نگاهی به بایدها و نبایدهای قرآن در موضوع گفتار
گروه اجتماعی: زبان از اعضای شگفتانگیز بدن انسان است و وظایف بزرگی را بر عهده دارد که از مهمترین آنها سخن گفتن است، حال باید بررسی کرد که قرآن چه بایدها و نبایدهایی برای گفتار بیان کرده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، زبان از نعمتهای بزرگ آفریدگار هستی به انسان است. خداوند متعال در سوره بلد پس از ذکر سوگندهایی پر معنا و اشاره به زندگی پررنج انسان شماری از مهمترین نعمت هایی را که به بشر ارزانی داشته است یادآور می شود که یکی از آنها نعمت زبان است: «وَ لِساناً وَ شَفَتَیْنِ، و یک زبان و دو لب زبان» (آیه9/بلد)
زبان از اعضای شگفتانگیز بدن انسان است و وظایف بزرگی را بر عهده دارد که از مهمترین آنها سخن گفتن است. ایزد متعال در قرآن کریم پس از ذکر خلقت انسان، از نعمت بیان، سخن گفته و فرموده است: « عَلَّمَ الْقُرْآنَ، خَلَقَ الْإِنسَانَ، عَلَّمَهُ الْبَیَانَ؛ قرآن را یاد داد، انسان را آفرید و به او بیان را آموخت». (2،3،4/رحمن)
توان تکلم از نعمتهای بزرگ پروردگار است
باید به یاد داشت که توان تکلم با آنکه از نعمتهای گرانسنگ پروردگار و از خصایص بشر است و با آنکه فوایدی بسیار را در راه رشد و تکامل انسان در بردارد میتواند منشأ بسیاری از ضررهای مادی و معنوی شود و گاه انسان را به پرتگاه سقوط بکشاند. از اینرو بر هر فردی است که مراقب زبان خویش باشد زیرا بیشترین گناه از زبان سر میزند.
قرآن کریم در آیات زیادی به زشتیهای گفتار اشاره میکند و روایات بسیاری نیز از معصومان(ع) رسیده است، بهگونهای که امام علی(ع) میفرماید: بلا و مصیبت انسان در زبان اوست و همچنین، حضرت محمد(ص) میفرماید: «کسی که غیبت مسلمانی را بکند روزهاش باطل و وضویش باطل میشود و روز قیامت در حالی میآید که از دهانش بویی متعفنتر از مردار بیرون میآید که اهل قیامت از آن بو رنج میبرند».
آیا هر سخنی دارای ارزش و اعتبار است و بر هر سخنی میتوان نام گفتار ارزشمند و پسندیده نهاد، مسلماً جواب منفی است. چه بسیار سخنانی که نه تنها ارزش ندارند که در بیارزشی آنها همان بس که بلا، فتنه، خونریزی و ... را بهدنبال دارند.
انسان نباید گفتاری را که بیارزش و ناهنجار میداند به زبان جاری کند
اندیشه و خردورزی مهمترین تکیهگاه اسلام در عقاید، اخلاق، کردار و گفتار است. انسان نباید گفتاری را که بیارزش و ناهنجار میداند به زبان جاری کند. بهگونهای که امام علی(ع) میفرمایند: «اندیشه کردن در گفتار ایمن میکند از لغزش». بنابراین کلامی دارای ارزش و اعتبار است که خردمندانه و همراه با خردورزی و اندیشیدن باشد.
از معیارهای ارزشی دیگر سخن، عمل گوینده به کلام خویش است. خداوند متعال در آیه هفت سوره صف «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آَمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ، اى کسانى که ایمان آوردهاید چرا چیزى مىگویید که انجام نمىدهید» از گفتار بدون عمل نهی کرده و آن را نکوهش کرده و مورد خشم و غضب خود دانسته است.
پروردگار متعال در قرآن مجید مؤمنان را به گفتار حق و همراه بودن سخن با برهان و استحکام دعوت و فرموده است: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِیدًا، ای کسانی که ایمان آوردهاید تقوای الهی پیشه کنید و سخن حق گویید». (70/ احزاب
آهسته سخن گفتن از زیباترین آداب گفتار و نشانه ادب است
از دیدگاه قرآن کریم گفتاری با ارزش است که همراه با فرهنگ و ادب باشد سخنی گرچه فی نفسه با ارزش باشد ولی اگر گوینده با عدم رعایت ادب آن را به زبان آورد سخنی بی ارزش و بیاثر خواهد بود. از این رو پروردگار عالم آنگاه که موسی و هارون را مامور به رفتن به پیش فرعون و دعوت او می کند در آیه 70 سوره احزاب میفرماید: «فَقُولا لَهُ قَوْلاً لَیِّناً لَعَلَّهُ یَتَذَکَّرُ أَوْ یَخْشى، و با او به نرمی سخن بگویید تاشاید متذکر شود و پند گیرد و یا بترسد».
آهسته سخن گفتن از بهترین و زیباترین آداب گفتار و نشانه ادب است، قرآن مجید مسلمانان را به رعایت این خصلت بزرگ و با ارزش دعوت کرده است.
