنا است که فقط به تقلید میپردازیم و چه بسا در این سبک زندگی غیر اسلامی دروغ را یک ارزش بدانیم و آن را در جامعه رواج دهیم.
حجتالاسلام امیدی با بیان اینکه اگر میخواهیم فرزندانمان دچار دروغگویی نشوند باید سبک زندگی ما اسلامی باشد و از رسول خدا(ص) الگو بگیریم، گفت: با توجه به سنت پیامبر(ص) قبل از انعقاد نطفه باید فضای بچه را پاکسازی کنیم و بعد از آن و در دوران شیرخوارگی فضای خانه را باید از دروغ و دروغگویی پاک کنیم و بین پدر و مادر فضای راستگویی و صداقت حاکم شود؛ چراکه فرزند ابتدا از پدر و مادر الگو میگیرد.
