تبیین جایگاه واقعی عقل در استنباط احکام؛ از مهمترین فعالیتهای علمی امام صادق(ع)
گروه اندیشه: کارشناس پژوهش حوزه علمیه خراسان جنوبی با اشاره به جایگاه عقل در مکاتب مختلف فقهی و کلامی افزود: امام صادق(ع) علیرغم اینکه برای عقل جایگاه رفیعی قائل بودند اما تلاش کردند تا با افراط و تفریط در این زمینه مقابله کنند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، امروز دوستداران و اراتمندان به اهل بیت(ع) در عزای معصومی سیاه پوشیدهاند که همگان به قدرت و توان علمی ایشان اعتراف کردهاند. امام جعفر صادق(ع) را میتوان مجاهد عرصه مقابله با افراط و تفریطها در عرصه علوم دینی دانست چرا که ایشان تلاش کرد اسلام را در مسیر اعتدال خود حفظ کند.
حجتالاسلام محمدرضا خوشخو، مدیر بنیاد مهدویت خراسان جنوبی در این زمینه در گفتوگو با ایکنا گفت: دوران امامت امام جعفر صادق(ع) از سال 114 تا 148 هجری قمری به طول کشید و در واقع ایشان بیشترین دوران امامت را در میان معصومین(ع) داشتند.
وی افزود: از طرف دیگر عصر امام صادق(ع) همزمان با دوران انتقال حکومت از بنیامیه به بنیعباس بود و فرصتی فراهم شده تا ایشان بتواند با ایجاد کرسیهای درسی شاگردان بسیاری تربیت کرده و فقه اسلامی که از پیامبر(ص) به ائمه(ع) رسیده بود را تثبت و گسترش دهد.
امام جعفر صادق(ع) از جهات مختلف دانشمند بود
مدیر بنیاد مهدویت خراسان جنوبی بیان کرد: امام جعفر صادق(ع) از جهات مختلف دانشمند بود وعلم ایشان محدود به علوم دینی مانند فقه نمیشد بلکه در سایر علوم مانند شیمی دانشمندی مانند جابر بن حیان شاگرد این امام معصوم(ع) است.
خوشخو اظهار کرد: به نقل از تفسیر فخر رازی و تفسیر قرطبی بسیاری از بزرگان مذاهب چهارگانه اهل سنت شاگرد امام صادق(ع) بوده و در بسیاری از کتب تاریخی نیز آمده که از میان دو هزار شاگرد امام صادق(ع) 700 نفراهل سنت بودهاند.
وی با اشاره به شاخصههای فقه امام صادق(ع) عنوان کرد: منبع موثق، استناد به به قرآن، استدلالی بودن و سازگاری با عقل از جمله ویژگیهای فقهی است که امام جعفر صادق(ع) برای تثبیت و گسترش آن نهایت تلاش خویش را نمودند.
مدیر بنیاد مهدویت خراسان جنوبی ادامه داد: زنده و پویا بودن نیز از جمله شاخصههای فقه حضرت جعفر صادق(ع) است به گونهای که وقتی امام صادق(ع) در عصر خویش مطلبی را بیان کردند متناسب با زمان فعلی نیز هست.
جایگاه مباحث علم کلام در مکتب امام صادق(ع)
حجتالاسلام مجتبی شیدایی، کارشناس پژوهش حوزه علمیه خراسان جنوبی با اشاره به جایگاه مباحث علم کلام در مکتب امام صادق(ع) گفت: یکی از امتیازات مکتب امام صادق(ع) نسبت به سایر مذاهب این است که با تاریخی مستند مواجه است.
وی افزود: از دیدگاه مذهب شیعه کلام، عمل، قول و تحریرهمه معصومین(ع) حجت است ولی بنا به عقیده اهل سنت فقط عمل، قول و تحریر رسولالله معتبر میباشد و از این رو تاریخی که شیعه میتواند به آن استناد کند طولانیتر است.
کارشناس پژوهش حوزه علمیه خراسان جنوبی بیان کرد: عصر امام صادق شرایط خاصی داشت و امام بین دو تصمیم، قیام و ایجاد حکومت و یا انجام اقدامات فرهنگی قرار داشت که در نهایت به علت عدم آمادگی مردم برای پذیرش حکومت معصومین(ع) و گسترش نحلههای مختلف فکری امام تصمیم گرفت به فعالیتهای خویش سمت و سوی فرهنگی دهد.
شیدایی اظهار کرد: یکی از مهمترین اقدامات امام جعفر صادق(ع) در حوزه نرمافزاری تربیت شاگردان با رویکرد تخصصی بود به گونهای که ایشان در رشتههای مختلف فقه، ادبیات عرب، کلام، حدیث و حتی علومی که به ظاهر شکل غیر دینی دارند مانند شیمی شاگرد تربیت کرد.
وی ادامه داد: یکی از مهمترین برنامههای علمی امام صادق(ع) در حوزه علم، تبین جایگاه واقعی عقل در استنباط احکام است و ایشان علیرغم اینکه برای عقل جایگاه رفیعی قائل بودند، تلاش داشتند با افراط و تفریط در این زمینه مقابله کنند.
جایگاه عقل در مکاتب مختلف فقهی و کلامی
کارشناس پژوهش حوزه علمیه خراسان جنوبی با اشاره به جایگاه عقل در مکاتب مختلف فقهی و کلامی عنوان کرد: یکی از مکاتب فقهی با حجت دانستن قیاس و استحسان درکهای سطحی عقل از یک مسئله شرعی را به موارد مشابه نیز انتقال میدادند و از این رو عقل را صد درصد حجت میدانستند.
شیدایی گفت: از طرف دیگر برخی مکاتب با ظاهرگرایی فقط علوم نقلی و حدیث را حجت میدانستند اما امام صادق(ع) با این افراط و تفریط ها مقابله کرد و بر اساس مکتب شیعه عقل در استنباط احکام معتبر است اما در کنار آن وحی و حدیث نیز حجت میباشد.
وی افزود: به عبارت دیگر وقتی وحی از طریق عقل ثابت شد، به طوری طبیعی عقل در خدمت وحی قرار میگیرد و در حقیقت عقلی معتبر است که تربیت یافته وحی باشد.
کارشناس پژوهش حوزه علمیه خراسان جنوبی بیان کرد: با توجه به این مسائل به عنوان مثال در بحث اختیار انسان عدهای معتقد به جبر انسان و عدم اختیار او میباشند و برخی به اختیار مطلق انسان عقیده دارند در حالی که بر اساس مکتب امام صادق(ع) نه جبر و نه اختیار مطلق درست نیست بلکه بر اساس توحید افعالی هیچ کاری خارج از قدرت اختیار خداوند انجام نمیشود اما از طرف دیگر خواست الهی بر اعطای اختیار به انسان تعلق گرفته است.
