بومیسازی علوم انسانی متناسب با تعالیم اسلامی، فرهنگ و تمدن ایرانی
گروه اندیشه: رئیس جهاد دانشگاهی آذربایجان شرقی نظریههای موجود در علوم انسانی را خمیرمایه تفکر، مدلسازی تمام مسائل مدیریتی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در جامعه دانست و بر بومیسازی این علوم متناسب با تعالیم دین اسلام و فرهنگ و تمدن ایرانی تأکید کرد.
نجف قراچورلو، رئیس جهاد دانشگاهی آذربایجان شرقی در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از آذربایجان شرقی، با اشاره به ابلاغ سیاستهای کلی علم و فناوری از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی و تأکید ایشان بر «جهاد مستمر علمی با هدف کسب مرجعیت علمی و فناوری در جهان»، گفتمانسازی و برنامهریزی درجهت اجرای عملی بند بند این سیاستها را ضروری و مورد نیاز جامعه امروز عنوان کرد و گفت: اهداف تبیین شده در سند چشمانداز 1404 اهدافی متعالی و روبه پیشرفت و توسعه است که با اعتقاد به یک رویکرد علمی و سیستماتیک برای نیل به این اهداف، نیاز به یک برنامهریزی علمی منسجم و حسابشده ضرورت پیدا میکند.
نقشه جامع علمی کشور براساس سه شاخص عدالت، معنویت و عقلانیت حرکت میکند
قراچورلو ادامه داد: در نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران طبق مأموریتی که به شورای عالی انقلاب فرهنگی واگذار شد، این امر درقالب نقشه جامع علمی کشور تهیه و تدوین شد؛ لذا نقشه جامع علمی کشور، چراغ راه و نقشهای کاربردی است که براساس سه شاخص عدالت، معنویت و عقلانیت درجهت پیشرفت و اعتلای نظام جمهوری اسلامی حرکت میکند.
وی ترسیم این نقشه راه را نیازمند شناخت از منابع و امکانات لازم و تقسیم کار درسطح ملی و داشتن برآوردی صحیح از نحوه طی این مسیر برشمرد و افزود: هرچه این نقشه دقیقتر و کاربردیتر باشد و توسط افراد کاردان و متخصص پیگیری و اجرایی شود، به هدف نزدیکتر خواهد بود؛ لذا نقشه جامع علمی کشور باید ضمن اینکه قابل اجرا و قابل کنترل باشد، بتواند نیازهای دستیابی به سند چشمانداز را در حوزه مرتبط خود نیز برآورده کند.
لزوم بومیسازی علوم غربی و برونمرزی متناسب با تعالیم اسلامی ـ ایرانی
قراچورلو نظریههای موجود درعلوم انسانی را خمیرمایه تفکر، مدلسازی و فرموله کردن تمام مسائل مدیریتی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در جامعه دانست و اظهار کرد: درحال حاضر قریب به اتفاق دروس و نظریههای زیرساختی که در دانشگاهها موردتدریس و تحقیق و پژوهش قرار میگیرد، برونمرزی است که اکثر آنها با رویکرد تفکر غربی و یا ماتریالیستی ارائه شدهاند.
وی خاطرنشان کرد: این نظریهها شاید در محیطهای برونمرزی و متناسب با رسوم و فرهنگ آن ملل، کارساز بوده و قابلیت اجرا و ارتقا داشته و از لحاظ روششناسی در آن محیطها مورد دفاع قرار گیرد، ولی آنچه حائز اهمیت است تأکید بر بهرهگیری از علوم اسلامی و انسانی موجود در فرهنگ غنی اسلام و ایران است و در درجه دوم بومی کردن علوم غربی و برونمرزی متناسب با تعالیم دین اسلام و فرهنگ و تمدن ایرانی، که این امر مستلزم تحولی اساسی در این علوم است.
وی با تأکید براینکه درصورت چنین تحولی، تعمیق شناخت معارف دینی و مبانی انقلاب اسلامی به شیوه علمی امکانپذیر خواهد بود، گفت: عملیاتی کردن چنین اصولی در داخل دانشگاه و افراد فرهیخته و صاحبنظر که نگرش علمی آنان نسبت به سایر اقشار جامعه پررنگتر و نافذتر است، تأثیرگذاری بیشتری خواهد داشت.
مراکز علمی باید موجب پویایی کشور باشند
رئیس جهاد دانشگاهی آذربایجان شرقی ایجاد پژوهشکدهها، شهرکها و پارکهای علم و فناوری را بخشی از اقدام کشورها جهت توسعه پایدار ذکر کرد و افزود: اگر اهداف چشمانداز توسعه کشور را مرور کنیم در جای جای آن نقش چنین واحدهایی ملموس و غیرقابلانکار است؛ ولی مهمتر اینکه بدانیم چه پژوهشکده، شهرک تحقیقاتی و یا پارک فناوری در چه محل و با چه مأموریتی ایجاد شود و تعامل آنان با یکدیگر با چه کیفیتی و در چه مسیری باشد.
وی اضافه کرد: با نگاهی کلی میتوان گفت ساماندهی عملیاتی بر حوزههای مختلف درگیر در امور ذکر شده ضروری است؛ لذا میبایست کریدورهای علم و فناوری درمناطق ویژه علمی و پژوهشی منطبق بااهداف چشمانداز و نقشه راه علمی کشور با جدول زمابندی ازپیش تهیه شده اجرایی شود که به نظر میرسد این مهم با حرکت کندی پیش میرود.
این مقام استانی با تأکید بر فرمایش معظم له در «ادامه پرشتاب رشد علمی کشور و حمایت از شرکتهای دانش بنیان و نقش تعیینکننده تحقیقات کاربردی و تحقیقات بنیانی و استفاده از ظرفیتهای فراوان داخلی که تولید را به حرکت درآورده و موجب رونق اقتصادی کشور میشود»، تصریح کرد: پارکهای علم و فناوری نیز باید بازار کار را مبتنی بر محور علم، دانش و فناوری رونق بخشند و بر اصولی تأکید کنند که موجب پویایی بخش صنعتی و علمی کشور باشد؛ لذا مراکز علمی که پرچمدار توسعه و پیشرفت هر کشور هستند، باید بیش از هر ارگان دیگری وارد عمل شده و به رسالت خویش عمل کند.
وی تشریح کرد: دولتها اغلب مالیه عمومی را مدیریت کرده و به مالیه خصوصی جهت میدهند، یعنی با استفاده از تسهیلات و بخشودگی گمرکی و مالیاتی از بخشهای موردنظر حمایت میکنند؛ در زمینه حمایت از فعالیتهای پژوهشکدهها، شهرکها و پارکهای علم و فناوری، دولت و بخش خصوصی میتواند با درنظر گرفتن تمام جوانب کار ازجمله محدودیت منابع لازم به تأمین نیازهای این مراکز متناسب با اهداف چشمانداز و لحاظ کردن پتانسیل بخشی و منطقهای هستههای کلیدی بپردازد و منابع را در مسیر دستیابی بهینه و سریع به علم و فناوری بومی سوق دهد.
جهاد دانشگاهی نقش کلیدی در تحقق اهداف کلان کشور دارد
قراچورلو با استناد به فرمایش امام خمینی(ره) مبنی براینکه «مهمترین و مؤثرترین راه مبارزه با اجنبی مجهز شدن به سلاح علم دین و دنیاست(صحیفه نور جلد 2)» اظهار کرد: جهاد دانشگاهی به فرمان معمار کبیر انقلاب و با هدف مبارزه با استکبار جهانی و با رسالت ایفای نقش در قالب پلی بین جامعه و دانشگاه تأسیس شد تا بتواند در قالب محملی که نیازهای جامعه را با شیوههای علمی و بهرهگیری از متد روز دنیا برطرف میکند به کشور خدمت نماید؛ اما باید توجه کرد که این امر در شرایطی مهیا خواهد شد که این پل تابآوری حجم نیازهای سرآزیر شده را داشته باشد.
رئیس جهاد دانشگاهی استان تحقق این مهم را در حمایت ویژه از این نهاد و واگذار کردن مأموریتهای کاربردی و کلیدی به همراه امکانات و بودجه موردنیاز به این نهاد انقلابی دانست و تأکید کرد: جهاد دانشگاهی ظرفیتهای قابل توجهی در جهت پاسخگویی به نیازهای بخشهای مختلف صنعت، پژوهش، فرهنگ و... دارد که اغلب در سایه عدم تخصیص مأموریتهای راهبردی و نقشهای کلیدی نسبت به سایر سازمانها و نهادها، نتوانسته پتانسیل فوقالعاده خود را به منصه ظهور برساند؛ که در صورت حمایت دولت و بخش خصوصی از این نهاد میتواند گامهای مؤثری در راستای تحقق اهداف کلان کشور همچون سند چشمانداز 1404، سیاستهای علم و فناوری، تحول در علوم انسانی و... بردارد.
