بلاغت و چندلایگی شعر حافظ از اثرات توجه به قرآن است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، دوازدهمین همایش نکوداشت حافظ شب گذشته، 18 مهر از سوی انجمن حافظ پژوهان خوزستان در تالار اجتماعات نفت اهواز برگزار شد.

مهرداد شریف‌مخمل‌زاده، مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خوزستان، در این همایش گفت: ‌آن چه حافظ را برای ما حافظ می‌کند و به شعر او شعر جلوه جادویی می‌بخشد هم هنر شاعری و رفتار زبانی او و هم ساختار معنایی پیچیده‌ پر از رمز و راز او است.

وی با بیان اینکه شعر حافظ با همه پیچیدگی‌هایش و با جادوی خود، عارف و عامی را دربرمی‌گیرد و عارف و عامی بر گرد او به گردش درمی‌آیند. در نتیجه معمای بزرگ فرهنگ ما از همین جا رقم می‌خورد، اظهار کرد:‌ این فرهنگ معمای بزرگی است که راه بردن به لایه‌های زیرین آن کاری بس دشوار است.

حافظ، تعهد اجتماعی و اخلاقی را در آثارش نشان داد

مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری خوزستان ادامه داد: حافظ نه فقط صاحب ویژگی‌های ادیبانه است؛ بلکه نکته ظریفی که کمتر به آن پرداخته می‌شود این است که حافظ دردآشنای زمانه خودش نیز بوده است. حافظ با رندی خاص خود نقاب از چهره تزویر، ریا و دورویی برمی‌دارد. حافظ هنرمندانه آسیب‌های اجتماعی زمانه خودش را در شعر به تصویر می‌کشد و تعهد اجتماعی و اخلاقی را به خوبی در آثارش نشان می‌دهد.

در ادامه این همایش و پس از اجرای موسیقی توسط گروه آوای سکوت، همایون قنواتی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان، گفت: ما همواره در لحظات و وقت‌هایی که خیلی خسته‌ایم یا اضطراب داریم و در مسائل و مشکلاتی زندگی، تفالی به حافظ می‌زنیم و به سراغ او می‌رویم چراکه آرامش به ما دست می‌دهد. دلیل آرامش این است که حافظ حرف ما را می‌زند. به همین خاطر حافظ همیشه همواره با ما بوده است. بخش بسیار زیادی از فرهنگ ما را حافظ جمع کرده است و آثار او میراثی معنوی برای همه ما محسوب می‌شود.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان با تقدیر از دست‌اندرکاران برگزاری این همایش نکوداشت اظهار کرد: امیدوارم همانطور که از جلسه برمی‌آید به مسئله حافظ‌پژوهشی توجه شود و ما نیز شرایطی را ایجاد کنیم تا جمعی از استادان ما بتوانند بخشی از کارهای تحقیقی و پژوهشی را درباره حافظ انجام دهند.

حیات فکری و معنوی جامعه در گرو پویایی و بالندگی فرهنگی آن جامعه است

در ادامه این مراسم مژگان امیری، مسئول انجمن حافظ‌پژوهان خوزستان گفت:‌ حیات فکری و معنوی جامعه در گرو پویایی و بالندگی فرهنگی آن جامعه است و خوشبختانه فرهنگ غنی ایرانی ـ ‌اسلامی ما به‌دلیل برخورداری از وجود چهره‌های برجسته و نمایان همچون فردوسی، مولانا، سعدی، حافظ و ده‌ها تن دیگر مانند گوهر شب ‌چراغ در دل تاریکی‌های قرون می‌درخشند و نه تنها فرهنگ خودی بلکه فرهنگ جهانی را از پرتو نور خود منور ساخته‌اند.

امیری توضیح داد: حافظ در این میان شاعری منحصر به فرد است که در زبان فارسی تا‌کنون فردی نتوانسته نظیر عالمی را که او با نیروی کلمات آفریده است بیافریند. دیوان حافظ چون قصری است که پنجره‌های رنگارنگ و نقش و نگارهای زیبای آن هستی را به صورت مکانی افسانه‌ای و زیبا به روی تماشاگران خود گشوده است.

وی تصریح کرد: ‌حافظ تنها فردی است که تعارض‌ها را آشتی داده و طبایع مختلف را در کنار هم نشانده و جهانی خلق کرده که هر فردی می‌تواند آرمان‌ها و آرزوهای خود را در دنیای خیالی و واقعی جست‌وجو کند.

مسئول انجمن حافظ پژوهان خوزستان بیان کرد: رسالت حافظ آن بوده است که با شعر زیبا و منشورگونه خود ما را به استعدادهای درونی و فطرت پاک انسانی‌مان آشنا سازد چنان که خود می‌گوید: «حافظ از بهر تو آمد سوی اقلیم وجود، قدمی نه به وداعش که روان خواهد شد».

وی توضیح داد: حافظ در واقع ما را از خطر آلوده شدن به همه مظاهری که می‌تواند ما را از آن فطرت پاک و گوهر خدادادی دور سازد آگاه می‌کند. مسئول انجمن حافظ پژوهان خوزستان گفت:‌ شعر حافظ شعر یأس و ناامیدی نیست. شعر حافظ آینه اندیشه و امید به آینده است. اگر حافظ فریاد می‌زند که: «نفس باد صبا مشک فشان خواهد شد، عالم پیر دگر باره جوان خواهد شد» می‌خواهد تلاش، تکاپو، حرکت، ساختن و پرداختن را در ذهن خواننده خود نهادینه کند.

عشق و عرفان حافظ ما را به سرچشمه پاک دین و معرفت رهنمون می‌کند

مسئول انجمن حافظ پژوهان خوزستان افزود: عشق و عرفانی که در کلام این استاد نهفته است حتی آن‌گاه که با چاشنی تلخ همراه می‌شود ما را به سرچشمه پاک و زلال دین و معرفت رهنمون می‌کند و دست ما را می‌گیرد و آرام آرام به حقیقت زندگی و زندگی حقیقی می‌برد و آنگاه غنیمت شمردن فرصت‌ها را به ما گوش‌زد می‌کند.

امیری با بیان اینکه‌ شعر حافظ شعر همه دغدغه‌های انسانی است توضیح داد: شعر حافظ مشمول زمان نمی‌شود و در هر زمان کارایی خاص خود را دارد و اگر ما با تشکیل انجمنی به نام انجمن حافظ‌پژوهان خوزستان و با استمداد از روح بلند خواجه شیراز و پیروی و تمسک به قرآنی که او در سینه دارد می‌خواهیم قدمی در راه شناخت این دغدغه‌ها به‌ویژه کشف و درمان آن چه که می‌تواند جوانان ما را متأثر، نگران و رنجور سازد برداریم، کاری عجیب و شگفت نخواهد بود.

مسئول انجمن حافظ‌پژوهان خوزستان ادامه داد: خوشبختانه در این چند صباحی که از عمر این انجمن می‌گذرد توفیق آن را داشته‌ایم که با جذب جوانان و آشنایی آن‌ها با مظاهر راستین فرهنگ اسلامی ـ ایرانی به ویژه بهره‌وری از دیوان حافظ و با مساعدت مسئولان و معاضدت استادان فرهیخته گام‌های مؤثری برداریم و بدون تردید استمرار همکاری‌ها می‌تواند از به هرز رفتن این سرمایه‌های گران‌قدر جامعه‌مان یعنی جوانان بکاهد و آن‌ها را در مسیری قرار دهد که در آینده روشن کشور اسلامی‌مان به آن نیاز داریم.

امیری اظهار کرد: در این زمان تهاجم؛ نه روزگار تفاخر، چه خوب بود اگر دیو را بیرون می‌راندیم و فرشته را به جایش ستایش می‌کردیم که فرشته فرهنگ ما، نه حدیث دیروز و امروز دارد بلکه ثباتش بر جریده عالم ثبت است.

وی گفت: ‌ای کاش در لحظه‌های بی‌همدمی به جای دوست گرفتن غریبه‌ای نادان به نام تهاجم ماهواره‌ها، محرم دل می‌شدیم و در حریم یار می‌ماندیم. بانگ چنگ، خوش است یا صدای‌سازی بی‌هویت که هر ضربه‌اش پتکی است بر سر و ریشه ما؟

مسئول انجمن حافظ‌پژوهان خوزستان با بیان اینکه هدف از برپایی این همایش نجات عزیزانمان است، گفت: تربیت فرزندان میهن‌مان مانند تربیت فرزندان خود مهم است.

امیری با گلایه‌مندی از صدا و سیمای مرکز خوزستان جهت عدم اطلاع‌رسانی پیش خبر این همایش ادامه داد: ‌دستگاه‌هایی همچون اداره‌کل امور اجتماعی استانداری خوزستان، اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خوزستان، اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خوزستان، شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب، شرکت فولاد خوزستان، شرکت ملی حفاری ایران، دانشگاه پیام نور اهواز و استادان دانشکده ادبیات دانشگاه شهید چمران اهواز با ما همکاری بسیاری داشتند.

حافظ مدیون قرآن است

در ادامه حسن گرمسیری، استاد دانشگاه گفت: ‌حافظ یکی از چند شاعر طراز اول زبان و ادب پارسی است و من معتقدم حافظی که ادعا می‌کند هیچ کسی مانند او نتوانسته زلف سخن را شانه بزند، مدیون قرآن است.

وی با اشاره به تأثیر قرآن بر کلام حافظ توضیح داد: همان طور که می‌دانیم حافظ، حافظ قرآن بود. وقتی ما به حافظ که حافظ قرآن است یا هر شخص دیگری که این موهبت الهی نصیب وی شده است نگاه می‌کنیم اولین چیزی که به ذهن‌مان می‌رسد قدرت حافظه و استعدادهایی است که خداوند به او داده است.

گرمسیری گفت: معتقدم از میان حافظان قرآن فقط دو نفر توانسته‌اند به سرچشمه زلال و پاک این کتاب الهی دسترسی پیدا کنند و اثری جاودان از خود به جای بگذارند؛ یکی حضرت علی(ع) است که کتاب نهج‌البلاغه او گنجی بی‌بدیل است و دیگری حافظ شیرازی.

بلاغت غزل حافظ متأثر از قرآن است

این مدرس دانشگاه ادامه داد: از مسئولان تقاضا دارم که روزی را به‌عنوان روز قرآن و نهج‌البلاغه انتخاب کنند تا آن روز بهانه‌ای برای بررسی این دو کتاب شود. اولین تأثیری که قرآن بر کلام حافظ داشته بلاغت قرآن است. بسیاری از غزل‌های حافظ ویژگی‌ بلاغت را دارند. هیچ شاعری را در ادب پارسی نداریم که غزلیاتش به راحتی حافظ حفظ شوند.

گرمسیری اظهار کرد:‌ نکته دومی که حافظ از قرآن اقتباس کرده چندلایه‌گی شعر حافظ است. اگر بخوهیم به‌طور کلی نگاهی به اشعار شاعران کلاسیک بیندازیم می‌بینیم که بعضی شاعران شعرشان در سطح است و رژف‌ساختی ندارند و شعرشان برای هر کسی قابل فهم است. بعضی شاعران نیز شعرشان هم روساخت و هم رژف‌ساخت دارد. افرادی نیز مثل خاقانی اشعارش ژرف‌ساخت است و معنی را در عمق پنهان کرده است.

چندلایگی شعر حافظ از برکت قرآن است

وی خاطرنشان کرد:‌ تنوع و لایه‌های متفاوت جز در شعر حافظ در شعر هیچ فردی دیده نمی‌شود و هر فردی می‌تواند از ظن خود یار حافظ شود و این ویژگی‌ اشعارش را از قرآن دارد.

همچنین فرهاد طهماسبی، استاد دانشگاه پیرامون عالم و آدم شعر حافظ گفت: حافظ در شعر خود می‌گوید: «آدمی در عالم خاکی نمی‌آید به دست، عالم دیگر بباید ساخت و زنو آدمی». بحثی که در حوزه آفرینش هنری از زمان ارسطو به بعد مطرح می‌شود محاکات است‌. محاکات آفرینشی است که بخشی از آن از واقعیت موجود گرفته می‌شود و بخش عمده‌ای از آن حاصل تخیل و آفرینش ذهنی هنرمند است. در واقع محاکات منجر به ساختن عالم جدید می‌شود.

وی یادآوری کرد: زمان حافظ یکی از آشوب‌ناک‌ترین زمانه‌های تاریخی در جغرافیای فرهنگی و تاریخی سرزمین ما است چراکه کمی قبل از تولد حافظ حمله چنگیز تمام شد و در آستانه پایان عمر حافظ تیمور به ایران حمله می‌کند.

طهماسبی بیان کرد: ‌حافظ راوی چنین دوره‌ای است و در چنین دوره‌ای است که حافظ آرزو می‌کند عالم بهتری ساخته شود و در آن عالم تازه آدم دگرگونه‌ای خلق شود.دیوان حافظ، دیوان حسب حال‌های شاعرانه‌ای است که هنرمندان با کلیت زندگی جاوید و آرمانی‌شان گره خورده است. به همین دلیل ما در غم‌ها، شادی‌ها و حالات مختلف به سراغ دیوان حافظ می‌رویم و اضطراب‌هایمان را با دیوان حافظ به آرامش تبدیل می‌کنیم.

این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: قهرمان اصلی شعر حافظ آدم است؛ از آدم‌های خوب گرفته تا آدم‌های بد و جولانگاه قهرمان عرصه شعر حافظ نیز از زمین تا آسمان است اما گستره عمل‌گرایی این آدم روی زمین است و آرمان‌های او والا و الهی هستند اما در زمین با آدم‌ها حضور پیدا می‌کند. در واقع آدم شعر حافظ، یک آدم زندگی‌گرای مرگ‌اندیش است. در عین حال که به مرگ فکر می‌کند با زندگی پیوند می‌خورد و یک آدم شناور و نسبی است.

طهماسبی توضیح داد: آدم شعر حافظ، آدمی است که در جست‌و‌جوی هویت و فردیت زمینی خویش است. جهان شعر حافظ جهانی ممکن است. در حالیکه جهان شعر دیگران غالباً جهانی موهوم و آرمانی است. حافظ کوشش کرده است از موهوم به موجود روی بیاورد و انسان را آن گونه که مطلوب جهان معنوی، روحانی و الهی است در عرصه زمین تعریف کند.

در پایان این مراسم از اعضای انجمن، گروه موسیقی آوای سکوت و چند تن فعال دیگر تقدیر شد.