امید، عشق و عرفان؛ کلید واژههای شعر حافظ
گروه اندیشه: عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند با اشاره به اینکه امید، عشق و عرفان، کلید واژههای شعر حافظ هستند، گفت: خواجه شمسالدین محمد از آن جهت که با قرآن بسیار مأنوس و حافظ قرآن نیز بوده است آیات الهی بر ابیات او تأثیر فراوانی گذاشته است.
محمد حسینایی، عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، گفت: امید، عشق و عرفان کلید واژههای شعر حافظ هستند که همین کلید واژهها موجب محبوبیت شعر او در میان مردم جامعه ما شده است.
وی اظهار کرد: البته به این کلمات باید واژه رند را نیز اضافه کرد که حافظ در شعر خود بسیار از آن استفاده نموده و در شعر وی به معنای انسان کامل است(برخلاف معنی عرفی که مردم دریافت کردهاند) و او در برخی از ابیات، خویش را رند و یک انسان کامل معرفی میکند.
واژه رِند در کلام حافظ به معنای انسان کامل است
مدرس ادبیات دانشگاه بیرجند بیان کرد: خواجه شمسالدین محمد از آن جهت که با قرآن بسیار مأنوس و حافظ قرآن نیز بوده است آیات الهی بر ابیات او تأثیر فراوانی گذاشته که حتی به صورت مصداقی نیز میتوان مثالهایی زد.
حسینایی عنوان کرد: به عنوان مثال حافظ میگوید آسمان بار امانت نتوانست کشید/ قرعه فال به نام من دیوانه زدند که برگرفته از آیه 72 سوره احزاب است که میفرماید:« إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَیْنَ أَن یَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنسَانُ إِنَّهُ کَانَ ظَلُومًا جَهُولًا؛ ما امانت [الهى و بار تکلیف] را بر آسمانها و زمین و کوهها عرضه کردیم پس از برداشتن آن سر باز زدند و از آن هراسناک شدند وانسان آن را برداشت راستى او ستمگرى نادان بود».
وی ادامه داد: حتی ترتیل غزلهای حافظ به این صورت که هر بیتی از غزلهایش درباره یک موضوع است نیز به اعتقاد بسیاری از افراد تأثیرگرفته از قرآن است که هر آیهای از سورههای قرآن درباره یک موضوع سخن گفته است.
عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند گفت: مضامین عاشقانه در شعر همه شعرا وجود دارد چرا که شعر بستر مناسبی برای طرح عواطف انسان است و در شعر حافظ نیز عاشقانههای محض وجود دارد اما نباید همه شعرها و غزلهای حافظ را بر مبنای ظاهر کلمات معنا کرد.
حسینایی افزود: بسیاری از ابیات حافظ که ظاهر کلمات آن عاشقانههای محض هستند معانی عارفانهای دارند هر از این جهت حافظ را میتوان یک شاعر عارف نیز نامید البته نه به آن صورت که مولوی یک شاعر عارف مسلک بوده است.
در اشعار حافظ طعنههای بسیاری بر افرادی که مدعی دینداری هستند زده شده
وی گفت: در اشعار حافظ طعنههای بسیاری بر افرادی که مدعی دینداری هستند زده شده و بر این اساس میتوان استنباط کرد که در عصر و دوره حافظ ریاکاری بسیار رواج داشته و در برخی از ابیات حافظ از این افراد ریاکار به عنوان محتسب نام میبرد.
مدرس ادبیات دانشگاه بیرجند بیان کرد: شعر نیز مانند هنر هیچگاه معنی خود را به صورت مستقیم بیان نمیکند و به همین جهت میتوان برداشتهای متعددی یک شعر یا اثر هنری کرد و شعر حافظ هم از این امر مستثنی نبوده است.
حسینایی یادآور شد: بهعنوان مثال شاملو دیوان شعری از حافظ چاپ نمود و برداشتهای مادیگرایانهای از آن کرد که بعد از او بهاءالدین خرمشاهی مقالهای نوشت و اثبات کرد که برداشتهای شاملو از ابیات حافظ نادرست بوده است.
