گریه بر مظلوم، فریاد بر ظالم است/ فلسفه عزاداری برای امام حسین(ع)

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از گیلان، با گذر زمان این نکته به روشنی معلوم شد که امام حسین(ع) و یارانش، مردان پیروز کربلا بودند. در کربلا گرچه آنان جان باختند، اما اسلام را حیاتی دوباره بخشیدند، رسم ستم‌ستیزی را به جهانیان آموختند و خود نیز به فیض بزرگ شهادت دست یافتند و برای همیشه تاریخ در نگاه دین‌مداران و عدالت‌خواهان جایگاهی شکوهمند یافتند و محبوب دل‌های مؤمنان شدند.

با این حال قیام پیروزمندانه امام حسین(ع) در عاشورای سال 61 هجری، با نثار خون‌های پاک عزیزان، بی‌قراری‌های کودکان، بی‌پناهی‌های بانوان و یا صحنه‌هایی آکنده از مصیبت و مظلومیت رقم خورد. بر این اساس، یادآوری اخبار آن قیام خونین، همواره عواطف انسان‌ها را به تأثر واداشته و در طول تاریخ به برپایی عزاداری با شکل‌های گوناگون انجامیده است. از این رهگذر، پس از گذشت چهارده قرن، همچنان درس‌ها و پیام‌های آن قیام تازه و زنده مانده است.

این همه در حالی است که از دیرباز تاکنون، همواره مخالفانی نیز وجود داشته‌اند که عزاداری برای امام حسین(ع) را انکار کرده و یا درباره آن شبهه و تردید روا داشته‌اند. ایشان گاهی کوشیده‌اند تا مشروعیت عزاداری برای امام حسین(ع) را نفی کنند و گاهی نیز کارکردهای اجتماعی آن را زیر سؤال برده‌اند.

امروزه عزاداری برای امام حسین(ع) بیشتر با شکل اخیر از تردید و انکار و با اینگونه شبهات مواجه است که چرا باید برای حادثه‌ای که قرن‌ها از وقوع آن گذشته، عزاداری و گریه کنیم یا سیاه‌پوش کردن کوچه و بازار و محافل و بر سر و سینه زدن تا کی، آیا نمی‌شود یاد حادثه عاشورا را با شیوه‌های نو همانند برگزاری همایش و کنفرانس مطبوعاتی و... گرامی داشت و یا اگر امام حسین(ع) با حرکت خود در روز عاشورا، پیروز و برنده واقعی میدان بود، چرا شیعیان و محبان آن حضرت به جای جشن و سرور، گریه و عزاداری می‌کنند.

چیستی و چرایی عزاداری حسینی بر پایه گریه
«عزا» در لغت به معنای صبر و شکیبایی کردن بر هر چیزی که انسان از دست می‌دهد و نیز به معنای خوب صبر کردن، صبر کردن در مصیبت و سوگ و مصیبت است و در زبان عربی بر دلداری و تسلی دلالت دارد؛ بر این اساس، «عزاداری» مراسمی است که برای آرامش بخشیدن به فرد یا افراد داغ‌دیده برگزار می‌شود.

شخصیت امام حسین(ع) چنان عظیم و حوادث قیام او چنان مصیبت‌بار است که عزاداری وی به هیچ‌وجه با مراسم معمول در یادبود و بزرگداشت افراد که غالبا خشک و بی‌هیجان است، همانندی ندارد. پس از گذشت چهارده قرن از حادثه عاشورا، شرکت‌کنندگان در عزاداری امام حسین(ع)در واقع، خویشتن را مصیبت‌زده و داغدارِ آن حادثه بزرگ می‌یابند و با شرکت در این مراسم عملا به یکدیگر، و نیز به صاحبان اصلی مصیبت یعنی اهل بیت(ع) تسلی می‌دهند.

ناگفته پیداست که گریه کردن در عزادی حسین(ع) سبب می‌شود تا نام و یاد امام حسین(ع) و حماسه عظیم او همواره زنده و تازه نگاه داشته شود، به‌ویژه آنکه عزاداری بر امام حسین(ع) در قالب یکی از مردمی‌ترین رسم‌های اجتماعی میان مسلمانان انجام می‌شود و همگان در هر سن و از هر صنف با حضور در آن، پیام‌های حماسه حسینی را با عمق جان دریافت می‌کنند.

گریه بر مظلومیت امام حسین(ع) فریاد بر ظالمان در همه اعصار است و عزاداری برای امام حسین(ع) در مهم‌ترین کارکرد خود، سبب شده است تا یاد، نام و پیام‌های نهضت عاشورا زنده و جاوید بماند و آموزه‌های آن به همه بشریت انتقال یابد. از این طریق، همه انسان‌ها ـ مسلمان و نامسلمان ـ در طول تاریخ، با آموزه‌هایی همچون ستم‌ستیزی، آزادگی، شهادت‌طلبی، ایثار و حقیقت‌جویی آشنا شده‌اند.

مجالس عزاداری امام حسین(ع) فرصتی بسیار ارزشمند به دست می‌دهد تا واعظان و خطیبان عالم به بیان احکام و مباحث شرعی، اخلاقی و اعتقادی بپردازند و عزاداران حسینی را با معارف دینی آشنا کنند. بر این اساس، همان‌گونه که در محرم سال 61 هجری، امام حسین(ع) برای احیای دین قیام کرد، مراسم عزاداری او نیز در طول تاریخ، بستری شد برای احیای دین و ترویج معارف آن.

هدایتگری مجالس عزای حسینی
حجت‌الاسلام والمسلمین هادی حبیبی، امام جمعه رضوانشهر در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا، عزاداری برای امام حسین(ع) را جزو فرهنگ عمومی شیعیان دانست و تصریح کرد: کسی نباید اصل عزاداری را زیر سوال ببرد. شور در عزاداری‌های ما نقش محوری دارد، اما باید شعور بر عزاداری‌های ما حاکم باشد و وقتی که شور و شعور با هم آمیخته می‌شود، دشمنان ما تحمل دیدن آن راندارند.

وی با بیان اینکه عزاداری برای اباعبدالله‌الحسین(ع) خیلی تأثیرگذار است، ابراز کرد: گریه بر حسین(ع) جنبه مادی ندارد و از روی ضعف و زبونی نیست، بلکه محبت را نشان می‌دهد و هدایتگر می‌باشد، زیرا کسی که در مجلس عزاداری امام حسین(ع) حضور دارد در مرحله اول با معارف حسینی آشنا می‌شود و به برجستگی‌های شخصیتی امام و فضایل اخلاقی ایشان پی می‌برد و حالت مقایسه پیدا می‌کند و خواستار جلوه‌ای از این فضایل در وجود خود می‌شود و هدایت می‌یابد.

امام جمعه رضوانشهر با بیان اینکه برانگیختن عواطف جامعه را جریحه‌دار می‌کند، خاطرنشان کرد: ذکر مصایب امام حسین(ع) در کربلا این پیام را می‌رساند که هدف امام هدفی بزرگ بوده است؛ لذا گریه بر حسین(ع) زنده نگه دارنده مکتب سیاسی عاشوراست و بنا به روایتی از پیامبر ثواب بهشت را دارد.

مظلوم بودن با قبول ظلم فرق دارد
حجت‌الاسلام والمسلمین عباس خوبرو، رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان آستانه اشرفیه در گفت‌وگو با ایکنای گیلان، در مورد فلسفه عزاداری امام حسین(ع)، گفت: بحث مکتب اسلام، با مکاتب دیگر فرق بسیار دارد؛ دیگر مکاتب فقط به نفع انسان می‌اندیشند، ولی مکتب اسلام، هر عملی را در قالب قرب الهی مورد قبول می‌داند.

وی بیان کرد: اسلام مخالف این است که انسان ظلم را قبول کند و مظلوم بودن با قبول ظلم فرق دارد؛ لذا عزاداری امام حسین(ع) در ماه محرم بهانه‌ای است برای اینکه شور و شعور حسنی را به جهانیان اعلام کنیم و به نوعی پیروزی خون بر شمشیر است که شمشیر از بین رفتنی است، اما خون تا قیامت ماندگار می‌ماند به‌ویژه اگر پای خون پاک اهل بیت(ع) در میان باشد.